Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 26.06.1915, Blaðsíða 1

Lögrétta - 26.06.1915, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON, Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA AfgreiÖslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Veltusundi 1. Talsími 359. Nr. 29 Reykjavík, 26. júní 1915. X. árg. t yfirdómari. SíSdegis í gær, nál. kl. 5, andaSist á heimili sínu hjer i bænum Jón Jens- son yfirdómari. Hann hafSi lengi Jjjáöst af veikindum, oft legiS tim- unum saman þungt haldinn, en náSi sjer á milli, svo aS hann var á fót- um, en þó varla nokkru sinni alheill. SíSastl. vetur lá hann lengi, en komst á fætur, er vora tók, og virtist vera aS ná sjer aftur smátt og smátt. En í fyrra dag fjekk hann heilablóSfall og andaSist af því eftir einn sólar- hring. Jón Jensson var því sem næst sex- tugur aS aldri, fæddur 23. nóv. 1855 í Reykjavík. Foreldrar hans voru Jens SigurSsson skólastjóri, bróSir Jóns forseta, og kona hans Ólöf Björns- dóttir. Stúdent varS Jón 1876 og lauk lagaprófi viS háskólann í Khöfn 7. jan. 1882, varS þá aSstoSarmaSur í íslensku stjórnardeildinni í Khöfn, en var settur landritari áriS eftir og fluttist þá heim hingaS til Reykjavík- ur. Veitingu fyrir landritaraemættinu fjekk hann 7. maí 1884, en 9. ág. 1889 varS hann 2. dómari og dómsmálarit- ari landsyfirdómsins, og 1. dómari þar varS hann 1908. Lengi f jekst Jón Jensson viS lands- mál, einkum landsrjettinda-deiluna, og hafSi mikinn áhuga á því máli. Hann var þingmaSur Reykvíkinga á árunum 1894—99. MeSan þrætan um Valtýskuna stóS yfir, 1897—1903, fylti hann þann flokkinn, sem hana studdi, og ritaSi þá töluvert um mál- iS í „Isafold". ViS kosningarnar, sem fram fóru á þeim árum, var hann þingmannsefni flokksins hjer í Rvik, en náSi ekki kosningu. Eftir aS inn- knda stjórnin komst hjer á, í ársbyrj- un 1904, varS Jón Jensson foringi Landvarnarflokksins og ritaSi þá um hríS mikiS af stjórnmálagreinum „Ingólfs". Hann var þá enn þing- mannsefni SjálfstæSismanna og Land- varnarmanna hjer í bænum, viS kosn- inguna 1905, er þingmanni var bætt viS Reykvíkinga, en náSi ekki kosn- ingu. Þegar sambandslagafrumvarpiS kom til umræSu sumariS 1908, varS Jón Jensson eindreginn fylgismaSur þess og taldi meS því öllum eldri kröfum íslendinga fullnægt. Ýmsir af þeim, sem áSur höfSu fylt Land- varnarflokkinn, fylgdu honum í þessu, en meiri hluti hans gekk þó á móti foringja sínum. Hann ritaSi þá bækling um deilumálin og viS kosn- iugarnar um haustiS bauS hann sig fram í Dalasýslu, en fjell þar. í stjórn- máladeilunum þar á eftir studdi hann alt af Heimastjórnarmenn aS málum, og þaS, sem hann hefur i blöS skrif- aS frá þeim tíma, er í „Lögrjettu". Gramdist honum oft mjög framkoma fyrri flokksmanna sinna, Landvarnar- manna, og var beiskur i máli, er hann telaSi um þær sakir. En enginn ef- aSist um, aS Jón Jensson fylgdi'jafn- an því fram í deilunum, sem hann taldi rjettast vera. Hann var mjög hreinskilinn maS- ur og blátt áfram, ekki lipur eSa lag- inn á aS koma skoSunum sinum fram, en áhugamaSur mikill, er hann gaf sig aS málum, og ósveigjanlegur frá sínum málstaS, trygglyndur maður og áreiöanlegur. Jón Jensson kvæntist 9. jan. 1886 SigríSi Hjaltadóttur, frá Ytriey, Ól- afssonar Thorbergs, bróSurdóttur Bergs Thorbergs landshöfSingja, og lifir hún mann sinn ásamt 4 börnum þeirra, er heita GuSlaug, Ólöf, Bergur og Sesselja. Er hiS elsta þeirra um tvítugt, og öll eru þau heima i for- eldrahúsum. Hjer á myndinni er þaS sýnt, er Kristján konungur X. skrifar undir grundvallarlögin dönsku 5. þ. m. Konungur situr fyrir borSendanum, sem fjær er, en viS borSiS eru ráSherrar hans í þessari röS, taliS frá vinstri hendi til hægri: Kejser-Nielsen, P. Munk, E. Brandes, Zahle (vinstra megin), Scavenius, Hassing-Jörgensen, O. Rode og Pedersen- Sundby (hægra megin). Þessi mynd er af skrúögöngu kvem:a í Khöfn 5. þ. m., er þær fögnuSu kosningarrjettinum. NeSst sjást þær, sem fremstar gengu, ungar stúlkur hvitklæddar meS fána. En efst sjest fylking hjúkrunarkvenna. Innan í hringnum sjest fylkingin viS Amalíuborg, en þar var konungshjónunum fært ávarp. ÞaSan var fariS til þinghússins, og um kvöldiS var fagnaSar- samkoma. Staflfestino stjornarskrárinnar. Umrædur í ríkisrádi 19. júní 1915. í íslenskri þýðingu eftir Lögbirtingablaðinu*. StjórnarskipunarlagsmáliS íslenska var til meSferSar í rikisráöi 19. júní I9I5- IslandsráSherra las upp allraþegnsamlegasta tillögu svohljóSandi: Alþingi þaS, er kom saman 1914, hefur samþykt óbreytt frumvarp þaS til stjórnskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá um hin sjerstaklegu mál- efni Islands frá 5. jan. 1874 og stjórn- skipunarlögum frá 3. okt. 1903, er áSur hefur veriS lagt fyrir YSar Hátign og Alþingi 1913 hefur samþykt. Þar sem Alþingi hefur veriS rofiS og nýjar almennar kosningar til Al- þingis hafa fariS fram milli þinganna tveggja, er fullnægt skilyrSum þeim, sem sett eru í 61. gr. stjórnarskrár 5 jan. 1874, til þess aS bera megi stjórnskipulagafrumvarpiS upp fyrir YSar Hátign til staSfestingar. Um leiS og stjórnskipulagafrum- varp þetta var samþykt á síSara þing- inu, var samþykt svolátandi þiíigsá- lyktunartillaga í báSum deildum Al- þingis: „Um leiS og Alþingi afgreiSir frumvarp til laga um breytingar á stjórnarskrá íslands 5. jan. 1874 og stjórnarskipunarlögum 3. okt. 1903, áiyktar þaS aS lýsa yfir þvi, aS ef svo yrSi litiS á, aS meS þvi, sem gerSist á ríkisráSsfundi 20. okt. 1913, sbr. konunglegt opiS brjef, dagsett sama dag, hafi uppburSur sjermála ís- lands fyrir konungi í ríkisráSi Dana veriS lagSur undir valdsviS dansks löggjafarvalds eSa danskra stjórn- arvalda, þá getur Alþingi ekki viS- urkent slika ráSstöfun skuldbind- andi fyrir ísland, þar sem hún bryti bág viS vilja þingsins 1913 og fyrri þinga. Ennfremur ályktar Alþingi aS lýsa yfir því, aS þaS áskilur, aS kon- ungsúrskurSur sá, er boSaSur var í fyrnefndu opnu brjefi, verSi skoSaS- ur sem hver annar íslenskur konungs- úrskurSur, enda geti konungur breytt honum á ábyrgS íslandsráSherra eins, og án nokkurrar íhlutunar af hálfu dansks löggjafarvalds eSa danskra stjórnarvalda. Heldur Alþingi því þess vegna fast fram, aS uppburSur * í LögbirtingablaSinu eru ttm- ræSurnar prentaöar á dönsku og ís- lcnsku. sjermála íslands fyrir konungi í ríkis- ráSi Dana verSi hjer eftir sem hingaS til sjermál landsins." Þá er Alþingi samþykti stjórnskip- unarlagafrumvarpiS, ásamt þar meS fylgjandi þingsályktunartillögu, voru því ljósar óskir YSar Hátignar um uppburS íslenskra sjermála fyrir kon- ungi í ríkisráSi; í meSferS stjórn- skipulaganna á Alþingi hefur enginn andblástur veriS vakinn gegn þessu, og erfiSleikarnir viS skipun þessa niáls hafa eigi varSaS þaS, aS mál- in væru í framkvæmdinni borin upp fyrir konungi í ríkisráSi. Geigur sá, er fram kemur í þings- ályktunartillögunni, er sprottinn af ótta viS þaS, aS auglýsing sú í Dan- mörku, sem boSuS var, um afstöSu YSar Hátignar gagnvart íslenskum úrskurSi, mundi verka sjerstaklega á ríkisrjettarlegt eSli þessa úrskurSar, þar sem hún, samkvæmt íslenskri skoSun, mundi gera íslenskt stjórn- skipulegt málefni háS dönsku löggjaf- arvaldi eSa dönskum stjórnarvöld-- um. Þessi geigur er formlegs-fræSilegs eSlis, og 1913 hefur þáverandi ráS- herra eigi lagt úrslita-áherslu á hann og því eigi heldur skýrt YSar Hátign frá honum. En íhuganir þær, er síSan hafa gerSar veriS á íslandi, og eimv ig hafa ljóst komiS fram.-eftir síSari meSferS málsins í ríkisráSi, sýna, aS á íslandi telja menn þetta formlega; atriSi svo mikiS grundvallaratriSi, aS^ þeir álíta jafnvel — öldungis andstætt því, sem til getur hafa veriS ætlast meS umræSunum í ríkisráSi 1913 — skipun þá, er þá var fyrirhuguS, aft- urför í rjettarstöSu íslands, meS þvi aíi gildandi stjórnskipunarlög, ásamt ríkisráðsákvæSi sínu, er aS lögum, samkvæmt skoSun íslendinga, ein- vörSungu háS löggjafarvaldinu ís- lenska. MeS tilvísun til áSurgreindrar þingsályktunartillögu, svo og þess annars, er jeg hef látiS um mælt, og meS hliSsjón til stjórnmálavinnu þeirrar hinnar miklu, er fara mundi forgörSum, ef stjórnskipunarmáliS næSi eigi fram aS ganga, skal jeg allraþegnsamlegast leggja til, aS YS- ar Hátign vildi staSfesta stjórnskip- nnarlögin, svo og aS gefinn mætti verSa út konungsúrskurður, meSund^ irritaSur af mjer, og aS samkvæmt honum veröi íslensk lög og mikilvæg- Til þrílita fánans. Ber þú til frægðár í bláum feldi bjarmann af jöklum, skin af eldi, beint undir hækkandi hamingjudag. Leiðirnar greið oss að ljósum og rósum, ljómandi geym það, sem helgast vjer kjósum: frelsi og jöfnuð og fóstbræðralag. G. M. sr stjórnarráSstafanir framvegis svo scm hingaS til bornar upp í ríkisráS- inu. Samkvæmt þessu skal jeg, um leiS og jeg legg allraþegnsamlegast fyrir YSar Hátign stjórnskipulagafrum- varp þaö, er alþingin tvö hafa sam- þykt, leyfa mjer aS leggja til: AS YSar Hátign mætti allra- mildilegast þóknast aS veita nefndu frumvarpi til stjórnskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá um hin hin sjerstaklegu málefni íslands frá 5. jan. 1874 og stjórnskipunarlög- um 3. okt. 1903 allra hæsta staS- festingu, svo og aS setja á allraþegnsam- legast hjálögS skjöl allrahæsta und- irskrift. ForsætisráSherra mælti: Eftir ummælum þeim, sem ráSherra íslands hefur haft, er enginn ágrein- ingur um þaS, aS íslensk lög og mik- ilvægar stjórnarráðstafanir verSi á- fram bornar upp fyrir YSar Hátign i ríkisráSi. Jeg get aS öllu fallist á þá skoSun, aS spurningin um breyt- ing á rikisráSsákvæSinu sje formlegs- fræSilegs eSlis. Jeg skal þvi aSeins halda því fram, aS danska skoSunin á þessu fræSilega atriSi fer í þá átt, aS þvi verSi eigi breytt, nema ný skipun verSi á gerS, er feli í sjer slíka tryggingu sem þá, er nú er. Eftir skipun þeirri, sem nú er á rjettarsambandi íslands og Danmerk- ur, held jeg því fram, aS til verSi aS vera ákveSinn staSur, þar sem ræSa megi og fjarlægja vafamál, er koma kynnu upp — frá hvorri hliS sem er — um takmörk hins sjerstaka og sam- eiginlega löggjafarvalds. Jeg sæki um allrahæst leyfi YSar Hátignar til þess aS mega birta í Danmörku skýrslu um þaS, er nú ger- ist í þessu máli. RáSherra íslands mælti: Jafnframt þvi aS jeg held mjer viS íslensku skoSunina á ríkisráSsmálinu, þá er jeg hef frá skýrt og felst í þingsályktunartillögunni, óska jeg aö láta þess getiS, aS jeg vil ekki mæla innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í irslun Siofusar Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 sítSd. HJERMEÐ þakka jeg öllum þeim kærlega sem glöddu mig og heiðruðu með því að minnast mín með brjefum og símskeytum 6. júní þ. á. Kaupmannahöfn 7. júní 1915. ÞORV. THORODDSEN. því i gegn, aS þaS, sem nú gerist í máli þessu, verSi birt í Danmörku, þar sem jeg geng aS því vísu, aS slík skýrsla muni ekki geta varSaS neinu um rjettareSli málsins um uppburS ís- lenskra sjermála i ríkisráSi. Hans Hátign mælti: Af umræSum þeim viS islenska stjórnmálamenn af ýmsum flokkum, er fariS hafa fram aS minni tilhlutun, svo og af tillögu þeirri, er borin hef- ur veriS fyrir mig, hef jeg fengiS vissu fyrir því, aS samkomulag er um þaS frá öllum hliSum, aS íslensk sjer- mál skuli borin upp fyrir mjer í ríkis- ráSi. Eins og jeg hef áSur sagt í rík- isráSi, er þaS konunglegur vilji minn, aS íslensk lög og mikilvægar stjórn- arráSstafanir verSi framvegis sem h.ingaS til bornar upp fyrir mjer í ríkisráSi mínu, og alþingi má eigi vænta þess, aS jeg vilji fallast á nokkra breytingu á þessu í minni stjórnartíS, nema önnur skipun, jafn- tvygg þeirri, sem nú er, verSi á ger. Fyrir milligöngu ráSherra íslands á aS út gefa opinbera skýrslu til ís- lands um þaS, sem nú hefur gerst i ríkisráSi i mál þessu, og jafnfrafnt verSur birt skýrsla um þaS i Dán- mörku.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.