Ingólfur - 17.05.1914, Blaðsíða 2

74
INGÓLFUR
Hér med tilkynnist kaupmönnum og
kaupfélögum aö undirritaöir hafa opn-
aö
sýnishornasafn og skrifstofu, 4
Lækjartorgi nr. 1 (gamla Melsieðshðsi).
Sérstaklega skal þess getiö, aö sambönd
okkar í vefnaöarvöru eru einhver þau
allra beztu, sem tök eru á aö fá, og ef-
umst við því eigi um,aö kaupmennog
kaupfélög sannfærist um aö svo sé eftir
aö hafa séð og reynt vöruna.
Ennfremur höfum viö mjög hag-
kvæm sambönd í öllum öörum vöru-
tegundum.
Viö væntum því aö heiöraðir kaup-
ménn og kaupfélagastjórar ákveöiekki
innkaup sín fyrr en þeir hafa kynt sér,
hvaö viö hofum að bjóöa.
Virðingarfylst
H. Gunnlögsson P. Stefánsson
Talsími 480.
Símnefni:
Xgency.
Reykjavík.
„í ríkisráðinu‘‘.
[Grein sú, er hér fer & eftir, kom út í
„Au8tra“ 25. f. m. og leyfir Ingólfur eér að
birta hana Iesendum sínum, svo að hún komi
sem flestum fyrir sjðnir, með þvi að hún er
ljðet og skilmerkilega rituð. — Höfundurinn
er Karl Finnbogason alþingismaður.]
í núgildandi fetjórnarskipnnarlögnm
íslands, 2. gr., er ákveðið að aérmál
íalanda skuli borin upp fyrir konungi
í „ríkisráðinu11 — í Kaopmanna
höfD.
Meðal stjórnarskrárbreytinga þeirra,
er síðaata þing aamþykti og lagðar
verða fyrir næsta þing, er sú fin, að
í stað orðanna: „í ríkisráðinuu, komi
orðin: „þar sem konungur áhveðuru
í aímakeyti til landritara, frá ráð-
herra, dagaettu 20. okt. s. 1. stendur
þetta:
„Tekið fram í konnngsbréfi, að ef
nýkosið alþingi samþykki stjórnarskrár-
frumvarpið óbreytt, muni konungnr
staðfesta það, en jafnframt verði á
kveðið eitt akifti fyrir öll, samkvæmt
1. gr. frumvarpiins, með konnngsúr-
skurði, som ráðherra íaland* ber upp
fyrir konnngi, að lög og mikilavarð-
andi atjórnarráðstafanir verði eina og
bingað til, borin upp fyrir konungi í
ríkisráðinu, og á því verði eDgin breyt-
ing, nema konungnr ataðfeat lög um
réttaraamband landanna, þar sem önn-
ur skipun er gerð.“ (Lögrétta, 29. okt.
1913.)
Skeyti þetta boðar konnngsúrsknrð
nm nppbnrð sérmála ítlanda fyrir kon-
ungi. Sá úrsknrðnr verður gefinn út
nm leið og stjórnarskrárfrnmvarp aíð-
asta þings verður staðfest af konnngi,
og næsta þing samþykkir það óbreytt
og fyrirvaralaust.
Breyting þesaa úrakurðar á að vera
bnndin skilyrði. Þeaa vegna verðnr
honnm ekki breytt, nema þvi akilyrði
verði fnllnægt. Og akilyrðið er það,
að ríkisþing Dana og alþingi IslencL
inga samþykki og „konungur staðfesti
lög um réttarsamband milli landanna,
þar sem ónnur skipun sé gerð.u
Verði þeasi boðaði konungsúrsknrð-
ur gefinn út, fæ eg eigi betur «éð, en
að með honnm verði ákvæðisvaldið nm
það, hvar aérmál íslands sknli borin
npp fyrir konnngi, dregið með ollu úr
höndum alþingis og konungs og lagt i
hendur ríkisþings Dana. Því ríkisþingið
getur noitað að samþykkja lög um„ réttar-
simband Iandanna“, svo lengi sem það
vilJ. Og enda þótt rikiaþingið aam-
þykti sl;k lög, gæti það neitað því,
að með þeim yrði „önnnr skipnn garð“
nm uppburð aérmála vorra fyrir kon-
nngi en aú, er konungaúrakurðurinn
ákveðnr.
Konungaúrsknrðnr þessi mnndi því
festa aérmál vor í ríkiaráði Dana svo
geraamlega, að vér ættnm engan kost
þess að ná þeim þaðan aftur — nema
fyrir náð Dana eða með ofbeldi. Upp-
hurður sérmála vorra fyrir konungi
yrði sameiginlegt mál landanna, óupp-
segjanlegt af Islands hálfu, en Danir
hefðu þar tögl og hagldir.
Af þessu leiddi að ráðherrum Dana
yrði trygð afskifti af öllum sérmálum
vorum — „i ríkiaráðinu" — avo lengi
sem Dönum þóknaðist. Sérmál vor yrðu
í rann réttri öll að sammálnm — ó-
nppsegjanlegnm að vorri hálfu.
Þetta er vitanlega það, sem Danir
vildu verða Iáta, þegar orðunum: „i
ríkisráðinn", var ameygt inn í stjórn-
arskrána 1903. Þetta er sýnilega það,
er Danir vilja nú, þegar þeir binda
breytingn þessa ákvæðis við staðfest-
ingu aambandslaga. Þeir vilja festa
sérmál vor í ríkisráðinu.
En þetta er óneitanlega þvert á móti
því, aem þingið 1911 ætlaðist til, þeg-
ar það nam burtn úr stjórnarskránni
orðin í „rikisréðinu“ og setti ekkert í
ataðinn. Og það er jafn óneitanlega
þvert á móti því, aem þingið 1913
(meiri hlntinn að minsta kosti) ætlaðiat
til, þegar það setti orðin „þar aem
kounngnr ákveður,“ í stað orðanna: „i
ríkisráðinu“, í atjórnarskrárfrnmvarpið.
Þingið vildi losa sérmálvor í ríkisráð-
inu — eða úr því.
Aunars væru allar gerðir þingsins
1911 og 1913 nm rikisráðaákvæðið
einbert fálm — að eg ekki aegi vit-
leyaa.
í binnm boðaða konungsúrskurði er
því — eftir eðli málsins — fólgin
breytiugartillaga við atjórnarakrárfrum-
varp síðasta þings. Sú breytingartil-
laga er komin fram — í ríkiaráðinn
— eftir að þingið afgreiddi frnmvarpið
og liggnr fyrir næata þingi.
Þingið á að fella þessa breytingar-
tillögu — með þeim hætti, sem bezt
gegnir. Og allir þeir, er aamþykkja
vilja atjórnarskrárfrnmvarp síðasta þinga
óbreytt — eins og þingið gekk frá því
og skildi það, hljóta að verða þeis al-
búnir.
K. F.
Nýtt strandferðaskip hefir Þórarinn
Tnliniua keypt í Noregi. Það heitir
„ Vibrandu og eagt, að það skip eigi að
koma í staðinn fyrir „Asku.
„Kenningar nýju guðfræðinnar.
Skoðun próf. Jóns Helgasonar
á persónu Krists.“
Framh.
„Og það er það *em verið er að gjöra
i kirkjunni á íslandi, við preataskóla
landsins, sem sagðnr er lútersknr.
Það er alment viðnrkent, að hin nýja
skoðnn trúarbragðanna sé þar viðtekin,
hið nýja heimsyfirlit, hin nýjs guðfræði,
en þessi skoðun er ekki lútersk. Því
aem eðlilegter, greinir skólann og rík-
iakirkjnna, sem er lútersk, á um fleet
höfuðatriði trúarlærdómsins, standi kirkj-
an við öll sín lögboðnn játningarrit.
Þó er verið að halda því fram, aðkenn-
arar akólans sé lúterskir. Sé akólinn
lútersknr, hvað er þá kirkjan? Sé
kirkjan lútersk, hvað er þá akólinn ? Eg
bið menn að taka það ekki svo, að eg
■é að leitast við að halla gildi skólans,
þótt eg neyðist til að neita því, að hann
sé lúteraknr, og taki heldnr vitnijburð
sögunnar fyrir því, að þjóðkirkja íslandi
aé lútersk kirkja, eða hafi verið, sé hún
breytt frá því sem hún var.
Ois er sagt, að eftir danða Jóna biik-
nps Araionar bafi komist á lútersk aiða-
bót á íslandi. Lög, kirkjuréttur, játn-
ingar og helgisiðir lúterakrar trúar ern
í lög leiddir í danaka ríkinn með Krist-
jáni 3., en katólaknm sið burtrýmt árið
1536. Sami konungur innleiðir lúteraka
kristni á íslandi, og hefir þar verið
lútersk kirkja síðan. En eins og allir
vit* var hún í barndómi fyreta manm-
aldurinn eftir aiðaskiftin og vóru þá
prestar og kennimenn mjög ónpplýstir
og margir vigðir til erabættis, er alls
engrar skólanppfræðsln höfðu notið. En
eftir daga Gnðbrands Þorlákasonar
Hólabisknpi er þeisn orðið breytt. Bibl-
ían komin á islenzka þýðingn og skólar
aettir. Eftir aldamótin 1600 má þvi
segja, að lúteraka kirkjan aé komin á
fastan fót. Kennimenn lútersku kirkj-
nnnar eru því þeir Brynjólfur Sveins-
son, Hallgrímur Pétursson og Jón biiknp
Vídalín.
Hver er þeaai lúterska kirkja og hvað
segir hún nm sjálfa sig? mætti kann-
ske spyrja áðnr en lengra er farið, svo
vér fánm áttað oas á, hvert skoðanasvið
hennar er. Það bjálpar oss til að skilja
betnr afatöðu hinnar nýju skoðnnar."
Gefur höf. síðan glögt yfirlit yfir
kenningar lúterakn kirkjunnar og
er það samhljóða því, aem menn kann-
ast við og hér á landi hefir verið kent
fram að þeasu. Má þar vísa t. d. til
barnalærdóins Helga Hálfdanarsonar
lectors. — Að því búnn faraat honnm
svo orð:
„Þetta er þá í fánm orðum trúarlær-
dómur lútersku kirkjunnar. Hve mjög
hann er samhljóða kenningn binna Dýrri
akoðana fánm vér bezt séð með því að
bera hvorttveggja saman. Er það skoð-
nn vor, að mjög lítið sé eftir þessara
kenninga í hinni výrri gnðfræði svo tæp-
lega geti hún nefnst þvi nafni að heita
lúterak.
Er þá fyrst á því að byrja, að hin
nýja guðfræði neitar algjörlega innblæitri
ritningarinnar. Telur hún fjölda marga
kafla hennai öfgar og þjóðaagnir, er eng-
an sannleik oglitið akáldikapargildihafa,
en byggist á tilgátnm fornaldarinnar,
er fáfróð var nm þau efni er hún var
að leytaat rið að útskýra, avo sem npp-
rnna heimsins, eðli og npprnna mannsins,
mannlegt aálarlíf, tilvern þess illa í heim-
innm og fleira. Neitar hún einnig, að
rit biblínnnar sé rétt tilfærð hvað höf-
nndnm viðkemnr, svo að óvíst, sé að eitt
einaita orð Nýja-Teatam. eins og það er
nú, hafi verið í letur fært af postulum
Krista. Ennfremnr, að hvorki apádóm-
ar eða kraftaverk, sem nm er getið í
biblíunni aanni, að lærdómar hennar
aé guðdómlegir, þvi að, fyrir því
að kraftaverkin aem þar er um tal-
að hafi átt sér stað, vanti alla sönn-
nn, enda sé mmt af þeim anðijá-
anlega tilbúningnr síðari tíma. Erþað
þvert ofan i það aem lúterska kirkjan
kennir, því hún segir:
„Spádómarnir og kraftaverkin aanna
það, að lærdómar biblíunnar ern sannir
og guðdómlegir."
Öll biblían þarf vitnisbnrð mannkyna-
aögnnnar kenningnm aínum og frásögn-
nm til staðfestingar.
Ed nm leið og þannig er dæmt nm
ritninguna, sem á að vera gmndvöilnr
hinna lúterskn játningarrita, er um leið
rýrt gildi játningarritanna sjálfra. Sé
þan bygð á skökknm grundvelli, hljóta
þan þá ekki að vera öll út frá því rétta
sjálf? Svarandi því játandi, gjörir svo
hin nýja gnðfræði breytingar við þær
játningar. En bæði að anda og efni
til eru þær breytingar bygðar á upp-
götvunum og rannsóknnm hinnar 19.
aldar — á heimsyfirliti 19. aldarinnar.
Það getur engum dulist, að þaðan ern
þær sprotnar, aem eðlilegt er, en ekki
innan frá hinnm fornn trúarakoðnnnm
eða kenningum kirkjnfeðranna gömlu,
í fyrata lagi viðkomandi upprnna
trúarbragðanna kennir hin nýrri guð-
fræði það, að meðal frnmmanna, hafi
tæpaat verið um trú að tala í þeim
skilningi, aem vér tölum um trú. Er
þvi nm enga fnllkomna þekking hinna
fyratn manna að ræða, á guði og verk-
um ham. Eina meðal heiðingja þeasa
tima aé ekki um falsgnðadýrknn að
ræða, heldur sé þekkingunni á hinnm
sanna gnði ekki Jengra á veg komiðmeðal
þeirra. Eiginlega sé nm að ræða stig-
breytingu þekkingar og aiðfágunar, því
að sama hvöt sem knýr villimanninn til
tilbeiðslu, þótt hngmynd hans um guð-
dóminn sé á bernsknskeiði, er hin aama
og hjá siðaða manninnm, er les aitt faðir vor
og lyftir anda sinnm npptil föður ljóaanna.