Lögberg - 15.08.1940, Qupperneq 6

6
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 15. AGÚST, 1940
\
Maðurinn sem eg giftiál
(Sönn saga frá árunum 1930-31)
Islenskað af Jakobínu J. Stefánsson.
Tafarlaust lagði eg höfuðið á arma
hans. Eg trúði honum. “Eg skal ekkert
tala meira urn þet'ta, Etnest, eg treysti þér.”
“Blessuð stúlkan!” Það var auðheyrt
á málrómi hans að honum létti.fyrir brjósti.
En þó eg talaði ekki meira um þessi
efni við Ernest, þá hafði mótlæti það, og
skapraun sú, er eg hafði orðið að þola fyrir
þetta, djúpse'tt áhrif á mig. Eg trúði að
sönnu Ernest, en mér var lítið efamál, að
Helen mundi einskis svífast. Hún mundi
koma aftur, heimsækja Ernest hvað ofan í
samt, ásækja hann á svo afgerandi hátt, að
hann yrði um síðir undan að láta. Slíkt
hefir margan karlmann hent, þar sem kven-
fólk, sem virðir siðferðislögmálið að vettugi,
er annarsvegar. Rg varð kvíðin og ótta-
slegin. Þetta mátti ekki svo til ganga! Eg
varð að hefjast handa og berjast gegn því,
— fvrir okkur öll — fyrir Ernest, fyrir
sjálfa mig, fyrir Marju. Ein hvað gat eg
nú eiginlega gert?
Þá rifjuðust upp fyrir mér orð Dr.
Philips — “Væri hann kominn heim til átt-
haga sinna, er ég viss um að honum batn-
aði.”
Þetta var ráðið! Eg varð að fara burt
með Ernest. Við það mundi hann fá heils-
una aftur; ekki einasta það; heldur mundi
okki lengur hætta á, að hann biði tjón af
völdum j>essa áleitna kvenmanns.
“Emest,” sagði eg stillilega. “Dr.
Philips hél't að þú þyrftir þess með, að
breyta um verustað. Mundi þér ekki líka
að fara heim til átthaganna — til Maun-
burg?”
Hann tók viðbragð og ánægjuglampi
kom í augu hans, eins og eg hefði- komið
upp með eitthvað sem yrði honum til heilla
og hamingju.
“Mundir {>ú vilja fara?” spurði hann.
‘öJá,” sagði eg, “svo sannarlega vil eg
það. Það hefir verið þjáningar-líf fvrir
okkur liér. ”
Hann tók hönd mína í sína.
“Já, Lilja, vel mundi mér það líka, að
komast heim. Ekkert er það til í víðri ver-
öld, sem eg j»rái eins og það. Eg hefi ekki
viljað neitt á það minnast — upp að þessu.
Að þú hófst máls á því, gleður mig inni-
lega. ’ ’
Hann bað mig þá þegar um penna og
blek, og skrifaði foreldrum sínum bréf.
Rúmlega viku síðar kom hraðskeyti
þess efnis, að peningar mundu sendir okkur,
eins fljótt og mögulegt væri. Litlu síðar
kom bréf frá föður Ernests, sem bar vott
um mikla ánægju yfir væntanlegri heim
komu sonarins; kvaðst faðir hans þess full-
viss, að þýzku læknarnir mundu lækna sjúk-
dóm hans og bauð fyrirfram velkomna hina
ameríkönsku eiginkonu.
Dr. Philips hafði haft rétt fyrir sér.
Vonin um að eiga að fara heim, hafði þau
áhrif á Ernest, að heilsan batnaði stórum.
Hann varð fjörmeiri, útlitsbetri, hafði hetri
matarlyst og virtist fara dagbatnandi.
Við tókum nú tafarlaust að búa okkur
undir burtförina og ráðstafa því sem þurfti.
Var nú allur okkar hugur og tími svo upp-
tekinn, að Ernest hafði ekki tóm til að finna
vini sína. Helen kom ekki aftur. Hún hefir
án efa frétt að Ernest væri á förum heim til
I>ýzkalands, og séð j>ann kostinn bestan að
gefa mér sigurinn eftir. Um það gat eg jx>
ekki verið vi.ss. Hún var hættuleg stúlka,
og í hvert skifti og eg jmrfti eitthvað að
heiman, flutti eg hljóðláta bæn með sjálfri
mér, um að eg þyrfti ekki að sjá hana
stánda ögrandi frammi fyrir mér þegar eg
ka*mi heim aftur.
Eftir hálfa aðra viku vorum við albúin
til ferðar. Þegar við komum á járnbrautar-
stöðina var J>ar fyrir hópur af gömlum vin-
um okkar og kunningjum, til að fylgja okk-
ur úr hlaði og kveðja okkur. Meðal þeirra
var gamli dyravörðurinn í Vínarsalnum.
líann j>reif utan um mig og rak rembings-
koss á vangann á mér. En ekki voru flokks-
bræður Ernests þar, né Helen.
En rétt í því við vorum að stíga upp í
járnbrautarlestina, kom maður með nokkur
bréf, er hann afhenti Ernest.
“Frá hverjum eru þessi bréf?”sagði eg.
“ Þau eru frá félögum mínum; }>eir biðja
mig að muna eftir skyldu minni, þegar eg
komi heim. Eift frá Helen, — en svona
fer eg nú með það. ”
Hann reif það niður, og henti því svo
út á járnbrautarteinana.
Nú brunaði lestin af stað. Loksins var
eg nú laus við jxrnnan Helenar-kvíða. Ernest
tók utan um mig og veifaði kveðju vina-
hópnum á járnbrautarstöðinni. Hann var
hæst-ánægður.
Afram brunaði eimlestin, undanláts-
laus't. Því lengra sem við héldum þannig
áfram því betur gerði eg mér grein fyrir
gey.sistærð ættjarðar minnar — þetta stóra,
dýrðlega land! Um stund greip mig sár
saknaðartilfinning af að vera nú að yfirgefa
móðurlandið. En brátt hvarf sú tilfinning
fvrir voninni og hugsjón um glæsta framtíð
í framandi landi. Eg mintist góðsemi þýzka
fólksins í Chicago — alt að einu mundu
jrjóðsystkini þess hinumegin við Atlants-
hafið yera, það mundi reynast mér eins gott
og góðsamt.
Nú komum við til New York. Ernest
sagði, að það væri eins og New York “sta>ði
upp á endann, en Chicago sæti.” Og hló eg
þá dátt að honum.
Við urðum að bíða næturlangt í þeirri
borg, og fengum við því herbergi í ódýru
hóteli þar. Ernest var orðinn þreyttur, svo
eg lét ekki bíða að koma honum og Marju
litlu í rúmið.
Þetta var þá mín síð'asta nótt í Banda-
ríkjunum. Eg leit út um gluggann. Ljóm-
inn af geysistórum rafmagnsljósum skiftist
á við risa-skugga himingnæfandi stórbygg-
inga. Það var áhrifamikil sjón, mest vegna
þess, að það gaf svo ljósa hugmynd um
hvað tröllaukinn að stærð borgarinnar var.
Mér fanst eg verða svo frjáls við að athuga
um þessa stórfengilegu víðáttu — það var
sama tilfinningin og sú, sem greip mig þegar
eimlestin brunaði áfram með okkur yfir hin
afar víðáttumiklu landsvæði að þessum stað.
Það var sem Ameríka breiddi út faðm-
inn mikilfenglegan, eins og hún var sjálf.
Þannig hugsaði eg og leit á ljósin í miljóna-
tali. Eg 'tók að gráta.
“Vertu sæl, kæra móðurjörð,” sagði eg
í hljóði. “Eg verð að yfirgefa þig, af því
eg elska Ernest.”
Næsta morgun sigldum við út úr New
York höfn, og sáum standlíkan Frelsisgyðj-
unnar renna saman við geisla hádegissólar-
innar — og hverfa.
Ekki vorum við lengi á leiðinni yfir
liafið; stigum af skipsfjöl í Havre; þaðan
með járnbrautarlest til Parísar; þaðan fór-
um við með annari járnbrautarlest áleiðis til
Þvzkalands. Xú vorum við óðum að nálgast
áfangastaðinn. Þessi járnbraútarlest, sem
við vorum nú á, var af útlendri gerð —
öðruvísi en eg hafði vanist, en hún flutti
okkur gegnum sofandi bvgðir. Hver stund
sem leið færði okkur nær og nær Maunburg
og fólki Ernests.
Ameríku-kafli æfi okkar var nví á enda;
nú vorum við að byrja nýtt líf.
Áfram þeyttist eimlestin í myrkri næt-
urinnar. Hvað skyldi nú fyrir mér ligg.ja
í Maunburg? Mundi eg verða ánægð jtar ?
Mundi amerísk eiginkona verða þar vel-
kominn gestur?
Eg l>rosti. Það var svo þýðingarlítið
að sþyrja svona. En hvað Ernest var orð-
inn hress í bragði. Það var næstum vfir-
náttúrlegur bati. Það var sú bezta trygg-
ing fyrir framtíðina, sem eg ^at öðlast.
Eg kom mér j>ægilega fyrir í sætinu og
hlustaði á reglubundna ganginn í vélinni.
Við höfðum gegnumgengið lítt bærar sorgir
og örðugleika. Nú var öllu mótlæti af létt.
V.
Við komum til Frankfurt um morgun-
inn. Það er stór bær, og er við veginn, sem
liggur til Maunburg. Við urðum að bíða
þar nokkrar klukkustundir og Ernest var
allur sem á lofti af fögnuði og eftirvæntingu.
Meðan við vorum í járnbrautarlestinni,
hafði Ernest kynst tveim ungum hændum,
sem voru á leið til Frankfurt. Af þvrí þeir
höfðu orðið okkur samferða, vildu þeir
endilega hahla samfélag við okkur meðan
við stæðum við í bænum.
Snjór lá á jörðu, eins og fannhvít á-
breiða, huldi einnig strætin og húsþökin.
Húsin undir þessum snjóhvítu þökum voru
falleg. En mig undraði að sjá flögg svo
víða. Þau sáust blakta út úr húsgluggum,
uppi á verzlunarbyggingum, verksmiðjum,
smábúðum og víðar. Á flestum þessum
flöggum var einkenni, eða merki, sem í
lögun líktist mjög krókóttyi krossmynd. Eg
hafði séð mennina, sem unnu á jámbrautar-
lestinni sem við vorum með, bera þessa sömu
táknmynd, saumaða á þykkt, hvítt klæði;
var mér nú sagt að það héti “Swastika.”
“Er einhver tyllidagur núna?” spurði
eg Ernest.
“Ekki er það nú eiginlega,” svaraði
hann, “en fólk okkar er mjög gagntekið af
áhuga nú. Swastika-flöggin eru flokks-
merki Hitlers-manna — Nazista.” Síðan
bætti hann við: “Þeir munu nú brátt kom-
ast 'til valda.”
En athygli minni beindi eg nú samt mest
að fólkinu og búðunum, og fleiri opinberum
byggingum; en eg gat ekki annað en veitt
eftirtekt og undrast, hve margir ungir menn,
sem við gengum hjá, voru í hermannafötum.
“Eru þetta hermenn?” spurði eg.
“Þeir eru hermenn vors nýja föður-
lands,” svaraði Ernest. “Það er Storm-
herdeild Hitlers.”
Eg átti nú erfitt með að skilja þetta.
“Er þá svo að skilja, að Nazistar séu her-
menn? Eg hélt að afstaða þeirra væri sú,
að þeir bara veittu fylgi sérstakri stefnu í
mannfélags- eða stjórnmálum.”
“Þú skilur ekki þetta, Lilja. Nazistar
eru ekki líkir stjórnmálaflokkum í Ameríku,
— þar hafa þeir nú ekki annað að gera en
að gróðursetja og tala — en hér bíða vor
verk og verkefni. Vér verðum að umskapa
alt, hefja þjóðina úr vesöld og veiklyndi til
hreysti og manndóms; gera land vort og
j>jóð hið voldugasta í heimi. Eii til þess
þarf Leiðtoginn hermenn.”
Ernest talaði af ákafa. Það Var ekki
laust við að mér gremdist live lítið hann
gerði úr amerískum stjórnmálum. Hann sá
það óðara og þótti fyrir því.
“Fyrirgefðu mér elskan mín,” sagði
hann. “Það er ekki rétt að leiða brúði sína
á þýzka jörð með j>essum orðum. Það er
ekki við að' búast að þú skiljir öll okkar
hjartfólgnu áhugamál í fljótu bragði, en þú
munt skilja með tímanum, þá muntu gera
þér grein fyrir hvernig heimurinn traðkaði
á Þýzkalandi, þegar j>að beið' ósigur í stríð-
inu; klíndi á það öllum glæpum styrjaldar-
innar, tóku lönd þess; kvöldu og píndu með
því, að leyfa að hafa aðeins örsmátt herlið.
Settu á landið svo tröllauknar stríðsskuldir,
að alt hefir haldist í sárri fátækt síðan.
Þegar j>ú gerir þér fulla grein fyrir öllu
þessu, þá skilur þá okkur og okkar tilfinn-
ingar, þá mun þér einnig Ijóst, hversvegna
vér unnum Adolf okkar Hitler, leiðtoganum,
sem hefir upp risið meðal vor, til að frelsá
oss, og j>á einnig því vér unnum Storm-
hernum hans.”
Ernest var nú aftur kominn í sama á-
kafann, þegar hann talaði. Þjóð'verjarnir
tveir, sem með okkur voru skildu svolítið í
ensku, og komust því nokkurnveginn í skiln-
ing um hvert umræðuefnið var.
“Ja, ja,’’ sögðu þeir með ákafa.
Bg tók þétt um handlegg Ernests. “Við
skulum reyna að glevma þjóðmálum nú sem
stendur,” sagði eg. “Eg mun leitast við
að skilja tilfinningar ykkar í því efni; því
lofa eg. Er eg ekki orðin að þýzkri frú,
nú ? ”
Þó við værum úti á strætinu, þreif
Ernest utan um mig og kysti mig.
“Enginn er eins hamingjusamur og eg!”
sagði hann hátt.
Við gengum nú um í þessari ókunnu
borg, meðan biðtíminn, sem var nokkrar
klukkustundir, stóð yfir. Ernest símaði nú
fólki sínu um hvenær J>að mætti búast við
okkur. Við vorum orðin jireytt á sál og
líkama eftir alt göng'ulagið í borginni og
nýjungarnar sem því fylgdu; settumst víð
nú inn í járnbrautarlestina, kvöddum liina
nýju kunningja Ernests, þýzku bændurna,
og svo brunaði lestin á stað með okkur.
Við komum til Maunburg seint um kvöld-
ið, og sá eg þá borgina í fyrsta sinn; virtist
mér hún svo tignarleg og fögur í tunglskin-
inu, að eg varð gagntekn af hrifningu. Hús-
in falleg og smekkleg í hundraðatali, með
snjóhvítum fannafald efst, umvafin mildu
mánaljósi, var sem svæfu í næturkyrðinni.
Ljós sáust samt í sumum gluggum, og fanst
mér þar mundi gott og hlýtt inni að vera.
Þegar við vorum komin af járnbraut-
inni, stóð Emest við stundarkorn, sneri sér
síðan að mér og sagði:
“Elskan mín — nú er eg sem nýr mað-
ur!”
Hann leit löngunaraugum á hina hljóð-
látu borg.
Gamall burðarmaður, sem þar var, leit
til hans og brosti. Marja litla var orðin völt
á fótunum. Hún þurfti að komast í rúmið.
Ernest sá að barnið gat varla haldið opnum
augunum, og rann til sjálfs sín aftur.
“Nú skulum við fara heim!” sagði hanm
“Þú og Marja þurfið að taka ykkur góða
hvíld. I húsi mínu eru stærðar rúm og dún-
sængur.”
Hann leigði nú flutningsbíT og lét í hann
farangur okkar.
“Til Padagog götu,” sagði hann bíl-
stjóranum. “Padagog stræti”.
Þetta var nú síðasti áfanginn, nú var
eg á síðasta ferðafærinu, — ekki var laust
við að óhugur gripi mig. Það var eins og
þessi bíll væri síðasta tengitaugin milli mín
og Ameríku — alls, S£m mér hafði verið
nákomið.
En nú var bíllinn að stanza; Emest fór
út og rétti mér síðan hendina.
En hann hélt fast * um hönd mína:
“Líttu á!” sagði hann.
Yfir húsdyrunum var einhver yfirskrift.
Bar á liana birtu af kerti í loftglugga þar
yfir. Hljóðaði þannig: Hjartanlega velkomin.
Emest sagði mér nú að það þýddi:
“Yerið af hjarta velkomin.”
Hann bar nú farangur okkar úr bílnum,
hljóp síðan að húsdvrunum og bankaði.
Dyrunum var þegar í stað þeytt opnum,
og yfir okkur rigndi kossum, fagnaðarkveðj-
um, klappi, faðmlögum og handaböndum.
Við vorum þegar leidd að arineldi, hlýindum
og þægindum míns nýja framtíðarheimilis.
Þarna voru foreldrar, frændur og vinir,
sem beðið höfðu eftir okkur. Það lieilsaði
Ernest með kossi og handahandi; það ýmist
grét ea hló, af því hann var aftur kominn.
Þá tók Ernest um herðar mér og sagði:
“Þetta er kona mín og barn — Lilja og
Marja.”
Það var svo mikill ánægjuhreimur í rödd
hans, þegar hann sagði Jietta, að mér fanst
eg fullkomlega örugg, og varð strax innilega
vel við þetta fólk.
Svo tók það að tala við mig á sínu móð-
urmáli — þýzku. Það tók í hönd mér og
horfði aðdáunaraugum á mig. En eg skildi
ekkert af því, sem það sagði, og varð því
hálf-feimnislega við vinahótum þess.
Þá sneri j>að sér til manns míns og lagði
fyrir liann ótal spurningar. Eg var orðin
mjög þreytt. Það var heitt inni og svefn tók
að síga á augu mín. Marja litla lá hálf-
sofandi við barm minn, en gegnum sígarettu-
reykjarmóðuna voru J>að altaf tvö andlit,
sem fyrir sjónum mínum, tóku sig lang-
skýrast út, og drógu að sér athygli mína —
það voru andlit þeirra föður og stjúpmóður
Ernests.
Frú Schmidt sát á öðrum armi hæginda-
stólsins, og hélt um hönd Ernests. Eg sá
. þegar í stað að Ernest og hún voru mjög
samrýmd. Hún virtist vera nær fertugu að
aldri, en bar aldurinn svo vel, að hún gat
sýnst ytigri en það. Hún var ljós á hör-
und og háralit og var fyrir það unglegri.
Augun með þeim einkennilega bláa lit, sem
við dagsljós gat oft sýnst dökkgrænn. And-
litsdrættirnir allir svo skarpir, að mér fanst
lýsa hörku, ef ekki grimd. Hakan beygðist
þróttlega fram á við. Meðan eg sat þarna á
móti henni, hálfráðaleysisleg, og svo þreytt
og syfjuð, að eg gat ekki fullkomlega gert
mér grein fyrir nokkrum hlút, leit hún oft á
mig, og brosti, til að sýna vinsemd og J>ýð-
legt viðmót.
Ólíkari mann frú Schmidt en maður
hennar var, er ekki hægt að hugsa sér. Ilr.
Schmidt hafði djúpsett, blíðleg augu og vin-
gjarnlegt tillit, gegnum J>ykku gleraugun,
sem hann oftast bar. Hann hafði mjög
dökkan hörundslit, varaþykkur, en þó munn-
fríður; nefið íbjúg't. Af útliti hans fór eg
nú að halda að ekki væru allir Þjóðverjar
ljósir á brún og brá. Þá mundi eg alt í einu
eftir því, sem eg sagði fórðum við Ernest
í Vínarsalnum heimá: “Eg hélt að alt þýzkt
fólk va>ri Ijóst á brún og brá. ” Og hve
grimdarlega Ernest leit J>á til mín.
ósjálfrátt gast mér þegar í stað mjög
vel að hr. Schmidt. Þegar hann sagði eitt-
livað, bar rödd hans og málfar þýðari hreim
en hinna annara, er þarna voru. Hann leit
oft á mig og virtist mér út úr ugnaráði
hans mætti lesa orðin, sem rituð voru til
okkar, )>egar við komum: “Verið lijartan-
lega velkomin.”
Xú kom Ernest til mín og tók utan um
mig og sagði:
“Hugur minn var nú svo uppitekinn af
heimkomunni, að mér gleymdist að gæta þess
að þið Marja eruð orðnar þreyttar og syfj-
aðar. Það er bezt þið farið að hátta. Eg
Setla svo ofan aftur og halda áfram samtali
nokkra stund. ”
Þjóðnustustúlkan, Minna, sem alt vildi
gera okkur nýkomna fólkinu til þægðar, brá
þegar við, og fór með okkur áleiðis til svefn-
herbergisins. Ernest bar Marju litlu í fang-
inu.
Fórum við fyrst upp all-langan stiga, því
við áttum að sofa uppi á lofti. Svefnherberg-
ið var stórt og skemtilegt, með rósrauðum
veggjum og fallegum og fullkomnum þvotta-
áhöldum, stórum og góðum J>urkum, nógri
sápu á postulínsdiskum, hárburstum o. s. frv.
Þjónustustúlkan horfði á mig, með
lirosi á þunnleita andlitinu; Ernest talaði við
hana á þýzku. Hún svaraði, og Ernest út-
lagði það fyrir mig: “Hún segir að hún
hafi aldrei snert neinn frá Ameríku fyr en
þig. Hún segist vilja gera þér alt til þægðar
sem hún geti.”
Það lýsti sér svo mikil einlægni í aug-
um Minnu, þegar þetta fór okkar á milli,
að mér varð óðara hlýtt til hennar. Hún tók
Marju litlu sofandi í fang sér og bar hana
í lítið svefnherbergi næst við okkar, og bjó
þar um hana.