Austurland - 23.01.1908, Side 2

hann; en eg man ekki eftir, að hann
færi fram á það nokkurstaðar, að ísland
yrði talið sérstakt ríki að öllu leyti.
Krafan um að ísland verði viðurkent
sérstakt ríki er svo ný, lítið útskýrð
og illa undirbúin, að eg tel ótímabært
að berjast fyrir henni í þessari ferð.
En vér eigum að berjast fyrir því að
verða sérstakt þjóðfélag, ekki einasta
í orði heldur og á borði. Þjóðin eða
fulltrúar hennar eiga að hafa öll ráðin
í landi voru með konungi eða fulltrúa
hans. Landamerkin milli þjóðfélaganna
þurfa að vera glögg og. ákveðin, og
eingin ítök vii eg að hvorir um sig
hafi í annars landi. Eingu að síður,
heldur miklu fremur ætti góð sanivinna
og félagsskapur fyrir það að geta þrifist
milli þessara þjóðfélaga.
> Það skal vík á milli vina, og fjörð-
ur á milli frænda«, segir máltækið.
Ekki vantar fjörðinn á milli dönsku og
íslensku þjóðarinnar. í sumar var sungið
um að brúa hann með bróðurliug,
látum svo vera að það lánist. En það
má als eigi brúa hann með ágengni
og ásælni hvorir á annars fjöru eða
land. Þeir Danir sem eitthvað vilja
reyna landkosti vora og atvinnuvegi
verða að flytja til vor og búsetja sig
hjá oss eins og annara ríkja menn mega
gera, og þá eru þeir velkomnir, en
strandhögg eigum vér ekki að þola
þeim fremur en öðrum utanþjóðfélags-
mönnum. íslendingar ættu heldur ekki
að hafa innborinna maima rétt í Dan-
mörku, og betl og sníkjur íslenskra
lausgan’gara þgr um styrkveitingar hjá
Dönum ættu að leggjast niður:
Þótt millilandanefndarmennirnir ís-
lenzku gerðu aldrei annað í vetur en
að setja glögg landamerki milli danska
og íslenzka þjóðfélagsins og stryka út
öll hlunnindi og ítök þar á milli á
báðar hliðar; kallaði eg betur farið en
heima setið.
Eg hefi haldið því fram, að Dönum
mundi veita erfitt að sjá það og skilja
að vér íslendingai; erum að engu leyti
undir dönsku þjóðina gefnir, þessi
skoðun mín byggist á því, að eg og
margir íslendingar hafa kynnst fjölda-
mörgum dönskum mönnum, sem ganga
með þá meinloku í höfði, að danska
þjóðin hefði eitthvað yfir okkur íslend-
ingum að segja, þótt þeim hafi oft
verið óljóst í hverju þau yfirráð væru
eða ættu að vera fólgin, slíkar ójafn-
réttishugmyndir verður að reyna að
losa þá við.
En svo getum vér búist við þeirri
spurningu frá Dönum: »Eru íslendingar
þa aftur ávalt fyllilega réttsýnir gagn-
vart þeim og konunginum?« Ekki skal
eg draga dulur á það, að svo hefir
mér ekki ávalt fundist vera. Skal eg
fyrst minnast þess, sem hendi er næst,
að mér virðist ó'neppilegt að vera að
ympra á þeim kröfum nú, að konungur
gefi meira eftir af valdi sínu á íslandi
en í Danmörku, t. d. að fara frani á
að afnema alla þá konungkjörnu á
þingi voru, rneðan konungkjörnir menn
sitja á þingi Dana. Þetta vildi eg biðja
nefndarmenn að athuga, þótt það sé
ekki beint nefndarmál. Þá hefir tölu-
vert verið um það talað, að ráðaneytis-
forseti konungs, og ef til vill fleiri
ráðherrar, vilja sjá lög vor áður en
konungur staðfestjr þau.
Eg lít svo á, að til þess hljóti þeir
að hafa stjórnarfarslega kröfu, sem
leiðir af því, að íslenska þjóðfélagið
hefir eigi ábyrgð á löggjöf sinni gagn-
vart öðr.uni ríkjum; heldur hefur ráða-
neytisforsetinn, utanríkisráðherrann og
ef til vill allir ráðherrarnir ábyrgð fyrir
konunginn gagnvart öðrum ríkjum
á löggjöf vorri, og því vilja þeir
vita um löggjöf vora, ekki sem
fulltrúar dönsku þjóðarinnar, heldur
sem fulltrúar konungsins, sem yrðu að
taka á móti umkvörtunum, og svara
til ef vér settum eitthvað það í lög-
gjöf vora, sem stjórnum annara ríkja
mislíkaði stórlega. Þetta atriði man eg
að þeir tóku eitt sinn fram við mig
Páll heitinn Briem og Þorvarður heit-
inn Kerulf þegar þeir skýrðu það fyrir
mér, að ekki væri ósanngjarnt að setja
afturköllunar ákvæði í landstjórafrum-
varpið.
Vér Islendingar verðum að gæta þess
að þegar vér krefjum jafnréttis, réttlætis,
og írjálsræðis af dönsku þjóðinni,
konunginum og ráðherrum hans, að
sýna þessum þrem málsaðilum fullt
réttlæti og sannsýni á móti.
Að endingu óska eg hinum hátt-
virtu nefndarmönnum allra heilla.
Á hræðramessu 1Q08
Porgeir í Vík.
Atvinnumál
ágreiningur um hvaiveiðár.
—O— (Niðurl.)
Frá hlið landsjóðs er hvalveiðabann
einnig mjög viðsjált, því þótt B. M. S.
telji föðurlandsást og ósérplægni fiski-
manna mikla (sbr. Austurl. nr. 9), þá
myndi þeir tæpast vilja bæta á sig
þeim tekjuhalla, sem landsjóður biði
af livalveiðabanni. Hér er að ræða
um 100,000 kr. eða meira,*) en B. M. S.
segir þessar tekjur 50-60 þúsundir.
Að svipla landsjóð hastarlega þessari
upphæð, mundi leiða til kyrstöðu á
mörgum umbótafyrirtækjum, sem nú
eiga fullerfitt uppdráttar.
Enn er hér á fleira að lita. Hval-
veiðamenn eiga talsverðan þátt í efling
atvinnuvega þeirra héraða, sem þeim
eru næst, og ómögulegt er að neita.
því, að vaxandi menning hér í landi
á þeim og öðrum Norðmönnum, sem
hér stunda atvinnu, mikið að þakka.
í þessu sambandi má nefna vélabáta
útveginn. Við vélaverkstæði hvalveiða-
mannanna hér hefir verið gjört við
fjölda bilana á gangvélum fiskibáta frá
Seyðisfirði, Mjóafirði og Norðfirði. Án
þessara verkstæða hefði útvegurinn beð-
ið stóran hnekki. Eigi allfá gufuskip
hafa og leitað hingað til viðgjörða á
vélum og fargögnum, bæði innlend og
útlend, og þannig komist hjá tjóni og
tímatöf. — Ekki má heldur vettugi virða
þann styrk, sem hvalveiðamenn hafa
veitt þjóðlegum og þarflegum fyrir-
tækjum. Eg nefni af handahófi: Síma-
lagningu, heilsuhælisstofnunina ogfjár-
söfnun til ekkna drukknaðra sjómanna
syðra fyrir 2 árum. En ótilhlýðilegt
er að metast um, þótt einstök héruð
eða einstaklingar beri þar meira frá
borði en aðrir. Þessir einstaklingar eru
þó hluti af þjóðfélagsheildinni, sem hér
verður að miða við.
Vér erum enn svo smávaxin þjóð,
að vér verðum því nær í hvívetna að
styðjast við útlent fé og fyrirmyndir.
Verzlun landsins er í fjötrum útlends
*) Frá Mjóafirði einum eru landsjóðs-
tekjur frá hvalveiðamönnum í ár yfir 40,000
kr., og þó ótalinn tollur af aðfluttri, toll-
skyldri vöru til hvalstöðvanna.
auðvalds. Aðallánstofnun landsins hvílir
á útlendri gullhrúgu. Póstgöngur og
siglingar eru í höndum útlendinga.
Jafnvel hinar innlendu fiskiveiðar hvíla
sumpart á útlendum herðum. Það
er eigi Ijósinu lýst að rentum þeim,
sem vér greiðum þessum útlendu auð
söfnuni, en líklegt þykir mér, að dýr-
keyptari sé hlunnindi þeirra, en hval-
veiðanna. — Eg á þó hægt með að
skilja, að B. M. S. og öðrum sjómönn-
um sárni, hve Iítill er hlutur vor ís-
lendinga af þeirri veiði, sem á miðum
vorum er dregin, og víst væri ánægju-
legra að sjá fiskiveiða og hvalveiða-
flotann mannaðan innlendum mönnum
og rekinn með innlendu fé.
B.M.S. segir skoðun sína meirihluta
skoðun og álasar alþingi þunglega
fyrir afskifti þess af hvalveiðamálinu
1903, en kveður tæpast hægt að halda
óskertri virðingu fyrir því síðan. Hann
segir þingið Itafa vantað alla þekkingu
á þessu máii frá báðum hliðum og
þess vegnci hafi það dtt að verða við
óskum fiskimanna um hvalveiðabann.
Þessi kenning er kátlega tyrfin, svo ég
segi sem fæst um hana. En hvar er
nú sönnunin fyrir því, að skoðun
B. M. S. sé meiri hluta skoðun? Vest-
firðingar hafa borið hana fyrir borð.
Sunnlendingar láta hana lítið til sín
taka. Norðlendingar eru blendnir í
trúnni á hana, þótt sumir hallist að
henni. Á Austfjörðum niunu stuðn-
ingsmenn hennar flestir, einkum í
Suður-Múlasýslu og ganga þó margir
undan merkjum. Það er jafnvel víst
um suma Austfirðinga, sent studdu
þessa skoðun í fullri alvöru 1902 og
1903, að þeir hafa horfið frá lienni
við tiánari kyntti málsins.
Ég tel því mjög hæpið, að skoðun
þessi sé meirihluta skoðun, og þó enn
hæpnara, að meiri liluti alþingis hafni
fyrir hönd landsjóðs þeim tekjum, sem
hvalveiðar veita.
Annars Itefir B. M. S. nokkuð fyrir
sér, er hann ámælir þingintt 1903 fyrir
meðferð hvalveiðatnálsins. Ýms þing-
mannaefni leituðu sér þá fylgis hjá
kjósendum með því að gefa hvalveið-
unum olbogaskot, og ögra með útrým-
ingu þeirra. Sjómenn ginu við þessari
flugu; en þegar þingmenn voru sloppnir
úr klömbrttm kjósenda og kornnir á
þing, þá rann af þeim allur vígamóður,
og hegðuðu þeir sér þaðan af eins
og gætnum og ráðsettum þingmönn-
um sæntir, en gleymdu þó ýmsu, sem
gjöra þurfti í þessu máli. Annað mál
var það, að sumum kjósendum brugð-
ust þar vottir, og er það ein bending
af mörgunt um, að kosningabrellur
eru viðsjálar og að krosstré geta brostið.
Ég veit að B. M. S. metur eigi
mikils tillögur mínar í þessu máli. Þó
verð ég að hreyfa þeim. Þær eru í
aðalatriðunum hittar sömu og 1902 —3.
Ég vil nota hvalveiðar landinu sem
bezt í Itag meðan þær haldast, og tak-
marka þær á ýntsan veg, en eigi lög-
banna, né útrýma þeim með afar-
gjaldi í svip. Takmörkun ætti eink-
um að vera fólgin í þessu fernu:
Að fyrirbjóða lýsisframleiðslu eina og
vanhirðingu úrgangs, kjöts og beina.
Að ákveða hámark skotbátatölu. Að
lögbjóða hæfilegt landsjóðsgjald af
hverri steypireyður (Finhval - Balen-
optera musculus), sem að landi væri
flutt. Og að banna að skjóta hval,
nema í ákveðinni fjarlægð frá síld-
veiðarfærum. Þetta síðast talda atriði
verður, ef til vill talið óframkvæmanlegt
utan landhelgi, en svo mun eigi vera.
Sérhver veiðispjöll, sem gjörð eru utan
landhelgi af samþegni, munu geta sætt
ábyrgð, en að skjóta hval í síldarvöðu,
sem verið er að herpa eða króa í net,
getur vitanlega valdið veiðispjöllum.
Þegar þess er gætt, hve kappsam-
lega ýmsar þjóðir hervæðast til hval-
veiða, t. d. Norðmenn, Bretar Japan-
ar*) og fleiri, þá verður það Ijóst, að
hvalafriðun á langt í land. Nú er
veiðunum einkum stefnt til Kyrrahafsins
norðan til og Atlantshafsins bæði að
sunnan og norðan. Hvervetna er veitt
frá landi, þar sem hægt er með hinni
norsku aðferð, en annars með flot-
stöðvum, og eingöngu þannig eru
búrhvalsveiðar stundaðar frá Ameríku.
Meðan hvalveiðar eru stundaðar frá
íslandi, má þess vænta, að eigi þyki
tilvinnandi að senda hingað flotstöðvar,
og er þá hægra að halda veiðunum
innan lögskipaðra takmarka en ella
mundi.
Hér er þráttað um skaðsemi hval-
veiða fyrir fiskiveiðar, en litið sem
ekkert gjört til að takmarka veiðina og
tryggja landinu réttmætan hag aj henni.
Einstakir hvalveiðamenn stunda með
ófullkoninum stöðvum og hirða að
eins meirihluta fitunnar, en vanhirða
allt annað, og sukka þannig með verð-
mæt veiðidýr um skör fram, en ræna
landið þeim tekjum, sem það gæti haft
af framleiðslu hvalmjöls**) og áburðar,
ef réttilegu væri á haldið. Á næsta
sumri er ráðgjörð mikil aukning hval-
báta hér við land, og auðvitað eigi
síður frá hinum ófullkomnu stöðvum,
seni vanalega eru ábatavænlegri og
vitanlega miklu kostnaðarminni.
Eg hefi séð því hreift, að útrýming
hvalveiða með tollhækkun mundi geta
leitt til þess, að hvalstöðvunum yrði
breytt í annarskonar verksmiðjur, t. d.
áburðarverksmiðjur, og vér mundum
þannig hafa not af þeim atvinnurekstri
og auðmagni þeirra. Þessi tilgáta er
I sprottin af misskilningi á rekstri lival-
veiða og mun eigi rætast.
Ég býst eigi við að tnér verði
sungið lof fyrir línur þessar, sfzt af
fiskimönnum; jafnvel hvalveiðamenn
munu telja þær óalandi. Á þetta verður
að hætta eins og hitt, að mér verði
eignaðar óhreinar hvatir og málflutn-
ingur fyrir hvalveiðamenn. Ég hefi
heyrt þessar vingjarnlegu tilgátur áður
og hirði eigi um. Með sjálfum mér
veit ég, að ég legg það eitt til, er ég
álít réttast og hyggilegast í þessu máli
og helzt oss öllum í hag, svo físki-
mönnum sem öðrum.
Firði 23. desember 1907.
Sv. Ólafsson.
V erkmannasamband
íslands.
Hinn 29. f. m. var fyrsta þing verk-
mannasambandsins sett i Báruhúsinu í
Reykjavík og var því slitið 5. þ. m.
Samband þetta er stofnað af ýmsum
verkmanna- og iðnaðarsveinafélögum hér
í bænum, og er ætlast til þess, að það
síðar meir nái yfir alt landið. Hvatamenn
*) Næstl. ár voru veittar af ríkisfé í Japan
nær 300,000 kr. til verðlauna duglegum
hvalskyttum.
**) í ár hefir hvalmjöl verið flutt héðan
víða um sveitir og reynzt ódýrara en út-
lent kraftfóður.