Lögberg-Heimskringla - 18.10.1996, Qupperneq 8

8 • Lögberg-Heimskringla • Föstudagur 18, október 1996
Baldýrað,
saumað og kniplað
I Hornstofunni við Laufásveg
Gudbjörg Inga Hrafnsdóttir að knipla.
Við hlid hennar stendur Asrún Ágústsdóttir og fylgist með.
Gudrún Einarsdóttir
baldýrar á svartan
flauelsborða, sem
festur er á upphultinn.
Á dögunum
var sýning á
isiendskum
Þjóðbúningum i
Hornstofunni við
Laufásveg.
Síðastliðinn vetur og í sumar
hefur verið staðið fyrir
kynningu á handverki og
handverksfólki víðs vegar
af landinu, í Hornstofu
Heimilisiðnaðarfélags íslands í
Reykjavík. Sex daga sýning var
haldin á íslenskum þjóðbúningum og
gerð ýmissa hluta sem fylgja
þeim, eins og til dæmis kniplingum
og baldýruðum upphlutsborðum.
Blaðamaður Daglegs lífs var einn
fjölmargra gesta til að líta við á
sýningunni og ræða við þær konur
sem þar sýndu iðju sína. Tilgangurinn
var að kynnast handverki þeirra og
fræðast eilitið meir um þjóðbúninga
íslenskra kvenna.
Ekki er setið auðum höndum í
Hornstofunni þegar blaðamann ber að
garði. Tvær konur eru niðursokknar
við að knipla og daldýra á meðan
nokkrar standa innar í stofunni og sýna
gestum hvernig laga og bæta megi
gamlan upphlut.
Nú á dögum eru notaðar fjórar
gerðir af íslenskum þjóðbúningum
kvenna og nefnast þeir búningar:
upphlutur, peysuföt, skautbúningur og
kyrtill. Þremur hinna fyrst nefndu
svipar til þeirra búninga sem íslenskar
konur notuðu fyrr á öldum, en
kyrtillinn var hins vegar hannaður af
Sigurði Guðmundssyni, málara, árið
1870 og hafði hann miðaldakyrtil
kvenna sem fyrirmynd. Upphlutur er
nú vinsælastur íslenskra þjóðbúninga
og dregur nafn sitt af ermalausa og
reimaða bolnum, Peysufötin draga
hins vegar nafn sitt af svartri
nærskorinni og langerma peysu. Pilsin
á þessum tveimur búningum eru eins,
en þau eru úr svörtu ullarefni eða
satíni og ná niður fyrir ökkla. Þá
dregur skautbúningurinn nafn sitt af
höfuðbúnaðinum, skautinu, sem við
hann er borinn.
Ein handverkskvennanna á sýn-
ingunni er Guðbjörg Inga
Hrafnsdóttir, en hún fæst við
það að knipla kniplinga á íslenska
þjóðbúninga bæði fyrir börn og
fullorðna. Aftan á upphlutunum eru
bak og axlaleggingar sem kallast
kniplingar og eru þeir oftast kniplaðir
úr gylltum eða silfruðum vírþráðum.
Guðbjörg kann að knipla sex
mismunandi mynstur, sem hún hefur
lært af Önnu Sigurðardóttur,
kniplkennara hjá Heimilisiðnað-
arskólanum. Anna hefur aftur á móti
fengið mynstrin frá gömlum þjóð-
bóningum á þjóðminjasafninu. Það að
knipla er mikið nákvæmnisverk og
tekur langan tíma. Það getur til dæmis
tekið tíu tíma að knipla kniplinga fyrir
einn þjóðbúning.
Á næsta borði við Guðbjörgu situr
Guðrún Einarsdóttir við vinnu sína,
en hún er að baldýra upphlutsborða.
“Framan á upphlutunum eru
svartir flauelsborðar með gylltri eða
silfurlitaðri baldýringu, en það er
einmitt sá hluti þjóðbúningsins sem
ég er að vinna í,” segir Guðrún.
“Stundum er þó sett víravirki eða
annað borðaskraut smíðað úr silfri á
flauelsborðann í stað þess að hafa
baldýringu.”
Guðrún segir að baldýring sé
ekkert annað en þolinmæðisvinna og
æfing. “Það hefur ekki verið vanda-
laust fyrir konurnar í gamla daga að
baldýra áður en rafmagnsljós kom til
sögunnar,” segir hún ennfremur.
Guðrún álítur að mikilvægt sé að
týna ekki niður þeirri list að bladýra,
því það hafi fylgt upphlutnum og
skautbúningnum alla tíð. “Alls konar
mynstur eru til af bladýringu, en þó
verður að fylgja ákveðinni hefð í þeim
efnum,” segir hún ennfremur.
Konurnarí Hornstofunni segja
að mikið hafi verið um það
að fólk hafi grafið upp úr
hirslum sínum gamla upphluti,
skotthúfur eða aðra fylgihluti þjö
ðbúninganna og komið með á
sýninguna. “En markmið okkar er
einmitt að veita fólki upplýsingar og
ráðgjöf um það hvernig eigi að
endurnýja gamla þjóðbúninga eða
sauma nýja,” segja þær og sitja
greinilega ekki við orðin tóm, því í
enda Hornstofunnar er Oddný
Kristjánsdóttir, klæðskeri og kennari
hjá Heimilisiðnaðarskólanum, að sýna
tveimur konum hvernig þær geti snyrt
skúf á gamalli skotthúfu.
Guðbjörg og Guðrún benda á að
sífellt sé að verða vinsælla meðal
íslenskra kvenna að klæðast þjóð-
búningnum við hátíðleg tækifæri.
Ekki aðeins við söguleg tímamót eins
og til dæmis lýðveldisafmæi íslands,
heldur einnig við fermingar eða við
brautskráningar úr skólum. Þær segja
einnig að mikilvægt sé að fólk
varðveti þá hluti sem fylgt hafa
gömlum þjóðbúningum, því aldrei sé
að vita nema hægt sé’að nota þá á
nýjan búning.
Með þau orð í huga kveður
blaðamaður konurnar í Hornstof-
unnni, og er jafnframt staðráðinn í
því að kanna nánar hirslur formæð-
ranna. Því hver veit nema þar leynist
gömul baldýring, skotthúfa eða
upphlutur! □