Gjallarhorn - 28.12.1912, Page 2

58
OJALLARHORN
VII
Heilsa og langlífi.
Verndurj tannanna.
1. Skemd kemur sjaldan í breinar
tennur.
2. Skemdar tennur valda miklum sárs-
auka og spilla heilsunni.
3. Matarleifar á tönnum valda skemd-
um í þeim.
4. Óhreinar tennur skemmast einkum
á nóttunni.
5. Hreinsið vandlega allar tennurnar,
bæði að utan- og innanverðu, áður
en þið háttið og á morgnana líka.
6. Notið lítinn tannbursta með sápu
eða krítardufti (tannpúlveri).
7. Haldið tannburstanum hreinum. Not-
ið ekki tannbursta annars manns.
8. Tyggið fæðuna hægt og vandlega.
9 Bezt er að láta fylla strax allar
skemdar tennur, að öðrum kosti
draga þær úr.
Hvernig hefnist iólki fyrir að nota
ekki tannbursta?
Þéssari spurningu svarar þýskur vís-
indamaður* á þessa leið: Ibúar Þyzka-
lands eru 65 miljónir. Aðeins fimti
hluti þessa mannfjölda hreinsar reglu-
lega tennur sínar og leitar tannlækna.
En af öllum hinum 52 miljónum eru
aðeins tíu af hundraði (5 milj.) sem
eiga tannbursta. Af þessu leíðir að 47
mitjónir í þýzka ríkinu, vita ekki bvað
það er að hreinsa tennurnar. Dr. Wolz
telst svo til að þýzkir verkamenn og
konur þeirra, 40 miljónir að tölu, eyði
hérumbil 200,000 krónum árlega til
matar. Af allri þessari fæðu njóta þeir
ekki góðs að tiltölu við kostuaðinn,
nema lftils hluta, vegna þess að tenn-
ur þeirra eru f svo slæmu ástandi,
að maturinn fer hálftugginn og ilia
meltur gegnum meltingarganginn. Þessi
matareyðsla getur reiknast að vera
14 aura virði daglega fyrir hvern
mann. En hér við bætist fjöldi af
vinnudögum, sem tapast og ófullkom-
ið vinnuþrek sem orsakast af melt-
ingarsjúkdómum,blóðleysiog vanþroska
sem má rekja til tannskemda. Lágt
reiknað má meta þetta til hálfs fjórða
dags, sem tapast, á mann á hverju
ári. 30 miljónir manna missa 100 milj
daga, en með tVeggja kr. dagkaupi
verður tapið í peningum 200 milj. kr.
Hérvið má nú bæta sjúkdómskosnaði,
sjúkrasamlagsútborgunum og ellistyrkt
arfé og mörguin öðium útgjöldum,
sem of langt yrði upp að telja, svo
ekki verður of mikið sagt að árlegt
tap verður í kringum 700 miljóna
króna.
Ef komið væri á almennri tann-
verndun í sambandi við tímanlegt og
reglulegt eftirlit tannlæknis, þá mundi
tannskemdir mfnka um allan helming.
Mundu þá sparast ríflega 300 miljón
krónur, en frá þeim yrði samt að draga
kostnað tannaðgerða, sem mundi nema
hérumbil 100 milj. krónum.
Þær 200 milj. krónur, sem mundu
sparast, gætu skitst þannig að þýskir
verkamenn fengju 160 milj. til víkis-
ins gengju 25 milj. krónur og vinnu-
veitendur 15 miljónir. Umhyggja fyrir
tönnunum er nauðsynleg til þess að
spara ofanritaðar 200 milj. krónur.
Hver er nú bezti og vissasti vegur-
inn til að ná þessu marki?
Dr. Wolz heldur að bez'a ráðið sé
1
♦ Dr. Wolz.
að taka upp þá aðferð, sem komin
er á i mörgum barnaskólum í stór-
borgum erlendis, og fólgin er í því
að tennur allra barnanna eru athug-
aðar af tannlækni við skólabyrjun.
JSíðan er eftirlit haft með þeim og
tannlæknir skólans veitir stöðugt hjálp
þeim sem þurfa. Skólakennararnir eru
látnir fræða börnin um nauðsýn tann-
verndunarinnar. Af þessu leiðir að á-
hugi fyrir tannverndun berzt inn á
hvert heimili.
Enn fremur er fátækum veitt ókeyp-
is tannlækning í stórbæjunum, og fá
allir fullorðnir um leið bæði munn-
lega og prentaða leiðbeiningu um
verðmæti tannanna. í hernum er
gengið ríkt eftir viðhaldi tannanna.
Dagblöðin hafa alment snúist á þá
sveifina að styðja og vekja enn meiri
athygli á tannlækningum Og tannvernd-
un. Þrátt fyrir alt þetta sýnir reynsl-
an að kenslan ein leiðir til lítilla fram-
fara.
Hvaða ráð skal þá laka til að sann-
færa 47 milj. manns um þá nauðsyn,
sem er á því að vernda tennurnar og
til að spara ofannefndar 200 milj.
krónur á hverju ári?
Engin von er til að því verði kom-
ið i kring alt í einu, en það má til
að gera það, þó ekki verði nema
hægt og hægt. Það verður að sann-
færa alla, sannar umbætur á heilsu-
fari fólksins hafa í för með sér aukinn
vinnuþrótt og auknar tekjur, en af
því leiðir aftur aukm þjóðarvelmegun.
Það er hægt að sannfæra alla með
því eina móti að allir skólar I land-
inu taki upp áðurnefnda aðferð, og
ekki einasta kenni unglingunum að
ræsta tennur sínar, heldur líka sjá
þeim fyrir ókeypis tannlækningum.
Framfarahreyfingin verður að koma
frá skólunum.
í Strassburg á Þýzkalandi hafa allir
barnaskólar tekið upp þessa nýung
og eru gefnar út tvisvar á ári skýrslur
um tannlækningar í skólunum. Af
skýrslunum sést hve mörg af börn-
unum hafa lært að nota tannbursta,
hve mörg hafa keyft sér tannbursta
og hve mörg hafa ekki efni á því,
hve mörg bursta tennurnar, hve mörg
hafa haít tannpfnu og loks hve mörg
þeirra hafa notið hjálpar tannlæknis
áður en þau komu í skóla og í skól-
anum sjálfum.
Ef allir skólar í Þýzka ríkinu bæði
í borgum cg sveitu n vildu fytgja þessu
dæmi og koma á tannlækningum þá
mundi eftir fá ár komast á almennur
áhugi á því að viðhaida óskemdum
tönnum, en af því rnundi leiða efna-
legur stórgróði fyrir þjóðina í heild
sinni. —
Tannpfna geysar um öll lönd, ekki
síður hér á landi en annarsstaðar, og
á því ofanrituð hugvekja jafnt erindi
til Vor íslendinga eigi síður en Þjóð-
verja. Vér eigum ennþá altof fáa
tannlækna, ög verður því langt að
bfða þess að unt verði a veita börn-
um tannlækningar í skólunum. Flestir
geta keyft sér tannbursta og tekið
upp þann góða sið að hreinsa tenn-
urnar daglega.
Þó menn ekki hafi tannbursta má
reyudar mikið stuðla að verndun tann-
ann með því að gera sér að venju
að skola munninn vandlega úr volgu
vatni á eftir hverri máltíð, en því
verður ekki neitað að tannburstinn
hjálpar enn betur til að halda tönn-
unum hreinum.
Herra Schrader hefir ásett sér að
reyna að verja athygli' manna hér á
landi á nauðsýn tannverndunarinnar.
I því skyni ætlar hann að láta prenta
á pappírsspjöld ofanritaðar reglur um
verndun tannanna og útbýta þeim síð-
an ókeypis víðsvegar.
Samskonar reglur og þessar hefir
hann látið útbýta á Englandi og hefir
það orðið mörgum að gagni.
Eg undirritaður er fyllilega samþykk-
ur herra Schrader í því hvað nauð-
sýnlegt sé fyrir heilsu manna að vernda
tennurnar og vil eg því skjóta því
til allra að reyna að færa sér leið-
beiningar hans f nyt, og sérstaklega
að venja börnin strax á að hreinsa
tennurnar.
Steingrímur Mntihíasson.
Jóhannes Jósefsson,
var í Póllandi, borginni Lódz, er síð-
ast bárust fréttir af honum. Tók þar
þátt í kappgh'mu (»Championati*) grísk-
rómverskri. Var ráðinn seinni hluta okt.
og fyrri hluta nóv. með flokk sinn í
stórt leikarahús þar í borginni (»Scala«),
sem er nýlega opnað fyrsta sinni og
talið fremst f sinni röð. Þar glfmdi
hann og »Catse as-catsc can« við heims-
kunnan pólskan glímunappa Wladislaw
Cyganiewicz og vann sigur á honum
(á 47 mínútum). Er Pólverjinn 101 kíló
(202 pd ) en Jóhs 74 kfló (148 pd )
Varð gauragangur allmikill meðal á-
horfenda, er Pólverjinn fell og vildu
þeir ráðast að Jóhannesi og þustu upp
á leiksviðið í hópum, en hann komst
með naumindum undan heim í gistihús
sitt. Sárnað þeim, að »litli íslending-
urinn« skyldi leggja landa þeirra hinn
fræga.
Atti nú Jóhs. fult í fangi nieð að
komast að í kappglímunni, er nefnd
var — enda þótt hún væri »alþjóða«
—, er spurðust hrakfarir Pólverjans
lyrir honum. Varð hann að snúa sér
til blaðanna, <>g þorðu þá glínmkapp-
ar ekki annað en leyfa honum að »vera
með« Er ófrétt, hvernig henni hefir
lyktað. — Úr Póllandi afctlaði Jóhannes
til Antwerpen og sýna þar íþróttir sín
ar um hrfð.
Ef Jóhannes hefir tök á, hefir hann
í hyggju að skreppa hingað heim í
sumar kemur (í júlf). og fara því næst
um England til Amiríku. Þar hefir hann
ekkert verið áður, en Vesturheimsmenn
eru nijög gefnir fyrir leiksýningar og
fþróttir allar, svo að gera má ráð lyrir,
að slík för gæti orðið honum happa-
drjúg. (lng.)
Oplnberunarbók.
Ungfrú Kristín Dan Seyðisfirði og
Níelsen skipherra á »Claudius«. Ung-
Irú Hrefna Jóhannesdóttir (verzlunar-
fulltrúa Stefánssonar) og Arni Helga-
son stud. med.
Qestlr í bænuni
Sigurður Sigurðsson skólastjóri á
Hólum og Sig. Sigurðsson hreppstjóri
á Halldórsstöðum.
Messur um áramótln,
Gamalárskvöld kl. 6 e. h.
Nýársdag kl. 12 á hd.
llm láð og lög.
Simfréfttr í dag.
— Mónberg, sá er cetlar að gera
höfnina i Reykjavik hefir símað til
borgarstjóra oð hann senxii skip i
í nœsta mánuði er flytji til Reykja-
vikur öll verkfæri og byggingartœki
til hajnargerðarinnar. Verður þá
byrjað á starfinu síðari hluta jan-
úarmánaðar.
— Verzlunarmenn i Brydes búð i
Reykjavik voru að kveikja i flugeld-
um þar i búðinni, nokkrum dögum
fyrir jólin og vildi þá svo slysalega
til, að kviknaði i vörum i búðinni.
Varð bál mikið, en „Perfect“ slökkvi-
dœla var við hendina og var eldur-
inn slöktur tafarlaust með henni.
— Stúdentafélagið i Reykjavík
hélt fund, i siðustu viku, um sam-
bandsmálið. Rar voru mættir flestir
þingmenn sem búsettir eru í Reykja-
vik og grend. Miklar umrœður urðu
um málið, en engin fundarályktun
þó gerð.—Peir er mest mœltu gegn
frumvarpinu fóru þó ekki lengra en
svo, að þeir vildu að þvi yrði jrest-
að fyrst um sinn.
— A fimtudagsmorguninn fyrir
jól, var Bent Jóhannsson, 18 ára
unglingspiltur í Rvík, að skjóta þar
i jlæðarmálinu með nýrri byssu.
Skotið reif bóginn af byssunni og
tvistraði honum, eitt brotið lenti i
auga Bents, svo það lá úti og lik-
legast hann biði bana af.
Fáeinir fróðleiksmolar.
Stærsta vfsindafélag Stórbreta heitir
British Association. Það heldur árs-
fundi sína til skiftis í stórborgum hins
sameinaða ríkis (united kingdom). í ár
var fundur þess haldinn í Dundee á
Skotlandi. Þar hélt hinn hálærði líf-
íræðingur, Scháfer hina fyrstu ræðu og
var hún um uppruna lífsins. Hann sagði,
að betur og betur birtist skyldleiki
Iffrænna efna og ólífrænna; lagi því
sú ályktun nærri að eigi þyrftu menn
að leita uppruna lífsins út fyrir hnött
vorn til cinhverra dularheima, sagði
breytiþróunina ná út yfir allar tilgátur,
enda væri sú hugsun alrnenn orðm
mcðal líffræðinga, að auðið verði áður
en langt um líði að framleiða líf, 0:
lífræn efni úr »dauðum«.
Hvað er Unitaratrú?
Því svarar amerískur maður svo:
Hafnið er afar-villandi. Margur sá
sem kallaður er þeirri stefnu fylgjandi,
fer miklu lengra en þrenningarspeking-
arnir: Platon, Agústfnus, í Kalvín, Lút-
her og páfinn, og kalla guð eigi ein-
ungis »þríeinan«, heldur »þúsundeinan«.
En yfirleitt trúa þeir á sanntcikann,
en ekki á erfða-né valdboðnar kenn-
ingar óskorað. Stefnan á vel við nú-
tfmann, enda er mjög útbreidd orðin.
En því stækkar ekki flokkur þeirra
meira? Svo spyrja margir. Höfundur-
inn svarar: »Öllum þorra manna hefir
verið innrætt að trúa eingöngu því,
sem lögskipað hefir verið eftir bókum
og fornum játningum, menn vanist á
að efast um eða rengja allan sann-
leika, sem ekki hefir verið þannig
kendur og heimilaður. En Únftarinn
segir: »S.annleikurinn er hið eina rétta