Lögberg - 11.09.1952, Page 7

LÖGBERG, FIMTUÖAGINN, 11. SEPTEMBER, 1952
7
Hugþekkar og snjallar endurminningar
Eftir prófessor RICHARD BECK
Eggert Stefánsson: LÍFIÐ OG ÉG, II. Útgefandi:
ísafoldarprestsmiðja, Reykjavík 1952
Embættistaka forsetans var
stílhrein og virðuleg athöfn
Embættistaka forseta íslands, herra Ásgeirs Ásgeirssonar,
var stílhrein og fögur athöfn, laus við yfirborðslegt tildur,
en mörkuð djúpri alvöru, eins og embættinu ber, og fór
allt fram snurðulaust og að ákveðinni dagskrá, svo að
auðséð var, að hún var vel undirbúin af hendi forseta-
ritara og öðrum, er þar áttu hlut að máli.
Hinir mörgu, sem lásu sér til
óblandinnar ánægju fyrsta bind-
ið af endurminningum Eggerts
Stefánssonar, Lífið og ég, er út
kom á vegum ísafoldarprent-
smiðju í Reykjavík í fyrra, hafa
vafalaust hlakkað til að fá í
hendur framhaldið, en annað
bindi endurminninga hins vin-
sæla söngvara er nýlega komið
út hjá sama útgáfufélagi. Má ó-
hætt fullyrða, að þetta nýja
bindi standi í engu hinu fyrsta
að baki, nema síður sé, því þar
fara saman hugþekkt efni og
snjöll meðferð þess. Stíllinn er
sem áður hraður og litbrigða-
ríkur, en fastmótaðri, og frá-
sögnin víða með miklum tilþrif-
um.
Bindið hefst með markvissri
lýsingu á umróti því og hrörn-
un, sem fylgdu í kjölfar heims-
styrjaldarinnar fyrri, og þó eink-
um með lýsingu á lífi og fram-
tíðardraumum hinna mörgu
söngvara, er, eins og höfundur-
inn, dvöldu þá við söngnám í
Mílano, og áttu sinn heim utan
og ofan við umrót og rústir
styrjaldarinnar, í heiðbjörtu og
liiminháu ríki listarinnar. En þó
söngvarinn íslenzki kynni vel að
meta þetta listarinnar þrungna
og fagra umhverfi sitt, og víðtæk
áhrif þaðan, þagnar rödd ætt-
jarðarinnar aldrei í brjósti hans
og knýr hann til heimferðar á
fornar slóðir; bezt er þeim djúp-
stæðu tilfinningum hans samt
lýst í orðum sjálfs hans:
„Ég hef gengið í kringum
sjálfan mig og leitað og ég finn,
hve erfitt er að finna sjálfan
sig ....
En stundum kemur það, eins
og utan að inn til manns, og
maður sameinast því, sem er
manns innsta og eiginlega sjálf
— og fær frið .... Þegar ég
ferðast um hina fögru staði
ítalíu finn ég, og tek eftir, að
ég er alltaf að gera samanburð,
og þá brosi ég uppgerðarlaust og
er ánægður. Þegar ég sit í járn-
brautarlest og fer fram hjá Lago
di Garda í Norður-ítalíu á leið
til Venezia — Lago di Garda,
sem stjörnumerki er við í
Baedeker — ferðabókinni, sem
þýðir fegursti eða fyrsta flokks
staður — þá horfi ég á þetta
undrafagra vatn — en ef ég loka
augunum, sé ég Þingvallavatn —
og er viss um, þrátt fyrir allt,
að það stenzt samanburðinn al-
gerlega — og það er mitt — og
ég er glaður yfir, að það er engin
stjarna við það, sem dregur gráð-
uga ferðamenn frá öllum horn-
um veraldar, er fylla landið, eins
og hér, með ærslum nýfíkninn-
ar, sleggjudómanna og yfirborðs-
þekkingar hinnar líðandi stund-
ar — á þvi, sem er djúpt og
verulegt — og heilagt þeim, sem
eiga ....
Því meira, sem ég sé hér og
því oftar, sem ég geri saman-
burð, því betur sé ég, að hægt
væri að fá heiminn til að upp-
götva ísland — ef við vildum . . .
Við sólglitrandi Miðjarðarhafið
syndir Capri sem hnarreistur
svanur — en mér finnst Vest-
mannaeyjar standa sig betur, er
sólin skín á hrikalega klettana,
er standa móti hamslausum
hnefahöggum Atlantshafsins. Og
þær eru ekki síður aðdáunar-
verðar í hinum voldugu sveifl-
um mótsetninganna. —
Einnig hinar mildu hæðir
Toscanahéraðs, þar sem Firenze
stendur og þar sem Arno líður
gegnum hina söguríku borg •—
einnig þessar mildu hæðir í
morgunþokunni fá mig til að
minnast Laxárdalsins og þing-
eysku hæðanna þar í kring, þeg-
ar stillurnar láta dalalæðuna
draga kjól sinn eftir hlíðun-
um .... Og undiwitundin bregð-
ur upp fleiri og fleiri hillingum,
stýrir huganum vísvitandi
sterkri hendi á rétta leið, ef þú
villt finna sjálfan þig, og örlögin
koma sínu fram — oftast með
góðu og stundum með illu, — er
þau spinna vef sinn um eina
sál.“ —
Heim til Islands lagði Eggert
þá líka leið sína vorið 1921 og
dvaldi þar um sumarið, en fór
utan á ný um haustið; aftur
hvarf hann heim til ættjarðar-
innar snemma sumars 1922; bæði
sumrin hélt hann fjölda hljóm-
leika í Reykjavík, og auk þess
söng hann seinna sumarið víða
um land; varð honum það sum-
ar sérstaklega sigurríkt á söng-
brautinni og ánægjuríkt í alla
staði, enda er undiralda mikillar
hrifningar í lýsingu hans á því
sumri, og þá eigi sízt í frásögn-
inni um ferðir hans um sveitir
landsins og óbyggðir.
Lýsing hans á Reykjavík á
þessum árum er glögg og Tiittir
vel í mark; en höfuðborgin ís-
lenzka var á þeim árum á miklu
vaxtar- og framfaraskeiði, og
jafnframt að ýmsu leyti á gelgju
skeiði, því að þetta var vorleys-
ingatímabil í þjóðlífinu, eins og
okkur er í fersku minni, sem
urðum þeirri þróun samferða og
mótuðumst af henni.
Konungskoman var hinn mikli
viðburður sumarið 1921, og lýsir
höfundur henni skemmtilega;
hann bregður einnig hér, eins og
í fyrra bindinu, upp skyndi-
myndum af ýmsum þeim mönn-
um, sem settu svip sinn á ís-
lenzkt menningarlíf á þessum
árum; um Einar skáld Bene-
diktsson fer hann t. d. þessum
eftirtektarverðu orðum:
„Hann var hinn glæsilegasti
vinur og skörp augu hans geisl-
uðu viti, sem oft var notað til
sláandi gagnrýni á því, sem hon-
um þótti miður fara. Gneistuðu
þá orðin eins og eldingar, og var
gaman að ganga um göturnar í
sólskininu í Reykjavík og heyra
eldingum slá niður. Vildi maður
þá engu svara, en naut orð-
gnóttarinnar og skarpleikans.
Einar var þá og stendur æ fyrir
mínum augum sem sannur aðals-
maður, tígulegur, glæsilegur og
höfðinglegur í allri framkomu —
umgerð hinna fögru hugsana og
háfleygs ímyndunarafls, sem
knúði anda hans til flugs á arnar-
vængjum — og hann eftirlét
þjóðinni að því leyti einstæð
kvæði, að í þeim er enginn sori
og ekkert lágt.“
Tilþrifamesti og svipmesti
þáttur þessa bindis er þó kaflinn
„í ríki hestsins,“ sem er bráð-
skemmtilega ritaður, þrunginn
einlægri hrifningu, og víða með
hreinum snilldarbrag. Þessi
ferðaþáttur er hvorttveggja í
senn hástemmdur lofsöngur um
íslenzka hestinn og hlutverk
Framkvæmdir hefjast í næstu
viku Akeyri verður innflutnings
höfn á olíu í fyrirsjáanlegri
framtíð
Olíufélagið h. f. hefur ákveðið
að láta reisa nýjan 3600 lesta
olíugeymi í olíustöð sinni á Odd-
eyri og munu framkvæmdir við
þetta verk hefjast í næstu viku.
Olíufélagið á þarna fyrir 2400
lesta geymi, sem reistur var fyr-
ir 2 árum.
Þegar nýi geymirinn er kom-
inn upp hefur félagið 6000 lesta
geymslupláss í olíustöðinni og
nægir það til þess að gera kleyft
að fá olíu hingað beint úr stóru
tankskipi. Með samvinnu við
síldarverksmiðjurnar hér nær-
lendis, sem hafa verulegt
geymslupláss, v i r ð a s t opnir
möguleikar til þess að fá hingað
heila olíufarma beint frá útlönd
um. Hillir þar með undir mikla
endurbót á olíuverzlunarmálun-
um hér um slóðir. Er vissulega
hans í lífi þjóðarinnar öldum
saman og áhrifamagn íslenzkrar
fjalla- og öræfatignar.
Seint um haustið 1922 hélt
Eggert aftur á haf frá ættjarð-
arströndum, eftir ógleymanlegt
sólarsumar þar, lagði síðan leið
sína til landa sinna í Vestur-
heimi, og hélt hljómleika víðs-
vegar meðal þeirra við hinar á-
gætustu viðtökur. Fjallar sein-
asti kaflinn í þessu bindi um
dvöl hans hjá Vestur-íslending-
um; ber hann þeim hið bezta
söguna og ritar um þá, líf þeirra
og þjóðernisbaráttu, af miklum
skilningi og samúð, enda hafði
hann sjálfur dvalið nógu lengi
íjarri ættjörðinni til þess að geta
skilið rétt afstöðu og hug þessara
vestrænu landa sinna til hennar
og heimaþjóðarinnar.
Sérstaklega skemmtileg og at-
Stytta af Jakob Hálfdánarsyni
afhjúpuð í anddyri aðalverzlunar
húss félagsins
Sjötíu ára afmælishátíð
Kaupfélags Þingeyinga, sem
haldin var á Húsavík á
s»nnudaginn, tókst með á-
gætum, enda var veður gott,
og sótti.þangað mikill mann-
fjöldi úr héraðinu.
Samkoman hófst klukkan tvö
á torginu framan við aðalverzl-
unarhús kaupfélagsins. Voru þar
fánar við hún, hús skreytt og
verzlunargluggar félagsins vel
skreyttir, svo að hátíðarsvæðið
var hið fegursta. Ofurlítið rigndi
fyrri hluta dags, en stytti síðan
upp með sól og blíðu og var hið
ákjósanlegasta samkomuveður
fram á nótt.
Stytta af fyrsta
kaupfélagsstjóranum
Karl Kristjánsson, formaður
K. Þ., setti samkomuna með
ræðu, skýrði til^fni hennar og
bauð sérstaklega velkomna langt
að komna gesti svo sem þrjár
dætur Jakobs Hálfdánarsonar,
sem kaupfélagið hafði sérstak-
lega boðið þangað, svo og Vil-
hjálm Þór, forstjóra og frú hans,
Pétur Siggeirsson, formann
Kaupfélags Norður-Þingeyinga
og Finn Kristjánsson, kaupfé-
lagsstjóra Kaupfélags Svalbarðs-
eyrar.
Söngur, lúðrdblástur og
ræðuhöld
Lúðrasveit Akureyrar lék og
Karlakórinn Þrymur á Húsavík
söng undir stjórn Sigurðar Sig-
urjónssonar, en síðan flutti Vil-
hjálmur Þór ræðu. Þakkaði hann
Þingeyingum brautryðjenda-
eftirtektarvert og lærdómsríkt
fyrir almenning, að það eru hin
u n g u olíusamtök samvinnu-
manna, sem hrinda þessu stóra
máli áleiðis eftir áratuga kyrr-
stöðu málsins í höndum hinna
gömlu olíuhringa.
Rafsoðinn geymir
Efni til geymis þessa er komið
hingað og verður hann rafsoð-
inn saman eins og fyrri geymir
félagsins. Munu vélaverkstæðin
Oddi og Atli annast það verk.—
Þessi geymir verður ætlaður
fyrir brennsluolíur, en minni
geymirinn fyrir gasolíur.
S j óvarnargarður
Fyrir nokkru léj; Olíufélagið
hefja vinnu við sjóvarnargarð
undan olíustöð sinni á Oddeyrar
tanga og er þar verið að hlaða og
steypa garð við sjávartakmörk
stöðvarinnar.
— DAGUR, 30. júlí
hyglisverð er lýsing höfundar á
heimsókn hans til Stephans G.
Stephanssonar skálds, og tekin
er upp í bókina hin frumlega og
merkilega grein skáldsins um
söngsamkomu Eggerts í Marker-
ville. Þá er og einkar hugþekk
lýsing hans á heimsókninni til
hins fámenna íslendingahóps í
Ocean Falls, B.C., og ævintýra-
legri ferð hans norður þangað.
En allar svipmerkjast þessar
endurminningar af hjartahita
höfundar, ættjarðarást hans og
hugsjónaást, -sem eru þar hinn
sterkasti undirstraumur og hlýj-
ar lesandanum huga.
Hersteinn Pálsson ritstjóri
hefir búið bókina til prentunar,
Halldór Pétursson teiknað hina
heppilegu kápumynd, og prent-
smiðjan vandað vel til hins ytra
búnings bókarinnar.
starf þeirra og forystu í kaup-
félagsmálum og lýsti því erindi
sínu þangað norður, að afhjúpa
styttu af fyrsta kaupfélagsstjóra
landsins, Jakob Hálfdánarsyni,
en stytta sú er gjöf frá SÍS til
kaupfélagsins í tilefni afmælis-
ins.
Standmynd í fullri stærð
Afhjúpaði hann síðan stytt-
una, sem er í fullri stærð og
komið fyrir á stalli í anddyri
hins nýja verzlunarhúss kaup-
félagsins. Á fótstalli er lágmynd
af börnum, sem eru að glíma við
stóran stein, táknræn um fyrstu
tilraunir til samvinnustarfs.
Karlakórinn söng milli ræðna.
Næst flutti Karl Kristjánsson
ræðu og lýsti starfi þingeyskra
samvinnumanna, og Þórhallur
Sigtryggsson flutti og ræðu.
Kvæði fluttu Páll H. Jónsson,
kennari á Laugupi og Ketill
Indriðason, bóndi á Ytra-Fjalli.
Þar næst flutti Jón Sigurðsson,
bóndi í Yztafelli ræðu og Þórir
Friðgeirsson ávarp fyrir hönd
starfsmanná kaupfélagsins.
Gjafir berast
Pétur Siggeirsson, formaður
Kaupfélags Norður-Þingeyinga,
flutti kveðju frá félagi sínu og
tilkynnti, að félagið hefði ákveð-
ið að gefa K. Þ. brjóstmynd af
Jóni Gauta, fyrsta kaupfélags-
stjóra Norður-Þingeyinga. Jón
Haraldsson á Einarsstöðum til-
kynnti og í hófi um kvöldið, að
gamlir kaupfélagsmenn í hérað-
inu hefðu ákveðið að gefa K. Þ.
málverk af Pétri Jónssyni á
Gautlöndum.
Finnur Kristjánsson, kaup-
félagsstjóri á Svalbarðseyri,
flutti og kveðju félags síns og
árnaðaróskir. Karl Kristjánsson
sleit síðan samkomunni og las
um leið upp ýmis skeyti, er fé-
laginu höfðu borizt.
Eftir þetta varð nokkurt hlé á,
og þáðu menn veitingar í sam-
komusal kaupfélagsins. Eftir það
sýndu Aðaldælingar og Reyk-
dælingar glímu, og reiptog fór
fram á milli nokkurra deilda fé-
lagsins. Tóku fjórar sveitir þátt
í því, og báru Húsvíkingar sigur
úr býtum.
\
Kvöldveizla og dans
Um kvöldið hófst dansskemmt-
un í samkomu húsum kaupstað-
arins og einnig veizla, er félagið
hélt gestum sínum. Stjórnaði
Ka^l Kristjánsson hófinu og
márgir fluttu þar ræður. Karl
Kristjánsson mælti fyrir minni
Vilhjálms Þór forstjóra, Þór-
hallur Sigtryggsson fyrir minni
dætra Jakobs Hálfdánarsonar,
og einnig töluðu Baldur Bald-
vinsson, Jón Haraldsson, Jón
Gauti Pétursson, Júlíus Haf-
steen, séra Friðrik A. Friðriks-
son og Vilhjálmur Þór.
—TÍMINN, 29. júlí
Um klukkan þrjú í gær tók
fólk að safnast saman við Aust-
urvöll og inn í Dómkirkjuna.
Klukkan 15,15 gengu forseta-
hjónin ásamt handhöfum for-
setavalds í skrifstofu forseta í
Alþingishúsinu, en fólk safnað-
ist í kirkju. Kl. 3,30 gekk forset-
inn og fylgdarlið hans í kirkju
frá Alþingishúsinu. Fyrstir
gengu forsetinn og forseti
hæstaréttar, þar næst forsætis-
ráðherra og forsetafrúin og
biskupinn, en því næst skrif-
stofustjóri forsætisráðuneytis-
ins og skrifstofustjóri Álþingis.
Prestar sátu skrýddir í kór
kirkjunnar, og forsetahjónin
tóku sér sæti i kór. Lögreglan
stóð heiðursvörð, er forsetinn og
fylgdarlið hans gekk úr Al-
þingishúsinu í kirkju.
Guðsþjónustan
í Dómkirkjunni annaðist dóm-
kirkjugórinn söng undir stjórn
Páls ísólfssonar og söng kórinn
þrjá sálma, en Páll lék forspil
og eftirspil. Biskupinn flutti
ritningarorð og ávarpsorð. Að-
gangur að kirkjunni var frjáls
meðan húsrúm leyfði, og var
kirkjan þéttskipuð.
Athöfnin í Alþingishúsinu
Að guðsþjónustunni lokinni
gekk forsetinn og fylgdarlið
hans úr kirkju í sömu röð og
fyrr og til skrifstofu forseta, en
gestir söfnuðust í neðri deildar
sal alþingis. Þegar allir voru
gengnir þar til sæta, gekk for-
setafrúin í salinn í fylgd biskups,
en síðan kom forsetinn með
sama fylgdarliði og áður. For-
setafrúin settist hægra megin við
svaladyr salarins en handhafar
forsetavalds vinstra megin.
Herra Ásgeir Ásgeirsson, tók
sér sæti við borð Jðns Sigurðs-
sonar, er komið var fyrir beint
inn af svaladyrum. Georgía
Björnsson, fyrrverandi forseta-
frú, var og viðstödd.
Eiðstafurinn undirritaður
Þegar forseti hafði tekið sér
sæti söng Dómkirkjukórinn eitt
lag, íslands fáni, og söng Þor-
steinn Hannesson þar einsöng,
en að því loknu reis forseti
Hæstaréttar, Jón Ásbjörnsson,
á fætur og lýsti forsetakjöri og
útgáfu kjörbréfs handa Ásgeiri
Ásgeirssyni sem forseta íslands
næsta kjörtímabil og las eiðstaf
þann, sem forseti undirritaði.
Ritari Hæstaréttar tók þá við
eiðstafnum og lagði á borð Jóns
Sigurðssonar framan við forset-
ann, sem undirritaði hann í
tveim eintökum.
Afhending kjörbréfs
Forseti Hæstaréttar tók síðan
við eiðstafnum, reis úr sæti og
mælti: Herra forseti íslands,
Ásgeir Ásgeirsson. Forsetinn
gekk þá fyrir forseta Hæstarétt-
ar, sem afhenti honum kjörbréf-
ið með þeim orðum, að hann af-
henti það í nafni þjóðarinnar.
Eiðstafurinn
Eiðstafur sá, sem forsetinn
undirritaði var svohljóðandi:
„Ég undirritaður, sem kosinn
er forseti íslands um kjörtíma-
bil það, sem hefst 1. ágúst 1952
og lýkur 31. júlí 1956, heiti því,
að viðlögðum drengskap mínum,
að halda stjórnarskrá lýðveldis-
ins fslands."
Forseiinn hylltur
Eftir að forsetinn hafði tekið
við kjörbréfi gekk hann út á
svalir Alþingishússins og minnt-
ist fósturjarðarinnar, og tók
mannfjöldinn undir það með fer-
földu húrrahrópi. Hyllti mann-
fjöldinn forsetann og konu hans,
Dóru Þórhallsdóttur, ákaft, en
síðan var sungið „Ég vil elska
mitt land“ undir stjórn Jan
Moravek.
Eftir það gekk forseti aftur
inn í salinn og flutti ávarp sitt,
en á eftir söng Dómkirkjukórinn
þjóðsönginn. Síðan var gengið
úr salnum og tóku forsetahjónin
á móti árnaðaróskum í neðri hæð
hússins, þar sem handhafar for-
sfetavalds buðu gestum veitingar.
Allmargt fólk beið enn úti
fyrir Alþingishúsinu, er athöfn-
inni var lokið, og gaf til kynna
með lófataki, að það vildi fá að
sjá forsetann aftur og gengu
forsetahjónin þá út á svalirnar á
ný og voru hyllt.
Veður var ákaflega gott í
gær í Reykjavík og hjálpaði það
til að setja viðfeldinn og fagran
blæ á þessa athöfn, sem fór mjög
vel fram.
Við athöfnina voru m. a. allir
ráðherrarnir nema Ólafur Thors,
sem er sjúkur, svo og sendiherr-
ar erlendra ríkja og sérstakir
sendifulltrúar nokkurra ríkja við
embættistökuna. Ekki er enn
fullráðið, hvenær forsetahjónin
flytja á forsetasetrið að Bessa-
stöðum, en það mun verða bráð-
lega.
—TIMINN, 2. ágúst
Fæddi barn í jeppa
Hinn 2. þ. m. skeði sá einstæði
atburður, að kona fæddi barn í
jeppabifreið á leið milli Eiða og
Egilsstaða á Austurlandi. Þetta
bar að með þeim hætti, að Sig-
rún Sigurdórsdóttir, kona skóla-
stjórans á Eiðum, Þórarins Þór-
arinssonar, tók léttasótt, sem
ekki er í frásögur færandi undir
venjulegum kringumstæðum.
Hugðist maður hennar fara með
hana í sjúkrahúsið á Egilsstöð-
um, og lögðu þau af stað í jeppa-
bifreið skólastjórans, en vega-
lengdin milli þessara staða er
um 15 kílómetrar. Er ekki að orð
lengja það, að k o n a n fæddi
stúlkubarn í bifreiðinni þegar
þau voru komin hér um bil
miðja vega til Egilsstaða. Tók
maður hennar á móti barninu og
lagði litlu stúlkuna í fang móð-
urinnar, og sá kostur var einn
fyrir hendi að halda áfram til
Egilsstaða. Þegar þau voru ný-
lögð af stað að nýju, mættu þau
stórum farþegabíl og stöðvuðu
hann. Svo vel vildi til að meðal
farþeganna þar var þýzk hjúkr-
unarkona, sem kunni allvel til
þeirra starfa, er hér var mest
þörf fyrir að innt væru af hönd-
um eins og á stóð. Var nú skilið
á milli, konunni og barninu veitt
sú aðhlynning, sem við varð
komið og enn haldið af stað á-
leiðis til Egilsstaða, en jafn
framt komið þangað boðum um,
hvernig komið væri. Þegar til
Egilsstaða kom voru þar fyrir
læknir og ljósmóðir og mæðgun-
um veitt sú bezta hjúkrun, sem
kostur var á. Þeim heilsaðist báð
um vel, og varð hvorugri meint
af.—Þetta er fimmta barn skóla-
stjórahjónanna, og áttu þau þrjá
drengi og eina stúlku fyrir, en
hafa auk þess tekið að sér mun-
aðarlaust fósturbarn, sem nú er
hið sjötta í systkinahópnum.
— ALÞBL. 15. apríl
Olíufélagið lætur reisa 3600 smálesta
olíugeymi á Oddeyri
Mikið fjölmenni á afmælis
hófíð K. Þ. á Húsavík