Dagsbrún


Dagsbrún - 15.05.1916, Blaðsíða 1

Dagsbrún - 15.05.1916, Blaðsíða 1
FKBMJIÐ BKKI RANOINDI fca DAGSBRÚN BLAÐ JAFNAÐARMANNA GEFIN UT MEÐ STYRK NOKKURUAUÐNAÐAR- OG VERKMANNAFÉLAGA RITSTJÓRI OG ÁRYRGÐARMAÐUR: ÓLAFUR FRIÐRIKSSON 19. tbl. Reykjavlk, Mánudaginn 15. Maí. 1916. Landlisti Alþýðuflokksins. 2. Peir*) hafa virt líf sjó- mannsins á 400 krónur. En þegar Hannes Hafstein fer frá sem ráðherra, rétta þingmenn að honuni 5000 kr. í eftirlaun og það þó að hann hafi meira en sem svarar þeirri upphæð i laun frá íslandsbanka. En sjómannsekkjan sem missir manninn sinn í sjóinn, fær 400 ki\, útborgaðar á 4 árum, eitt hundrað á ári, til að ala upp föðurlausu börnin. Og fyrir þessar 400 kr. hefir þó sjómaðurinn orðið að greiða tiltölulega hátt árlegt iðgjald. 3. Peir hafa ekkert gert sem gagn er að, til að tryggja það að Iífi sjómannanna væri ekki að óþörfu stofnað í hættu. Fyrir fáeinum árum komst upp, að einn útgerðarmaður, sem verið hefir stoð og stytta embættismannaflokksins, ætlaði að neyða háseta til að fara út aftur á grautfúnu þilskipi, sem var að sökkva undir þeim inni á höfn. Alls ekkert eftirlit er með aðbúnaði, þrifnaði, loft- ræstingu o. s. frv., á togurun- um islensku. Heldur er ekk- ert gert til að hindra þann ó- vana að láta hásetana vinna þannig á togurunum, að hafa það eitt til marks hvenær hlé skuli á vinnu, að mennirnir hnigi niður yfirkomnir af svefni og þreytu. Að neita þvi að þetta komi mjög o/l fyrir á ís- lensku iogurunum, er að fegra ósvífið athœfi með ósvifmni 4. Peir hafa ekkert gert til að losa alþýðuna, við sjávar- síðuna, úr klóm kaupmanna- valdsins. Landsstjórnin er meira að segja svo gjörsamlega innilukt í greip kaupmensk- unnar, að hún þorði ekki annað en selja kaupmönnum landssjóðsvörurnar, til að verða ekki fyrir reiði þeirra. 5. Peir hafa ekkert gert til að tryggja það, að hibýli þau, sem alþýðan lifir i, séu mönn- um boðleg, og hættulaus heilsu manna. Þó er það opinbert að ' víða í kauptúnum lifir fólk i kjöllurnm, þakherbergj- um og bakklefum, þar sem dýravinir mundu ekki vilja geyma hundinn sinn nætur- langt. Þeir hafa sett nefnd til að rannsaka launakjör em- bættismanna, en áreiðanlega alls ekki látið sér til hugar koma að láta nefnd rannsaka ) Erabættismcnnirnir húsnæði fátæklinga í kaupstöð- unum. Og þannig mætti lengi telja bæði ójöfnuð í verki, og ófyr- irgefanlega vanrækslu í því að láta ógert, það sem gera þurfti. Allar þessar syndir hvíla á nú- verandi og fyrverandi valdhöf um. Sú stétt sem nú myndar al- þýðufiokkinn hefir á undan- förnum árum se)t embættis- valdinu í þinginu sjálfdæmi. Það hefir launað sjálfdæmið eins og að framan er sýnt. Þess vegna segir nú alþýðan í kaup- stöðunum við sína gömlu full- trúa: Hingað og ekki kngra. Ef til vill verður nú þeim, sem þetta lesa, eiithvað Ijósara hvesvegna Alþýðuflokkurinn ætlar í sumar og haust og jafnan eftirleiðis að senda menn úr sínum flokki (sjó- menn, verkamenn, iðnaðar- menu o. s. frv.) inn í þingið og í aðrar trúnaðarstöður, sem þeir ráða yfir með atkvæði sínu. Þeir gera það ekki til að hefnast á neinum, eða níð- ast á neinum, heldur til að bjarga stétl sinni úr bráðum yfirvofandi voða. Fulltrúar alþýðunnar eiga að kippa í lag því misrétti sem stuðningsmenn þeirra hafa orðið að þola, og varna því að á alþýðuna verði lagðir nýir fjötrar. En þeir hafa annað takmark, sem fjær liggur og lengur er vei'ið að ná. Auðsuppsprettur íslands eru ríkar, og þær eru sum- part ónotaðar og sumpart illa notaðar. Auður hafsins er mikill, og hverfur mestur hluti þess, er þaðan fæst, í hendur erlendra og innlendra auðkýf- inga. Eiga fiskikaupmennirnir þar drjúgan þátt í, Þessu má og verður breytt á betra veg, þegar þjóðfélagið tekur riflegan þátt í útgerðinni, og hefir alla verslun landsins, við útlönd, í höndum sér. Vatns- afl landsins er enn ónotað og þó eru það einhver hin mestu náttúrugæði, sem til eru í allri álfunni. Þjóðfélagið íslenska getur á sinum tíma beislað þann mikla mátt, og ausið þar upp auði tíl að fæða og klæða miljónir manna. Þegar Iitið er á þessi geymdu gæði, sem Islendingar geta hagnýtt sér, þegar þeir hafa vit og vilja til. finst manni enn hörmulegra til þess að vita að þúsundir manna af þjóðinni lifa nú eins og skjálfandi, blaktandi strá, vitandi varla hver gæði lífið hefír að bjóða, af því að æfin öll gengur i endalaust strit til að halda við veikum loga lífs- ins, og til að safna fé handa vanþakklátum og skammsýn- um drottnum, sem fita sig af þeim molum, er falla af borð- um aumingjanna. Hrafn. Verkfall háseta, i. Vei-kfallinu á togurunum er nú lokið. Hvað hafa hásetar unnið á? Fyrst og fremst það, að koma lifrarverðinu upp í 60 kr., og i öðru lagi, að fá það verð rit- að inn í viðskiftabækurnar, Hinsvegar komu hásetar því ekki fram sem var aðalatriðið. að fá skrásett samkvæmt Iög- um Hásetafélagsins, en það er fleira sem er gott, en fullur sigur. II. En hvað hafa útgerðarmenn unnið? Spyrjið þá að því, »Dagsbrún« er það ókunnugt Líklegt er að togararnir fái aðeins lOOtn. af lifur til síld- veiðatímans, og þar sem út- gerðarmenn geta aðeins okrað ca. 25 kr. á hverri tunnu, (verðið er nú ca. 85 kr.) Þá verður gróði þeirra á lifrinni aðeins 2500 kr. á hverju skipi. Og fyrir þennan gróða hafa út- ^gerðarmen látið skipið liggja í höfn í hálfan mánuð! Skyldi þetta atferli ekki hafa styrkt lánstraust herra Thor Jensen fvrv. miljónafélagsforseta? III. En skipstjórarnir, hvað um þá? Ja, nokkrir af þeim, en fáir þó, fengu tækifæri til að sýna að þeír voru engir upp- skafningar, og að þeir héldu með hásetum að svo miklu leyti sem staða þeirra leyfði. Aðrir fengu aftur tækifæri til að sjma hroka þann sem jafn- an kemur fram þegar miklir peningar safnast þar að sem lítið er af vitinu, eða af ment- un. Yfirleitt mun það mælast illa fyrir hvernig meiri hlut. skipstjórana sneri sér, s. s móti hásetum, í stað þess að vera hlutlausir. IIII. Þá er eftir að minnast á þrjá ritstjóra, sem á miður heppilegan hátt, hafa vakið á sér athygli almennings. Það er ritstj. Lögréttu, Morgun- blaðsins og Visis. Um þann fyrsta er það að segja að hann veit hvorki út né suður í þessu verkfallsmáli, en aftur á móti munu hinir tveir, þrátt fyrir kvarnirnar, vel verið þess vitandi hvað þeir voru að gera, þegar þeir fluttu allar lygarnar. Og svo virðist, sem þessir vérkfallsdagar hafi'verið hátíð fyrir þá, enda hafa þeir hvern dag velt sér í blöðum sínum í Iygum um alþýðuna: Hugleiðingar um landsréti og skatta. Eftir Glúm Geirason. Um nokkur ár hefir sú hug- mynd látið á sér bæra, að auka bygð hér á landi, með stofnun nýbýla og grasbýla. — Hefir þessi hugmynd aftur og aftur látið á sér bæra í ræðum og riti, og jafnvel fengið stuðning hjá löggjafarvaldinu. Menn hafa séð, að fólkið vantaði land til að lifa af, og landið vartaði líka fólk. Einmitt þetta: fólkið vantar land og landið vantar fólk, hefir orðið að römmum hnút, sem enn er óleystur. Landið, sem er lítið meira en hálfnumið, vantar tilfinnan- anlega fólk til að breyta mó- unum í tún, og flóunum í engi; og fólkið er til, en það fær ekki landið til að rækta og lifa af, eða þá, ef hægt er að fá land, þá er það með þeim kjörum, að ekki er hægt að taka það. Er þetta afleiðing þess, að jafnhliða því, sem rætt er um að auka bygðina með nýbýlum, hafa landseignir þjóðarinnar (þjóðjarðir), verið seldar, hefir Iandið á þann hátt komist meir og meir í hendur einstaklinga, sem í stað þesss að gefa mönnum kost á að fá hluta áf þeim (jörðunum) til ræktunar og nýbýlastofnun- ar, hafa margir þessir sjálfs- eignarbændur keypt smábýlin næstu við jarðir sínar og lagt þau í eyði, til að hafa sem mest land til að reka (fleyt- ings)-búskap á. Auk þessa, að jarðír er verið að stækka á kostnað smábýl- anna, jafnhliða þvi, sem smá- býlahugmyndin lætur á sér bæra, er ennfremur talsvert farið að bera á þvi að jarðir séu keyptar og seldar aðeins í gróðaskini, hefir á sumum stöðum, fyrir það, myndast ó- eðlilega hátt verð á jörðum, sem gerir lítt kleyft eða ó- kleyft, að taka land til rækt- unar, og bændurnir á jörðum

x

Dagsbrún

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagsbrún
https://timarit.is/publication/173

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.