Lögrétta - 20.05.1908, Qupperneq 3

LÖGRJETTA.
83
getum tekið að okkur þá vörn að
öllu leyti eftir tæpan mannsaldur og
þá bannað Dönum sem öðrum. Eftir
sama tíma getum við skilið þegn-
rjettinn. Og þá getum við líka tek-
ið upp sjerstakan íslenskan kaup-
fána — án nokkurs sambandsmerk-
is. Ennfremur getum við þá heimt-
að endurskoðun á 'óllum lögunum,
eins þeim ákvæðum, sem ekki er
gert ráð fyrir að breyta megi án
samkomulags. Enda hafa engin lög
°g engir samningar ævarandi gildi.
Engin kynslóð getur skuldbundið ó-
fæddar kynslóðir. Niðjar okkar geta
losað enn meir um sambandið, slitið
því, eða gert það nánara. Þeir um
það.
Símskeytið sídasta ber og með sjer,
að aðrar þjóðir telja þennan samn-
ing til vegs og heiðurs fyrir íslend-
inga.
En ekkert mál er svo augljóst,
gott og gagnlegt, að ekki verði jafn-
an einhverjir til að andmæla því og
telja ilt og skaðlegt.
Svo er um þetta. Sumir land-
varnarmenn hafa ekki enn getað átt-
að sig á því, hvílíkur sigur er unn-
inn fyrir sjálfstæði landsins; þeim
finst alt einskisvert og hrópa hugs-
unarlaust: innlimun — skilnaður. Þó
er það sannfrjett, að gætnustu og
hygnustu menn í þeim flokki eru
frumvarpinu fylgjandi.
Það er sagt, að nefndarmenn komi
heim 29. þ. m. Þeir menn eiga það
skilið, að þeim sje vel fagnað. Og
þeir munu kunna frá mörgu að segja.
Þeim mun líka vafalaust veita ljett
að hrekja allar þær efasemdir, sem
á hefur bólað.
Hugall.
Ávarp
til kjósenda í Gullbringu- og
Kjósarsýslu.
Undirritaðir búandmenn í Mos-
fellssveit senda kveðju slna góðum
bændum og borgurum, kjósendum til
alþingis, í öðrum sveitum Kjósar-og
Gullbringusýslu, óskandi þeim árs og
friðar og allra gæða.
Á fundi í dag höfum vjer meðal
annars rætt um það, hversu alþingi
aetti að vera mönnum skipað og um
kosnmgar þær til alþingis, er fram
eiga að fara í haust.
Vjer erum samþykkir um þetta:
ísland er eign íslensku þjóðarinn-
ar og landsmenn einir eiga rjett á
að skipa málum þess.
Meginþorri þjóðar vorrar er al-
þýðumenn. Hinir fremstu meðal
þeirra, búandmenn og borgarar, ráða
(nú) að mestu atkvæðum til alþing-
is, er af þeirra hendi fer með valdið
í löggjafar- og stjórnar-málum lands-
ins.
Bœndur og borgarar eru því (nú)
hinir eiginlega húsbændur á þjóðfje-
lagsbúinu. Urval meðal þeirra, al
þingismenn, fer at þeirra hendi með
kúsráðsmennskuna, valdið / löggjöf
og stjórn. En lögskipaðir embœttis-
menn, er fengin eru ýms nauðsynja-
störf til framkvæmda í þjóðfjelags-
ins þarfir (framkvæmdavald, dóms-
vald), eru þjó'bhjú (þjónar) — auðvit-
að með jafm\e.X.W við húsbændurna.
Eðlilegt virðist, að húsbændurnir
velji ráðsmennina, alþingismenn, úr
eigin flokki, fremur en úr flokki hjú-
anna; þau eiga öðrum ákveðnum
skyldustörfum að gegna, er þjóðfje-
lagið launar.
Því teljum vjer misráðið mjög að
ganga á snið við bændur og borg-
ara, er velja skal þingmenn. Vjer
ætlum að gefa skynsömum, liðlegum
mönnum af vorum flokki kost á að
æfast við ráðsmenskustörfin, þeim er
búa við sömu lífskjör sem fjöldi kjós-
endanna — samhjeraðsmönnum helst,
ef kostur er—; þeir finna gjörst, hvar
„skórinn kreppir".
Skoðun vor er, að kjósendum beri
að leitast fyrir að fá þá menn til
þingmensku, er þeim fellur best, en
ekki bíða þess, að einhverjir bjóðist.
Nú væntum vjer, að þjer, hátt-
virtu samkjósendur, einnig takið þetta
mál til umræðu og ályktunar á mann-
fundum í yðar sveitum í vor, og í
því trausti, að þjer eigi misvirðið það
við oss, dirfumst vjer að leggja það
til, að þjer — eins og vjer — veljið
fulltrúa (t. d. einn fyrir hverja 25
kjósendur) í hveryi sveit, er mœti á
sameiginlegum jundi fyrir kjórdæmið
til að koma sjer saman um þing-
mannaefni með fleiru, er til umræðu
kann að koma.
Vjer megum eigi feýna tómlæti í
svo þýðingarmiklu máli; og þannig
löguð samvinna virðist enn þýðing-
armeiri nú, er kosningar fara fram í
hverri sveit (dreifðari en áður). Og
til að greiða fyrir framkvæmd, leyf-
um vjer oss að ákveða sveitafulU
trúafundinn í Hafarfirði laugardag-
inn 20. júni næstkomandi á hád.
Á fundiað Lágafelli 23_apr. 1908.
(Undirskrifaðir 26 kjósendur í Mos-
fellssveit).
Aths. Grein þessi hefur vegna þrengsla
í blaðinu ekki komist að fyr enn nú.
Sambanðslaganejnðin
Og
fjelagið „Fram“,
Á fundi, sem fjelagið »Fram« hjelt
sfðastl. fimtudagskvöld, var samþykt
svohljóðandi fundaralyktun :
sFundurinn tjáir hinum íslensku
nefndarmönnum í samninganefndinni
þökk fyrir árangursmikið starf, og
viðurkennir, að konungur vor og
samþegnar hafi sýnt lofsamlega rjett-
sýni og drengilega sanngirni í samn-
ingsmálinu«.
Hverju nemur íslands
hluti af borðfje
konungs?
Ríkistekjur Danmerkur nema nú
talsv. á 95. milljón kr., en íslands
um 1,040,000 kr. — Tillag til kon-
ungsættingja er 150,000 kr. og kon-
ungsmatan 1,000,000 kr., alls 1,150,-
000 kr. — Ef vjer teljum ísl. tekjur
1 miljón og Dana tekjur 94 millj.,
þá yrði árstillag vort 12,287 kr. ísl.
skrifstofan í Höfn hefur kostað 6000
kr., en er nú í ár hækkuð upp f 7000
kr. Þetta yrði þá til samans 19,287
kr. frá íslandi. Ekki er það ægilegt.
„ReykjaYÍkin" strandar.
Hún rakst á blindsker í Breiða-
firði, fram undan Skógarnesi, á mið-
vikudagsmorgun í síðastl. viku, 13.
þ. m., nál. kl. 5. Þetta var um 2 mílur
undan landi, en veður gott og lygn
sjór. Stórt gat hafði komið á skipið
og tókþaðstrax að sökkva. Farþegar
voru um 20; fóru þeir ásamt skips-
mönnum í 4 báta og hjeldu til lands
að Skógarnesi. Þaðan kom skipshöfnin
hingað á vjelarskútu frá Stykkishólmi.
sem þar hafði verið stödd, en far-
þegar hjeldu terðinni áfram landveg.
Þegar síðasti báturinn hvarf til lands
frá skipinu, en í honum var meðal
annara skipstjórinn, hafði það verið
sokkið svo, að aðeins sá á siglutopp-
inn upp úr sjó.
Skipið var á leið hjeðan að sunn-
an og hatði meðferðis töluvert af
flutningi, alt óvátrygt, og bíða því
ýmsir stórtjón við þetta strand, með-
al annara síra Ólafur Stephensen í
Skildinganesi, er sent hafði með því
við og fleira, er fara átti til Grund-
arfjarðar.
Skipið var eign fjelagsins Frede-
riksen & Co. í Mandal og var það
keypt af Sam. gufuskipatjel. þegar
eldri »Reykjavíkin« strandaði hjer
við Arnarhól í hitt eð fyrra. Skip-
stjórinn var S. Gundersen og skips-
hötn öll norsk. Hún er nú komin
heim á leið til Noregs.
Nýr vjelarbátur,
sem »Hrólfur« heitir, kom hingað
fyrir skömmu frá Noregi, smfðaður
þar fyrir þá síra Ólaf Stephensen í
Skildinganesi, Odd Gíslason mála-
flutningsmann, Sigurð Jónsson í Görð-
um, Þorst. Sveinsson skipstjóra, Þór-
arinn Arnórsson í Skildinganesi og
Hrólf Jakobsson, sem er formaður
bátsins.
Báturinn er 45 fet á lengd, með
24 tonna lestarúmi og 20 h. a. »Nor-
röna«-vjel. Skriðhraðinn 7 mílur á
vöku. Báturinn er úr eik, vel bygð-
ur og fagur á að sjá. Hann var 8
daga á leiðinni hingað frá Noregi,
notaði vjelaraflið í 3 daga, en ann-
ars segl. Vel er látið af bátnum til
siglinga og eins af vjelinni, en hún
er sömu tegundar og þær vjelar, sem
hr. O. Ellingsen skipasmíðameistari
selur hjer.
Báturinn á að stunda þorskveið-
ar með netum. Þær hafa til þessa
aðeins verið stundaðar hjer innan
nesja og í grunnuiu sjó. En þessi
bátur á að geta stundað netaveiðina
á djúpmiðum og byrjar hann að því
leyti á nýjung hjer í fiskiveiðunum.
Skipstjórinn hefur í vetur sem leið
dvalið í Lófót í Noregi til þess að
kynna sjer veiðiaðferðina hjá Norð-
mönnum. Einnig hafa eigendurnir
látið mann þann, sem vjelinni á að
stjórna, dvelja í Noregi um tíma til
þess að læra rjetta meðferð á henni.
Ætlunin er, að bátnum sje haldið til
veiða alt árið og er hann vátrygð-
ur í Noregi.
Síra Ólafur Stephensen valdi bæði
bátinn og vjelina eftir fyrirmyndum,
er hann sá á Björgvinarsýningunni í
fyrra.
Ólisef akfæri.
Óhæf og úrelt akfæri tel jeg tví-
hjóluðu kerrurnar, sem alment
eru hjer notaðar til aksturs.
Það er hörmulegt að sjá vesal-
ings vagnhestana stritast áfram með
þær, hlaðnar af ýmiskonar þunga-
vöru. Kerrurnar tómar eru því nær
nógur dráttur fyrir óvana og illa
uppalda hesta, eins og flestir hest-
ar hjer eru, þegar byrjað er að
aka með þeim, eða þá úttaugað-
ir, gamlir húðarhestar.
Það eru víst fáar þjóðir, sem
nota slík akfæri, nema ef ske kynni
Norðmenn að einhverju leyti, og
Indíánar nota kerrur og hafa þá
vanalega naut fyrir. Flestar ment-
aðar þjóðir munu fyrir löngu hafa
lagt þær niður, og nota í þess stað
fjórhjólaða vagna, með einum eða
tveim hestum fyrir eftir ástæðum.
Það er enginn vafi, að einn hest-
ur dregur þyngra hlass á fjórhjól-
uðum vagni á nokkurn veginn sljett-
um vegi, heldur en sami hestur
mundi draga á tvíhjólaðri kerru.
Fjórhjóluðu vagnarnir hafa fyrst
og fremst það fram yfir þá tví-
hjóluðu, að hestarnir hafa engan
burð, aðeins drátt, og undir eins
og þeim er leyft að standa, hvíl-
ast þeir; það sama er ekki hægt
að segja þegar kerrurnar eru not-
aðar; þó mætti með litlum til-
kostnaði Ijetta á kerruhestunum
meðan verið væri að hlaða og taka
af þeim. Það mætti hafa tvær fast-
ar eða lausar spítur til að setja
undir vagnkjálkana, svo þunginn
hvíldi ekki á hestunum meðan þeir
stæðu kyrrir.
Sje hart farið með tvíhjólaða
kerru, og það þótt hún sje tóm, þá
er hún ætíð sem farg á hestinum
og slær hann einatt jafnt og þjett
á hliðarnar og mer herðakampinn.
Þegar jeg sje að verið er að
hlaða tvíhjólaða kerru, dettur mjer
einatt í hug, að verið sje að fergja
saltkjöt í tunnu. Misjafnlega lagn-
ir menn hlaða vagnana og því
verða auðvitað nokkuð mismun-
andi herðakampshöggin, sem vesl-
ings hestarnir verða að þola, en ó-
hjákvæmileg högg fá þeir. Einn-
ig hvílir misjafnlega þungt á herða-
kampinum á hestunum, og fer það
oft eftir því, hvað ökumennirnir
eru nærgætnir; en aldrei er hægt
að komast hjá talsverðum burði
samhliða þungum drætti. Aftur á
móti losast hestarnir við allan
burð og herðakampsslátt þegar fjór-
hjóluðu vagnarnir eru notaðir.
Jeg veit, að hjer eru ýmsir, sem
halda því fram, að ekki sje hægt
að nota fjórhjóluðu vagnana við
að bera ofan í vegi, eða í snjó,
nje þungri færð. Þeir segja, að
fjórhjóluðu vagnarnir »skeri sig
niður«, en jeg fæ eigi sjeð, að þeir
geri það frekar en hinir, svo fram-
arlega sem hjólin sjeu álíka þykk,
en hitt veit jeg, að þegar vond er
færð, þá eru oft hestarnir, sem
draga tvíhjóluðu kerrurnar, því sem
næst látnir bera þær. En þegar
svo er komið kalla jeg akfærið ó-
fært.
Jeg veit að ýmsir, sem nú nota
tvíhjóluðu kerrurnar, verða ófúsir
á að leggja þær niður, bæði afþví
að þeir álíta þær í alla staði góð-
ar, og vilja heldur ekki baka sjer
kostnað með nýjum vagnakaupum;
svo er vaninn rótgróinn, og því
vont að koma nýbreytni við í þessu
sem öðru.
Með auknum og bættum vegum
fjölgar vögnum óðum; þeir, sem
hjer eftir kaupa vagna, ættu að
kaupa þá fjórhjólaða, sem bæði
mætti hafa einn eða tvo hesta fyr-
ir, eftir því sem á stæði.
Jeg álit, að ráðanautar búnaðar-
fjelagsins ættu á sinum landsyfir-
reiðum að leiðbeina bændum með
keyrslu og annað þess konar.
Jeg vildi óska, að þessarfáu lín-
ur yrðu til þess, að þeir, sem að
einhverju leyti reka atvinnu með
vögnum og hestum, gæfu þeim
gaum. Jeg skrifa þetta af vor-
kunnsemi við hestana, og með þeirri
sannfæringu, að fjórhjóluðu vagn-
arnir sjeu að öllu leyti hentugri
flutningafæri.
Dan. Daníelsson.