Lögberg-Heimskringla - 20.10.1995, Síða 8

8 • Lögberg-Heimskringla • Föstudagur 20. október 1995
Fjársjóður íslands:
FRAMHALD
Handrítin okkar
skartgrípaskrín:
ins og ævinlega á sumrin
er síðdegis opin sýning á
handritum í Stofnun Árna
Magnússonar og fólk að koma.
Talið berst að því og Jónas
segir: “Við eigum svo lítið af fornum
minjum. Handritin eru það merkilegas-
ta sem við eigum. Það fer saman við
bókmenntaarfinn og því eðlilegt að það
séu handritin sem við sýnum. Þau eru
okkar skartgripaskrín. Eins og kastalar
og fom listaverk sem aðrar þjóðir geta
sýnt. Næstum allar fornminjar okkar
em saman komnar í þjóðminjasafninu.
En svo eigum við hadritin,” segtir Jónas
og bætir við að hann verði aldrei leiður
á að sýna háum sem lágum handritin.
Hans síðasta verk sem forstöðumaður
Stofnunar Árna Magnússonar hafi
verið að sýna Beatrix Hollands-
drottningu handritin. Hún og maður
hennar hafi verið mjög áhugasöm og
spurt margs. Eins hafi verið mjög
ánægjulegt einn af síðustu dögum hans
í starfi að sýna Helveg Petersen, utan-
ríkisráðherra Dana, handritin, en faðir
hans hafði verið einn af baráttumön-
Jónas var geröur heiöursdoktor viö
Uppsalaháskóla viö hátiölega athöfn
1991.
nunum fyrir framganti handrita-
málsins. “Við höfum á sumrin opna
sýningu hér síðdegis fyrir gesti og svo
kemur fólk þess á milli, einstaklingar,
hópar og skólaböm. Þau em auðvitað
aufúsugestir. Það er gaman að fá þau
og það er æskilegur þáttur í
uppfræðslu æskulýðsins,” segir Jónas.
Jónas segir að síðan hann varð
forstöðumaður hafi mestur tími hans
farið í safnið og hann lítið komist til að
stunda fræðslustörf. Þó hafi hann öðm
hvom fengið smáfrí til að dvelja erlendis
samkvæmt reglum Háskólans. En
forstöðumaður Handritastofnunar hefur
þar takmarkaða kennsluskyldu, sem
hann hefur á seinni árum fært yfir á
yngri menn. En alltaf er á stofnuninni
sjálfri innlent og erlent fólk með
verkefni og við að búa rit til prentunar
og því þarf að leiðbeina.
Jónas hafði gefið út allnokkur rit
áður en hann vað forstöðumaður. M.a.
gaf hann út Riddarasögu eftir að hann
kom heim og skrifaði doktorsritgerð
sína um Fóstbræðrasögur. Stærsta
verkefnið var Bókmenntasagan í Sögu
íslands. Svo fékk hann Peter Foote í
London í lið með sér og “Eddas and
Sagas, Iceland’s Medieval Literature”
kom út á ensku 1988. “Ég vildi gjaman
að íslendingur gæfi þetta út, þótt það sé
kannski steigurlæti, þá er enginn eins
handgenginn þessum verkum sem við.
Þessvegna þykir mér vænt um að hafa
komið þessu út á ensku,” segir hann.
Að boða fagnaðareríndið:
Þetta leiðir talið að kyningu á íslens-
ka bókmenntaarfinum erlendis og hans
eigin fyrirlestrum, sem hann segir að
áreiðanlega séu komnir hátt á annað
Jónas Krístjánsson — lceland’s Treasure
Continued from last week
The Manuscrípts are our
Shrínes:
n the day of this interview the
Arni Magnusson Institute was
open as is the custom in summer,
and people were coming and going. We
talked about that and Jónas said: “We
don’t have many ancient treasures. The
manuscripts are the most notable. It
goes together with the literary heritage
and it is therefore natural that we show
them off. They are our shrines, instead
of castles and ancient pieces of art
which other nations have to show off.
We don’t have ancient buildings, almost
all our ancient keepsakes are gathered
under one roof at the National
Museum. But we have the manuscripts,
and I never tire of showing them to the
noble and the common.” His last job as
a director was to show the manuscripts
to the Queen of Holland, Beatrice and
her husband. They were veiy interested
and asked many questions. He also
enjoyed showing the manuscripts to
Helveg Petersen, Denmark’s foreign
Minister, whose father, Jörgen
Jörgensen, had supported the retum of
the manuscripts. “In summer we have
an open house for guests, and people
also come at other times, individuals,
groups and school children. They are of
course welcome. It is good to have the
youth come, and this is an important
part in their education,” said Jónas.
Jónas said that from the time he
became director most of his time had
been spent working for the Institute. He
has not had much time to study. He has
occasionally taken time off to stay
abroad according to the stipulations of
the university. The director of the
Manuscript Institute has limited teach-
ing duties there, which he has in later
years given to younger men. The
Institute itself is frequented by foreign
and Icelandic people studying and
preparing papers and they need guid-
ance.
Jónas had published a few books
before he became director such as
Riddara Saga which he published after
retuming home, and he wrote his doc-
tor’s thesis on Fóstbræðra Saga. His
largest undertaking was the literary
worlc, í Sögu íslands. Peter Foote from
London, England, worked with him on
the “Eddas and Sagas, Iceland’s
Medieval Literature”, published in
1988. “I wanted Icelanders to publish
it, as no one knows the subject as well,
though that is probably chauvinistic. I
am happy about publishing this in
English,” he said.
Spreading the good news:
We talked about introducing
Icelandic literature abroad and his
own lectures which now number in
the 200 range. “I call it spreading the
good news.” Jónas said he had mainly
visited countries located in a semi-cir-
cle from Iceland, i.e. the Scandinavian
countries, Germany, Austria, Switz-
erland, as well as a trip to Italy, France
and England. He has pranced about
these countries, as he puts it, and
spread the good news. He has also vis-
ited the USA and Canada. He said
there was much demand for these lec-
tures where Medieval literature is
taught and particularly where
Icelandic literature is taught.”
The times have been difficult for
humanistic studies in the last two
decades. The standard of living has
gone down and the the young people
do not want to study old and unneces-
sary material. In Sweden, Denmark
and England such waste has been
erased and positions cut at universi-
ties. Some positive things have hap-
pened though, in Germany there is
growing interest following the slump
after the war, when Nordic literature
got a bad reputation. There are unfilled
positions there. The largest library out-
side Iceland aside from the Royal
Libraiy in Copenhagen, is in Ithaka in
the USA. That university is no longer
able to afford an Icelandic teacher.
The same goes for Caen in France, to
mention a few. I think that funding
such positions should have priority in
Iceland over many other things, as it
does more good than the sporatic
efforts being done.” Jónas adds that
translating the Sagas into English has
been useful. For example Hermann
Pálsson’s translations, published by
Penguin Press, have sold very well.
Njál’s Saga has been the best seller.
Like A Feast after a famine:
In conclusion I ask Jónas how he
plans to spend his time when he is free
from the daily chores of the directoris
position. “I want to publish the Edda
Poetiy, that is essential. Vésteinn Ólafs-
son is going to work on it with me,”
answered Jónas. “I will also continue
doing some work for this Institution, if
my health permíts. Working on text
books or directing such work.”
Jónas is upbeat about being an
Icelander and mentions several accom-
plishments in the last decades. Besides
we have the manuscripts and the lan-
guage. The fact that we have a language
in which we have been writing for
1,000 years is veiy important. “When
teaching related languages and looking
back in time at those, old English and
old German, that leads to the study of
Icelandic, a body of great literature is
discovered. It is like going from famine
to a feast. There are some ancient writ-
ings in these languages, which don’t
compare with the Edda Poetiy and the
Sagas. We must teach this language at
universities abroad,” he said. At that we
conclude the interview, even though we
touched on other subjects and left some
untouched. c/
hundrað þótt ekki hafi hann talið þá.
“Þetta kalla ég að boða fagnaðarerin-
dið. Þá sýni ég myndir úr han-
dritunum og tala bæði um bókmen-
ntirnar og handritin. Stundum um
sögu Islands og fleira því skylt. Hann
kveðst mest hafa farið um löndin sem
liggja eins og í hálfhring um ísland,
þ.e. Norðurlöndin, þýskaland,
Austurríki, Sviss með afleggjara niður
á Italíu og til Frakklands og
Bretlands. Um þessi lönd hefur hann
þvælst, eins og hann orðar það, og
boðað fagnaðarerindið. Líka farið til
Bandaríkjanna og Kanada í sömu
erindum. Hann segir mikla eftirspum
eftir þessum fyrirlestrum þar sem
verið er að kenna í háskólum miðald-
abókmenntir og þá sérstaklega íslen-
skar bókmenntir.
“Nú hafa húmanísk fræði átt erfitt
uppdráttar undanfama tvo áratugi. Þar
fer saman að velmegun dróst saman
og svo kom upp úr 1968 unga fólkið
sem ekki vildi læra svona gamalt og
óþarft efni. í Svíðjóð, Danmörku og
Bretlandi hefur slílcur óþarfi verið stri-
kaður út og stöður lagðar niður við
háskólana. Ýmislegt kemur þó á móti í
þýskalandi hefur glaðnað áhuginn,
sem féll niður eftir stríð þegar óorð
komst á norrænar bókmenntir. Þar
vantar sums staðar kennara. I Iþöku í
Bandaríkjunum er stærsta bókasafn
íslenskra bóka utan íslands fyrir utan
Konunglega bókasafnið í Kaupmann-
ahöfn. Háskólinn þar virðist ekki hafa
lengur bolmagn til að hafa þar íslen-
skan kennara. Sama er í Caen í
Frakklandi, svo fátt eitt sé nefnt.
Þannig mætti lengi telja. Ég held að
Islendingar eigi að kosta slíkar stöður
umfram margt annað, því slík kennsla
í íslensku efni hefur margföld áhrif í
kynningu umfram eitt og eitt átak, sem
rokið er í.” Jónas bætir við að
þýðingar á ensku á íslendingasögum
hafi þó gert mikið gagn. Til dæmis
þýðingar Hermanns Pálssonar, sem
hafi komið í Penguin útgáfu og selst
feikilega vel. Njála mest.
Fóðurbætir ofan írudda:
Undir lokin spyr ég Jónas hvað
hann hyggist nú fyrir, þegar hann
er laus við daglegt amstur forstöð-
umannsins. “Ég ætla að gefa út
Eddukvæðin fyrir Fomritafélagið. Þau
þurfa að koma út. Vésteinn Ólafsson
ætlar að vinna þetta með mér, svarar
Jónas að bragði. “Ég mun líka halda
áfram að vinna eitthvað hjá þessari
stofnun ef ég held heilsu að textaútgá-
fum, sem ég mundi þá ýmist vinna
sjálfur eða hafa umsjón með útgáfum
annarra.
Jónas kveðst bera sig vel sem
íslendingur og telur upp margt sem
við íslendingar höfum byggt upp á
undanförnum áratugum. Og bætir við
að fyrir utan allt annað höfum við
handritin og tungumálið. Að hér skuli
vera tungumál, sem skrifað var á fyrir
1000 árum sé mikils virði. “Þegar
verið er að kenna skyldar tungur og
farið að læra gamla málið, fomensku
eða fornþýsku, þá fara menn einnig
að lesa íslensku og komast þarna í
kynni við stórkostlegar bókmenntir.
Ég segi að það sé eins og að fá
fóðurbæti ofan í rudda. Á þessum
tungum er til eitthvað af fornum bók-
menntum, en ekkert í líkingu við
Eddukvæðin og fornsögurnar. Það
þarf að stuðla að því að þetta
tungumál verði kennt við háskóla úti
í heimi,” segir hann. Með því ljúkum
við samtalinu, þótt fleira hafi borið á
góma og enn fleira verið ósagt.