Lögberg-Heimskringla - 25.06.1982, Blaðsíða 4

4-WINNIPEG, FÖSTUDAGUR 25. JÚNÍ 1982
Ritstj órnargrein
Hugleiðing
Fátt hefur vakið eins mikla athygli
að undanförnu meðal Vestur-
íslendinga og stórgjöf Edda
Gíslasonar á Gimli til Canada
Iceland Foundation. Þessum sjóði er
einkum ætlað að styðja við bakið á
þeim Vestur-íslendingum, sem
halda vilja til íslands og nema íslen-
sku. Það er von Edda að áhugi vakni
fyrir tungunni, því máli, sem hann
telur löndum sínum hér vestra
skylda til að varðveita og efla.
Draumur hans er að hér vestan hafs
verði svipuð vakning og varð meðal
ungmenna íslands á fyrri hluta 19.
aldar. Eddi lofar mjög Fjölnismenn,
sem á sínum tíma leystu orku úr
læðingi og drifu bræður sína og
systur, áfram í baráttu fyrir frelsi og
upphöfðu tunguna, það vopn sem
skæðast er.
Þeir sem einna mest settu svip
sinn á þjóðernisvakningu síðustu
aldar voru námsmenn, sem sumir
hverjir, stunduðu nám við Hafn-
arháskóla. Ymsir þeirra komu
vestur, svo sem Gestur Pálsson. Jón
Olafsson og Einar Hjörleifsson. Það
var einmitt Jón sem ritaði barátt-
ugrein til Islendinga vestan hafs í
/
mars 1890 og nefndi hann hana
Áfram, áfram íslendingar. í
þessari grein hvetur hann landa sína
í Norður Ameríku til að vinna
ötullega að viðhaldi íslenskrar tungu
og menningu í Vesturheimi. Hann
stakk m.a. upp á því að íslendingar í
Winnipeg héldu árlegan
þjóðhátíðardag og eins og kunnugt
er hefur Islendingadagurinn verið
haldinn hátíðlegur'allt frá 1890.
Islenskir námsmenn sækja
háskóla Vesturheims í ríkara mæli
en nokkru sinni fyrr. Þótt þeirra
hjartans mál sé eðlilega námið, þá
gefa flestir þeirra þeirra sér tíma til að
kynnast nánasta umhverfi, og einkum
frændum sínum sem hér hafa fæðst.
Þeirra hjálp er mikilvæg, hún
hvetur hérlenda til að leggja rækt
við málið, sumir þeirra fara til
íslands og snúa aftur fullnuma- í
fræðunum. Þeirra ábyrgð er mikil
því þeir kveikja neista sem gæti
orðið að báli. Vonandi verða margir
Vestur-íslendingar til að "halda
heim” á næstu misserum og læra
málið. Með því móti getur orðið
vakning meðal bræðra þeirra hér
eins og varð á íslandi á 19. öld. J.Þ.
HÓLMFRÍÐUR DANÍELSSON: ^
Sögur frá Nýja íslandi
Ástríður
ÚrHúnavöku
Það var liðið langt fram á haust,
árið 1906. Frumskógur Nýja-íslands
stóð nú sviftur öllu sínu skrúði og
lyfti berum, ísköldum örmum til
hæða. Var það sem svar við bæn
hans, að fyrsta haustmjöll féll nú
hægt og þétt niður á hin visnu brjóst
jarðarinnar. Hún strauk mjúklega
um bera limi trjánnæ; hún kyssti á
vangann einstaka visið og einmana
lauf, sem enn hélt sér dauðahaldi í
kulnaða grein; hún breiddist yfir lög
og láð og lagðist mjúklega með
ofurlitlum sorgarsveiflum á tveggja
mánaða gamalt leiði Einars
Ólafssonar, sem var fyrsti minnis-
varði landnemanna í nýlendunni,
sem að nefnd var Árdals-byggð. Það
var sem ró og kyrrð haustsins og hin
fagra, drifhvíta fönn tækjust í hend-
ur og vildu breiða yfir og fela í
skauti sínu hinar visnuðu vonir
sumarsins, sem hyljast í hjörtum
mannanna barna.
En í brjósti Ástríðar, hinnar ungu
ekkju Einars heitins, bjó hvorki ró
né friður; þar var ólgandi öldurót af
sorg, örvænting og kvíða, en kvíðinn
tók þó öllu fram, því að það var
framtíðin, sem blasti við, hræðileg
og óviss, — framtið litlu föðurlausu
barnanna hennar — fimm að tölu;
þar við bættist tilhugsunin um það,
að fengi hún sjálf afborið hinn
ógnandi vetur, sem nú fór í hönd, þá
mundi að vori bætast eitt enn í
hópinn.
En nú var ekki tíma til að hugsa
um það. Og þróttmiklu íslensku
konurnar, sem slitu sig frá ættlandi
og ástvinum til þess að veita
börnum sínum öruggari framtíð í
ókunnu landi, voru yfirleitt ekki svo
skapi farnar, að látta yfirbugast af
sjálfsmeðaumkun. Nú var fyrir
Ástríði aðeins tími til að vinna, vaka
og biðja. Eitt reiðarslagið enn hafði
skollið yfir litla heimilið; börnin
lágu öll í mislingum. Á þessum
árum voru mislingar mjög skæð
hitasótt og oft banvæn bæði börnum
og fullorðnum. Nágrannar Ástríðar,
eins og algengt var meðal
Vestur-íslensku frumherjanna, tóku
mikla hlutdeild í kjörum hennar, og
sýndu hjálpsemi eftir því, sem
framast var unnt. Þeir drógu heim
og söguðu við í eldfærin, og reyndu
að sjá um að hún hefði hinar allra
nauðsynlegustu vistir. En þessar
tvær kýr varð hún að hirða sjálf og
gera öll fjósverkin, því inn í fjósið
þorði engin manneskja að koma, —•
hvað þá heldur inn fyrir húsdyr —
svo mikil var hræðslan við veikina!
Kristín, elzta dóttir Ástríðar, sjö
ára telpa, hafði veikzt fyrst, og var
nú farin að eigra um, máttlaus og
aumingjaleg, og liðsinna hinum litlu
sjúklingum, gefa þeim að drekka,
breiða ofan á þá, og láta í ofninn,
þegar mamma var úti. Rannveig
litla, sex ára, hafði fyrstu dagana
hjálpað mömmu sinni eftir megni,
gert marga snúninga, og ruggað og
kveðið og meira að segja gengið um
gólf með litlu systur, sem alltaf
skældi; en svo lagðist hún mjög
þungt haldin og var tvísýnt um líf
hennar. Hafði þá ,,hómópati”, sem
var á ferð að vitja sjúklinga í ná-
grenninu verið beðinn að líta inn til
Ástríðar. Skottulæknirinn lagði
hendina á heita, þrútna brá Rann-
veigar, leit á tungu hennar, taldi
æðaslögin og sagði með spek-
ingssvip: ,,Heilabólga á hæsta stigi!”
Veikin nær að líkindum hámarki á
þriðja degi hér frá og þá verður
einhver breyting til batnaðar eða
. . ." Hér varð honum orðfall, er
hann leit í örvæntingarfull augu
móðurinnar; hann gaf nokkrar
ráðleysislegar ráðleggingar, —
kvaddi í skyndi og fór.
Nú var þriðji dagurinn að kveldi
kominn. Börnin lágu nokkurn
veginn róleg og hálfsofandi í litla
svefnherberginu. Rannveig, sem
hafði legið í eins konar óráðsmóki
mestan hluta dagsins, svaf nú og
andaði snöggt en reglulega. Ástríður
gekk um gólf í fremri stofunni; hún
staðnæmdist við gluggann og starði
svefnþrungnum augum út í rökkrið
og hríðina; gekk enn nokkur skref,
hélt niðri í sér andanum og hlustaði
við dyr svefnklefans; setti við í bæði
eldfærin; settist í ruggustólinn,
studdi hönd undir kinn og hvíslaði
nokkur sundurlaus bænarorð; spratt
upp, tók spýtu til að setja í ofninn, —
en hann var þá alveg fullur . . .
Þá var klappað hægt á útihurðina.
Ástríður lauk upp. Úti stóð Sigrún
Egilsdóttir, nágrannakona og
frænka hennar. En ekki stóð hún við
dyrnar, heldur hafði hún fært sig
spölkorn í burtu eftir að hafa gert
vart við sig. Ástríður fleygði yfir sig
sjali og gekk út til tals við Sigrúnu.
Nú var orðið all skuggsýnt, — stuttu,
afskornu trjábolirnir fyrir framan
„sjantan" í skógarrjóðrinu, höfðu
sett upp háar, hvítar húfur og stóðu
teinréttir sem taflmenn á borði; og
kyrrðin og hin hvíta fönn umvöfðu
allt! Þarna stóðu þær, andspænis
hvor annarri, báðar tvær frumherj-
ar, mæður og ekkjur: Ástríður ung
og fíngerð, blíðlynd, viðkvæm og lítt
reynd; Sigrún þrekleg, stálhraust og
margreynd í lífsbaráttunni; hafði
hún misst mann sinn fyrir mörgum
árum, tekið heimilsréttarland í
Árdals-byggð og dreif nú áfram
búskapinn með dugnaði og hetju-
skap, ásamt þremur uppkomnum
börnum sínum. — Þarna stóðu þær!
Og þótt þær bæru af trjástofnunum
sem drottningar af peðum, voru þær
þó ekki aðeins* peð á skákborði
forlaganna?
Sigrún spurði eftir börnunum og
grennslaðist til um vistarforða
Ástríðar. ,,Og Rannveig litla," sagði
hún, ,,er hún ekkert betri?"
,,Guð veit það; hún sefur; þetta er
þriðji dagurinn,” Ástríður talaði
stillilega, en hún fann að hún var að
missa stjórn á tilfinningum sínum;
það voru þá að lokum nokkur hlut-
tekningarorð og návist vinar, sem
fengu yfirbugað tilfinningar hennar.
Sigrún veigraði sér við að skilja
Ástríði eftir eina í þessari dáuðans
angist. Þeim var mikið niðri fyrir,
konunum, en samræður urðu litlar
og slitróttar. Loks strauk Sigrún
Framh. á bls. 5
Lögberg - Heimskringla
Published every Friday by
LÖGBERG - HEIMSKRINGLA INCORPORATED
1400 Union Tower Building, 191 Lombard Avenue,
Winnipeg, Maniloba R3B 0X1 — Telephone 943-9945
OFFICE HOURS Monday through Fridfly 9:00 a.m. • 12:00 p.m.
EDITOR: Jónas Þór
ADVERTISING AND SUBSCRIPTIONS: Cecilia Ferguson
REPRESENTATIVE IN ICELAND: Magnús Sigurjónsson
Umboðsmaður blaðsins á íslandi Skólagerði 69 Kópavogi, Sími 40455
Pósthólf 135 Reykjavík
Typesetting, Proofreading and Printing — Typart Ltd.
Subscription $20.00 per year — PAYABLE IN ADVANCE
$25.00 in Iceland
— Second class mailing registration number 1667 —
AU donations to Lögbcrg-Hcimskringla Inc. arc tax dcductibic undcr Canadian l.aws.