Landið - 20.07.1917, Blaðsíða 4

116
LANDIÐ
cföiéjié Raupmann yéar ávaíí um
fíina alfíunnu sœísqfí Jrá aíéin>
sqfayaróinni „Sanihs“ í tffiayfíiavífí.
Sjúkir og særðir austurrískir foringjar í Kristjaníu, á leið til ^ifcld-
hælis á Þelamörk. Þeir komu úr fangavist á Rússlandi.
I
I
I
Sfiófainaður
alísfíonar
nyfíominn
18
í Æaupang. i
Afgreiösla Landsins
er á Hverfisgötu 18.
Opin alla virka dagra kl. 1--4.
Þingmálafundur
var haldinn að Lágafelli 15. júlí.
— Þessar tillögur komu fram:
1. Fundurinn skorar á þingmenn
kjördæmisins að beitast fyrir því,
að læknishéraði Hafnarfjarðar verði
skipt í tvö læknishéruð, þannig að
Kjósarsýsla verði gerð að sérstöku
læknishéraði eða á annan hátt séð
tryggilega fyrir læknisþörf í sýsl-
unni.
2. Fundurinn er samþykkur því,
að landið taki að sér einkasölu á
steinolíu, er seljist með sem væg-
ustu verði. Að öðru leyti er fund-
urinn mótfallinn einkasölu á fleiri
vöutegundum að svo stöddu.
3. Fundurinn skorar á alþingi,
að skerpa betur eftirlit með bann-
lögunum í landinu.
4. Fundurinn telur núgildandi
forðagæzlulög óheppileg og illa
framkvæmanleg, svo að nauðsyn
sé á að afnema þau með öllu.
5. Fundurinn lýsir því yfir, að
hann er samþykkur frumvarpi því
um almennan ellistyrk, sem stjórnin
hefur lagt fyrir yfirstandandi alþingi
og þykir stór bót að, ef fram nær
að ganga.
6. Fundurinn skorar á alþingi
að hlutast til um, að landið fái
fullkominn siglingafána nú þegar.
7. Fundurinn er mótfallinn því,
að þingið heimili Reykjavikurbæ
einkasölu á mjólk og mjólkuraf-
urðum.
Allar þessar tillögur voru sam-
þyktar.
8. Þá var borin fram tillaga í
járnbrautarmálinu um að veita fé
til fullkominnar rannsóknar á kostn-
aði við járnbraut frá Reykjavík
austur um Suðurlandsundirlendið,
og var hún feld.
Tillögur
á |)iu£iiiáluíuii(li eiiiiim.
12. Búnaðarmál. Fundurinnskor-
ar á alþingi að setja lög um rétt
manna til túnagjörðar og nýbýla-
byggingar í löndum allra þeirra
jarða, er hafa óþarflega stór beiti-
lönd. Og í sambandi við þetta,
að banna einstökum mönnum að
steypa fleiri ábýlum saman og
leggja með því jarðir í eyði og
niðurníðslu. Peningalán með væg-
um kjörum til nýbýlaræktunar ætl-
ast fundurinn til að þingið geri
mönnum mjög auðvelt að fá.
13. Verðlagsskrármál. Fundur-
inn vill að alþingi feli Hagstofunni,
að semja árlega verðlagsskrá fyrir
alt Iandið, þar sem helztu innlend-
ar vörur eru verðlagðar eftir inn-
kaupsverði og svo algengustu út-
lendar matvörur, sem inn í landið
eru keyptar, eftir útsöluverði. Skatt-
ar almennings og laun starfsmanna
sé svo bygt á þessari verðlagsskrá.
Gömlu verðlagsskrárnar falla þá burt.
14. Kj'órdœmaskifting. Fundur-
inn telur réttarbót í því, að öllum
tvímenniskjördæmum landsins sé
skift í einmenniskjördæmi, og þá
farið sem mest eftir atvinnuvegum
15. Skattamál. Fundurinn er yfir-
leitt mótfallinn tollum á útfluttum
vörum og sömuleiðis aðflutningstolli
á helztu nauðsynjavörum, en skor-
ar fastlega á alþingi, að setja sann-
gjörn og samræmisrík skattalög
bæði til Iandssjóðs og sveitarsjóða
í þá stefnu, sem tillögur skatta-
málanefndarinnar frá 1907 fara.
Verðhækkunarskatt á fasteignum
við sölu, hyggur fundurinn rétt að
lögleiða, og niðurjöfnun útsvara eigi
sem mest að hverfa.
16. Mannréttindi. Fundurinn viil
að alþingi nemi úr Iögum þau
ákvæði, að sveitarstyrkur og gjald-
þrot svifti tnenn réttindum í sveita-
málum og landsmálum.
Ritfregnir.
Skírnir. 91. ár 1917. — 3.
hefti. Efni þessa heftis er sem hér
segir:
Þrjú smáljóð eftir belgiska skáld-
ið Maurice Maeterlii^ck, þýdd af
Guðm. Guðmundssyni.
Um drengskap, erindi eftir dr.
Guðm. Finnbogason, fyrst flutt í
Winnipeg í fyrravor. Er það hið
snjallasta og bendir Ijóslega á, að
drengskapurinn er aðal forníslenzkr-
ar menningar og sú taug, er ramm-
ast tengir oss við fornöld vora og
hugsunarhátt hennar — yfir allar
landskjálftasprungur breytinga þeirra,
er síðan hafa orðið á hug og hátt-
urn manna. Á fáu þarf menning
nútímans svo mjög að halda, sem
drengskap, og er því erindi þetta
næsta tímabært.
Einsamall á Kaldadal, ferðalýs-
ing eftir Guðmund skáld Magnús-
son. Er hún fróðleg og víða skáld
legar náttúrulýsingar.
Tvær pulur eftir Huldu, undur-
þýðar og fallegar, einkum sú síðau
(„Kveðið við smásvein".).
Páll postuli og s'ófnuðurinn í
..Korintuborg, eftir sr. Magnús Jóns-
son á ísafirði. Er grein þessi skemti-
leg aflestrar og fróðleg, en ekki
ber ég skyn á að dæma um hana
frekara.
Sannleikur, kvæði eftir Maríu
Jóhannsdóttur. Er það fagurt kvaiði
og snjalt. Ein vísan endar svona:
Þín blessaða stoð yfir brotsjóinn nauða
er betri en alheimsins gull.
Vér bergjum með gleði bikarinn dauða,
bara þú signir vort full.
Enn um œttarnójn á íslandi,
eftir dós. Holger Wiehe, ágæt grein.
„Landið" sér með ánægju, að höf.
er alveg á sama máli, sem það
hélt fram í fyrra í ættarnafnadeil-
unni, sem þá stóð yfir. Vill hann
taka upp þriggja nafna siðinn rúss
neska, þ. e. hafa fyrst eiginnafnið,
þá föðurnafnið og loks ættarnafnið.
T. d. Ivan Sergejevitsj ^urgenjeff,
Anna Ivanovna Kalugin — Einar
Hjörleifsson Kvaran, Torfhildur
Þorsteinssdóttir Hólm, o. s. frv.
Þetta er eina rétta leiðin, og væn-
legust til samkomulags.
Þá minnist höf. á tillögur ættar-
nafnanefndarinnar og mun dóm-
ur hans um tillögur hennar sanni
nærri: „yfirleitt þykir tnér megin-
reglur þær réttar er hún fylgir,
henni hefur aðeins stundum skjátl-
ast f framkvæmdinni. En þetta er
engin ástæða til þess að hafna
ættarnöfcunum yfir höfuð að tala.
— Nefndarálitið á inni að halda
mörg góð og falleg ættarnöfn, og
vilji menn engin þeirra, er það
hægt að finua aðrar leiðir".
Guðmundur Magnússon sagna-
skáld, eftir Þorst. ritstj. Gíslason.
Er þetta sá réttasti og sanngjarn-
asti dómur um skáldið, og starf
þess, sem ég hef séð, og skipar
því þann sess í íslenzkum bók-
mentum, sem það á með réttu
Utan úr heimi, eftir Björgu Þ
Blöndal. Er þar lýst ýmsum endur-
bótatilraunum Englendinga (við bú
skap, sjávarútveg, iðnfræðslu o fl.)
Þingstaðurinn midir Valfelli,
eftir sr. Einar Friðgeirsson.
Sumar, ljóð í sundurlausum orð-
um eftir Jakob Jóh. Srnára.
Ritfregnir, eftir Þorl. H. Bjarna-
son, B. J. irá Vogi, Páll E. Ólason,
Sigurð Guðmundsson og Guðmund
Finnbogason.
Prcntarinn, 5. árg 1916. Ritstj.
Hallbjörn Haldórsson. Rvík 19x7
„Prentarinn* er blað hins íslenzka
prentarafél. og kemur þessi árg. út
allur í cinu lagi.
Fremst er grein j(eftir II. H) um
frægasta manninn í ísl. prentarastétt,
skáldið Guðmund Magnússon (Jón
Trausta). Er þar drepið á helztu æfi-
atriði hans og starfsemi. Er víst, að
ýmsir ritdómarar myndu hafa gott
af að lesa grein þessa með athygli
og taka sér dæmi til viðvörunar af
því, hvernig farið hefur verið með
Jón Trausta — hann stundum oflof-
aður fyrir sumt, en miklu oftar of-
lastaður svo mjög, að engri átt nær.
En þeir virðast ekki vera margir,
sem vita, að fá af meistaraverkum
heimsins í skáldskap (einkum sagna
gerð) eru alveg lýtalaus. Benda má
á galla jafnvel á „Faust" Goethes,
sem oft er talinn eitt mesta skáldrit
veraldar — og ætla ég ekki með
þessu að jafna þeim neitt sam-
an, Goethe og Guðmundi; slíka goð-
gá þyrði ég ekki að fremja fyrir
nokkra muni, á meðan þeir mega
vopni valda, Sigurður og Árni.
Þá er næst stórmerkileg grein
eftir Hallbj. Halldórsson um iðnarmál
prentara. Ræðir höf. um það, hver
hneysa það sé, að prentaramálið sé
fult af útlendum orðskrípum og tek-
ur svo fyrir í stafrófsröð helztu útl.
orðin, sem þar eru notuð, og gefur
ráð og bendingar um íslenzkun
þeirra. Er þetta verk hið þarfasta
og væri vonandi, að til einhvers
„Landið“
kemur út einu sinni í viku
og kostar 3,00 kr. árgang-
urinn, ef fyrirfram er greitt,
en 4,00 kr. ef greitt er eftir á.
í kaupstöðum má borga á
hverjum ársljórðungi. Útgef-
andi: Félag í Reykjavík.
Afgreiðslan er á Hverfisg.
18. Opin á hverjum degi
kl. 1—4. Pósthólf 353.
Sími 596. IJm alt sem að
henni lýtur, eru menn beðn-
ir að snúa sér til afgreiðslu-
mannsins.
Ritstjóri og ábyrgðar-
maður: Jakob Jóh. Smári,
mag. art., Stýrimannastíg 8
B. Venjulega heima kl. 4—5
e. h. Talsími 574.
Veg-na
hinnar miklu útbreiðslu,
sem LANDIÐ hefur hlolið,
Itæði í Reykjavík og ntan
hennar, verður kaupsýsln-
mönnum, á ltvaða sviði
viðskiftanna sem er, lang-
hentugast, að auglýsa í
LANDINU.
kæmi. Höf. er auðsælega mætavel
að sér í íslenzku og virðist mér hon-
um hafa tekizt mjög vel að finna ísl.
orð á hugtökin, ýmist algeng éða
nýyrði. Vil ég t. d. benda á grein
hans um „system".
Óskandi væri, að málfróðir iðn-
aðarmenn, sem aðrar iðnir stunda,
tæki sig til og reyndi að losna við
afskræmisorð þau, er nú óprýða svo
að segja hverja iðn hér á landi, og
setja önnur orð, íslenzk, í staðinn.
Og ekki veitti heldur af, að róta
ögn upp f sjómannamálinu og máli
Iærðra manna. Hvórtteggja er til
skammar, að mörgu leyti.
Ekki er sízt eftirbreytnisverð rækt
höf. til íslenzks máls og réttilega
kveður hann niður þann draug, sem
oft gengur aftur, er menn vilja
verja hrognamál sitt, að það sé hent-
ugt að hafa „evrópeisk" orð í mál-
inu — þá verði auðveldara að læra
útlend mál.
Þá er smágrein um setningarvél-
ar og rpinning 25 ára prentstarfs
þeirra Aðalbjarnar Stefánssonar og
Ágústs Jósefssonar.
Loks er félagsanáll.
„Prentarinn" er, svo sem sjá má
af yfirliti þessu, mjög vel úr garði
gerður, og er ekki ósennilegt að
prentarar kaupi hann og lesi sér til
gagns og gamans, og fleiri gætu
haft gott af því en þeir.
LANDIÐ ©r ódýrasta
I vikublaðlð á Islandi.