Stefnir - 13.07.1901, Qupperneq 2

62
Fjárldáðanefnd: Pjetur Jónsson, Stefán íFagra- J
skógi, Lárus, Jósafat, Björn í Gröf.
Tollanefnd: Hannes Hafstein, Björn í Gröf,
p. Tlioroddsen, Ólafur Briem. Björn
Kristjánsson.
Fyrir hönd fjelags íslenzkra stúdenta í
Kaupmannahöfn höfðu þeir herrar Steingrím-
ur Matthíasson, Páll Sveinsson og Ivl. Björn
Magnússon, sent áskorun til alþingis í áðal-
atriðunum -svo hljóðandi:
Fjelag íslenzkra stúdenta í Kaup-
mannahöfn skorar á þingið, að samþykkja
einungis þá breyting á stjórnarskránni, er
fari í þá átt, að skipaður verði sjerstakur
ráðgjafi eða maður með ráðgjafavaldi, er sje
búsettur í Reykjavík, og hafi fulla ábyrgð
fyrir alþingi á stjórn sjermálanna. En fáist
þessu eigi framgengt, þá að bíða átekta til
næsta þings.
Jafnframt skoraði fjelagið á þingið,
að hafna algjörlega stjórnarskrárbreytinga-
tiTlögu dr. Valtýs, því hún gengi í öfuga
stefnu, og myndi verða aðal þrepskjöldur
fvrir frekari umbótum síðar, yrði hún sam-
jiykkt
STJÓRNARSKRÁRBREYTINGAHORFUR
á þingi í sumar.
Eptir þing 1899 fóru nokkir sáttfúsir
þingmenn að bollaleggja um samkomulag milli
flokkanna, kom þá fram sú miðlunartillaga,
að láta 61. greinina standa óbreytta (þ. e. kaupa
eigi jiingsetu sjerstaks ráðgjafa), en fara fram
á að tryggja fjárráð þjóðkjörins meirihluta á
þingi, sem eigi þóttu sem tryggust, er ráð-
herrann kæmi, og kynni að beita sjer gegn
fjárráðum þingsins. þ>essi miðlunartillaga kom
fyrst opinberlega fram á fundi á Rangá, og
hefir því verið nefnd Rangármiðlun. — Bjarki
tók henni tveim höndum, og báðir hinir nú-
verandi þingmenn Norðmýlinga hafa sagst
œtla að fylgja henni, en eigi hreinni Valtýsku.
JMngmenn Skagfirðinga munu og hafa tekið
þessari miðlunartillögu vel og ef til vill fieiri,
t. d. Sigurður Sigurðsson. En þessir miðlun-
armenn ogValtýingar fylgdust að í þingbyrj-
un við kosningar.
Konungur hefir í ávarpi sínu til þingsins
skýrt tekið fram, að hann myndi samþykkja
þær breytingar á stjórnarskránni, er stjórn
hans hefir á tveim undanförnum þingum látið
lýsa vfir, að hún myndi ganga að, eða ein-
göngu þær, sem frumvarp Valtýs 1897 hafði
imiifaldar; en í ávarpinu er engin von gefin
um samþykki á öðrum breytingum.
Eptir byr þeim að dæma, sem Valtýing-
ar hafa á þingi nú, má búast við, að þeir
beri upp frumvarp til stjórnarskrárbreytinga,
enda segir Isafold að enginn efi sje á því, að
i'rumvarp þeirra verði samþykkt. En þó ber
þess að gæta, að ef síra Einar, og ef til vill
fleiri reynast Rangármiðluninni trúir, verður
frumvarp Valtýinga fellt í neðri deild, nema
því að eins, að það verði algjörlega sniðið
eptir Rangársamþykktinni. Er öll ástæða til
að ætla, að síra Einar að minnsta kosti láti
eigi togast hænufet ofan fyrir þá fundarsam- j
þykkt, svo má og búast við að Ólafur Briem
og Sigurður Sigurðsson veröi Valtý ekki allt
j of leiðitamir. En fari svo að undanhaldið
yrði í þetta sinn hept við Rangármiðlunina,
er ekkert sennilegra en að Valtýingar semji
nú frumvarp til stjórnarskrárbreytingar, erláti
óbreytta 61. greinina, en taki upp breytingar
á 28. greininni eptir tillögum Rangárfundar-
ins, og ákvæði Valtýs um sjerstakan ráðgjafa.
Slíkt frumvarp væri líklegt til að ganga gegn-
um báðar deildir, eins ognú standa sakir, ef
heimastjórnarflokkur neðri deildar annað-
hvort nær eigi aptur í f>órð, eða grípur til
einhverra óyndisráða til að fella málið. En
óyndisúrræði eru það líka hin mestu og við-
sjálustu, að lemja fram grundvallarlagabreyt-
ing, í hvaða landi sem væri, með eins at-
kvæðis mun í fulltrúaþingdeihl fólksins. En
þótt slíkt frumvarp, sem hjer hefir verið
minnst á, merðist í gegn í sumar með einu
atkvæði í hverri deild, er lítil von til að hægri
manna stjórn Dana gangi að því. Fyrst og
fremst er lítil hvöt fyrir hana að Ijá fylgi sitt
jafn aflvana meirihluta, og svo mun henni
þykja tangarhaldið, sem hún mun vilja hafa á
þingi og þjóð of afslept eptir Rangármiðlun-
inni.
En jafnvel þótt Rangármiðluninni yrði
haldið að oss í frumvarps formi í sumar, hefir
þó eigi til ónýtis verið varist og mótmælt til-
boðum Valtýinga síðan 1897. J>að ár urðu
13 þjóðkjörnir þingmenn til þess með ávarpi
að bjóða oss sjerstakan ráðherra í Höfn laun-
aðan af dönsku fje og breyta þá 61. 1901
er viðbúið að 15 eða 16 þingmenn með frum-
varpi bjöði oss hið sama, að óbreyttri þeirri
61., og að viðbættri meiri fjárráðatrygging,
og mundi flestum þykja þá betur boðið. En
býður þá enginn betur ? Allar líkur eru til að
svo verði. Mun því ráðlegast að flana ekki
að því að breyta stjórnarskrá vorri, og bíða
enn, og heimta aukið stjórnarvald í landinu
í sjermálum vorum.
J>riðja boðið verður efalaust betra, enda
eru enn á ný farnar að láta til sín heyra kröf-
urnar um sjerstakt ráðaneyti búsett í landinu
(sbr. áskorun Hafnarstúdentanna til þingsins).
Slysfarir.
Með Ceres kom í f. m. til Húsavíkur
ferðamannafjelagsforinginn Houwel með 6
Englendinga, sem áformað var að hann ferð-
aðist með hjer um land. Voru það tveir rík-
ismenn með konum sínum, öldruð frú, og einn
Englendingur enn.
Fólk þetta ferðaðist fyrst um fJingeyjar-
sýslu, og kom hingað til Akureyrar fyrir mán-
aðamótin. Lagði Houwel siðan upp hjeðan
á leið suður með hjónin tvenn. Gamla frú-
in hafði meitt sig í handlegg og varð hjer
eptir, og einn Englendingurinn varð eptir við
Mývatn. Áformið var að fara suður Kjalveg.
Fylgdarmenn voru ráðnir þeir bræður Sigurð-
ur og Sigurjón Sumarliðasynir og vinnumaður
þeirra. Um 30 hestar voru í förinni.
Segir eigi af ferðum þeirra, fyr en lagt
var upp frá Silfrastöðum að morgni dags, þá
kveðst Houwel vilja ríða Hjeraðsvötnin undan
Kúskerpi, á sama stað og hann hefði farið þau
í fyrra, en þeir bræður rjeðu frá því, vegna
þess að vöxtur hafði verið í vötnunum, en ávalt
sandbleytuhætt eptir þá, og vöð þá opt breytt,
enda þá töluverður dráttur í þeim, en erfitt
að þræða brotin með marga hesta í taumi,
Ætluðu þeir bræður að reka lestina orðalaust
út á Miklabæjarferju, en er kom út hjá Kú-
skerpi, skipar Houwel, sem var foringi farar-
innar að fara þar yfir, þar sem vötnin
fjellu í fleiri kvíslum, og fá bóndann í Kú-
skerpi til fylgdar, en hann var eigi heima,
og fólkið þar og á fleiri bæjum rjeði frá að
ríða vötnin. Varð þá liörð deila milli þeirra
bræðra og fararstjóra. Ögraði hann þeim,
kvað þá vatnshrædda, og sagði að hjer færi
sem optar, að íslendingar segðu allt ófært,
og því væru þeir bjálfar. Sáu þeir bræður
þá, að tveir kostir voru fyrir hendi, annar sá,
að taka hesta þá (15), er þeir áttu í förinni,
kveðja Houwel og ríða heirn til sín, eða að
fara vötnin upp á tvær hættur. Afrjeðu þeir
hið síðara og sendu heim í Úlfsstaðakot og
fengu Hallgrím bónda og annan mann til að
fylgja sjer. Reyndi Hallgrímur fyrst kvíslarn-
og komst klakklaust báðar leiðir, var vatnið
mest á rniðjar síður straum megin, og brotin
sumstaðar tæp.
|>ví næst sögðu þeir bræður fyrir um
yfirferðina. Fólkið skyldi fara f'yrst og síðan
skyldu 3 menn teyma lestarhestana, hver um
sig 7, fólkinu var ráðlagt að kreppa sig eigi,
fara eigi úr ístöðum, og habla sjer fast á hest-
inum. Fyrst fóru þeir Sigurður og Hallgrím-
með konurnar við lilið sjer, þá Englending-
arnir hver á eptir öðrum og síðastur Houwel.
f>egar kom í miðja vestustu kvíslina urðu
þeir Hallgrímur og Sigurður varir við sand-
bleytu, snjeru þeir hestum sínum þegar á svig
upp í strauminn og komust ldakklaust yfir,
sá Englendingurinn, sem nær þeim var, fylgdi
þeim nákvæmlega og komst klakklaust yfir,
en Englendingurinn, sem aptar var, fór lítið
eitt norðar, og fór hestur hans á kaf í sand-
bleytu, gaf maðurinn þegar eptir taumana og
kastaði sjer fram á makkann og þreif í faxið,
en hesturinn reif sig upp og inn á brotið,
þegar þetta gjörðist var Homvel að fara út í
kvíslina, og sá því hrakninga landa síns, en
þrátt fyrir það lenti hann of norðarlega, og
um leið og hestur hans sökk, kippti hann í
taumana, og kippti hestinum alveg í kaf, reis
þá hesturinn beint upp á apturfæturnar, en
maðurinn varð laus í söðli og fjell aptur á bak
ofap í vatnið, barst hann þegar út í strenginn
og sökk eptir fáar sekúndur. Engum björg-
unartilraunum varð komið við, og eigi sáust
þess heldur merki, að maðurinn reyndi að
bjarga sjer á sundi, sem þó ef til vill hefði
verið hregt fyrir vel sundfæran mann. Houwel
fannst eptir einn eða tvo daga, var þá í vös-
um hans óskemmt á þriðja þúsund krónur í
seðlum og ávisunum.
Houwel þessi fór fyrstur manna upp á
Öræfajökul fyrir mörgum árum og var þá hætt
kominn. Hann undi sjer ágætlega á íslandi,
einkum upp til fjalla, og hafði mjög hvatt
landa sína að ferðast hingað á sumrum, og