Norðri - 06.07.1906, Page 1

Akureyri, föstudaginn 6, júlí,
1906.
29.
---—ff VERÐLAUN. &------------------
„UNGA ISLAND“, myndablað handa börnum og unglingum, býður kaupendum
sínum og útsölumönnum betri kjör, en annars eru dæmi til um blöð hér á landi. Eitt
meðal annars er það, að blaðið veitir verðlaun 1. október þ. á. þeim útsölumanni, er þá
hefir aukið mest kaupendatöiu sína á þessu ári:
/Wjög vandaða rúmsjá (Stereoskop) með 60 myndum (tvöföldum ljósmyndum).
Hér gefst bezta tækifæri öllum vinum blaðsins að reyna sig. Athugið að í ýmsum
sveitum vantar blaðtð enn útsölumenn og allir útsölumenn hafa sín sölulaun og önnur
hlunnindi, þó ekki nái nema einn þessum verðlaunum. _ .
Pað sem pamað er af blöðum eftir 1. júni, verður að borgast um leið.— Munið eftir
Fyrir 1. október.
Ö0JJJjaa3a3aQQaQQQaa55aaQQjjjajjajjjJjajJJJJJJJJJ3a33a3J
Alþýðufræðsla.
Eftir Sigurð Jónsson
Yzta-Felli.
III
Skólahald til sveita o. fl.
(Framh.)
Eg vil ekki fjölyrða um ýms smærri
fyrirkomulagsatriði fræðslufrumvarpsins
sem eg hygg að þurfi umbóta við, held-
ur benda þar á umræður í neðri þing-
deildinni. Pað er von mín að málið
fái framgang á næsta þingi á þeim aðal-
grundvelli, sem þegar er lagður af þing-
inu, og með sérstöku tiliiti til þess að
þingið geri eitthvað verulegt til þess að
að fylla upp í eyðuna sem eg tel að
enn sé í fræðslumálinu í heild sinni. Ef
reynslan þykir benda til þess, þegar
stund líður, að almenningur hafi hér
of frjálsar hendur; fræðslunefndirnar þyki
eigi sínum vanda vaxnar, hluttaka og á-
hugi almennings af skornum skamti, þá
má breyta til og skerpa aðhaldið. Verið
getur að þá höfum vér fengið meiri
kenslukrafta, rýmri fjárhag, betur hæfa
eftirlitsmenn, ásamt fleiru sem nú er
meiri og minni skortur á
Meðal nýrra fjárveitinga á síðasta þingi
var dálítil fjárhæð til unglingaskóla. Pað
gladdi mig, og marga fleiri, að sjá þessa
fjárveiting. «Mjór er oft mikils vísir»
og margur ^vonar að hér reynist ei nnig
svo. Pað er^vonandi að þingið hlúi
vel að þeim nýgræðingsvísir, sem hér
bólar á í ýmsum sveitum, að reynt verði
að græða upp rjóðrið og fylla eyðuna.
Pað er vonandi, að sú skoðun fái vax-
andi fylgi að mesta áherzlu eigi að leggja
á námið á árunum frá 14 til 20 og
þegar af þeirri ástæðu verði unglinga-
skólarnir allra alþýðuskóla nauðsýnleg-
astir.
Þingið ætlaði stjórnarráðinu að setja
nánari skilyrði fyrir úthlutun styrksins
til onglingaskólanna. Pessi skilyrði hefði
þurft að birta almenningi, j^egar á síð-
ast liðnu hausti, og er það vanræksla og
onærgætni að það var eigi gjört. Á
síðast liðnum vetri hefði verið gott að
hafa skilyrðin til leiðbeiningar, þar sem
unglingaskólar voru, svo eigi þyrfti
þar blint í sjó að renna. Úr þessu
býst eg við að bætt verði, bæði með
því að gjöra skilyrðin kunn sem fyrst,
til afnota næsta vetur og að stjórnar-
ráðið sýni sanngirni og frjálslyndi gagn-
vart þeim skólum er um styrkinn sækja
fyrir um-liðin vetur.
Að minni hyggju er það alls eigi ó-
kleyfur kostnaður, fyrir einn eða fleiri
hreppa, sem hafa auðvelda samvinnuað-
stöðu, að halda uppi unglingaskóla hálf-
an veturinn, eða jafnvel Iengur. Petta
er þegar sýnt með nokkurri reynslu, og
vil eg, þessu til skýringar og stuðnings,
skýra frá ofurlítilli tilraun, sem eg veit
að gjörð hefir verið í þessu efni, alveg
án leiðbeiningar hins opinbera og án
nokkurs styrks, utan sveitarfélagsins.
Svo er ástatt hér í sveitinni, sem er
með hinum stærri sveitum, að hér er
allmikið af nýgræðingi: unglingum um
fermingaraldur og alt að fulltíða fólki,
sem flest er í foreldrahúsum. Aftur er
hér, sem víðar, mikill hörgull á vinnu-
fólki og daglaunamönnum. Pað var
því eðlilegt að reynt væri til að finna
einhverja úrlausn á þeirri sjálfgefnu spurn-.
ingu: Hvað eigum vérað gera til þess
að útvega æskulýðnum okkar nokkuð af
þeirri fræðslu og menning, er hann þráir
og þarfnast? Að vísu fóru nokkrir pilt-
ar á gagnfræðaskóla eða búnaðarskóla
og nokkrar stúlkur á kvennaskóla, en
þetta gátu ekki nema sárfáir af öllum
fjöldanum,og lágu til þess ýmsar ástæð-
ur: Pessir nefndu skólar gátu ekki tek-
ið á móti öllum, sem þar hefðu viljað
komast að; sumir unglingar voru eigi
svo efnum búnir, að þeir gætu hagnýtt
sér-langa og dýra skólavist, þótt kensla
og margt fleira fengist þar ókeypis, enn
voru það margir, sem heimilin gátu ó-
mögulega án verið, allan veturinn. Pá
var og eigi heldur laust við að sumum
foreldrum þætti það nokkuð ísjárvert að
börn þeirra byrjuðu fjarvistir sínar frá
feðrahúsum með því að fara lítt undir-
búin að þekkingu, á skóla, sem má ske
var í fjarlægum kaupstað, þar sem menn
þektu hvorki kennara né skólalífið, og
þar sem enginn áreiðanlegur kunningi gat
verið unglingnum til leiðbeiningar. Pessir
menn hikuðu því við að gefa joað alveg
óvissum atvikum á vald hvernig hin
fyrstu verulegu ytri áhrif yrðu á hugs-
un og tilfinningalíf unglingsins.
Smám saman þroskaðist sú hugsun
hjá hinum eldri mönnum: Við verð-
um að reyna að veita unglingunum það
heima í sveitinni okkar, sem þeir eink-
um þarfnast, en fá eigi annarstaðar. eða
sem þá ber nijög misjafnan árangur.
Við verðum sjálfir aðkomaáfótunglinga-
skóla, sem geti verið þeim góð bót, er
ekki komast lengra, en hinum talsverð
æfing og undirbúningur.
Loks var málið tekið til urnræðu á
almennum sveitarfundi, og fékk það þar
mjög góðan byr; var þá.. kosin nefnd
manna (skólanefnd) til að hrinda því
til framkvæmdar að unglingaskóla væri
komið á fót í sveitinni, og var skól-
anum jafnframt heimilaður nokkurfjár-
styrkur af sveitarfé (60 kr.) Næsta vet-
ur, á eftir, komst skólinn á og hefir nú
staðið í 3 vetur, síðastliðna. Fjárstyrkur
hefir verið hinn sami, og málið hefir
ætíð verið rætt á vorfundi sveitarmanna
og þá kosin skólanefnd.
Skólinn hefir jafnan byrjað í janúar-
mánuði: hann stóð í 8 vikur tvo fyrri
veturna en í 12 vikur síðastliðin vetur.
Húsrúm fékst á leigu, allviðunanlegt,
þótt eigi svari það hinum fylstu kröf-
um í þá átt. Á skólastaðnum á sveit-
in þinghús, en eigi var hægt að nota
það nema til leikæfinga; borð og bekkir,
sem þinghúsið á hefir verið notað í
kenslustofunni. Skólinn hefir verið heima-
vistaskóli og félagsskóli: unglingarnir
hafa lagt fram fæði, eldivið, ljós, hita
og ýmisleg áhöld, í félagi. Kennarinn
hefir og haft fæði sitt á skólabúinu.
matreiðslu hefir skólabúið keypt á staðn-
um, en ræsting herbergja og fleira, þess-
konar hafa nernendur annast sjálfir, til
skiftis. Opt hefir verið hægt að hafa
gagn af akstursferðum sveitarmanna til
að flytja ýmislegt að skólabúinu; mjólk
og önnur matvæli, eldivið, hreinan nær-
fatnað og margt fleira. Nokkrir piltar hafa
og getað brugðið sér heim á sunnudög-
um. Skólinn hefir verið sérlega heppinn
með góða og kunnuga kennara, en lítil
hafa launin verið; 24 kr. á mánuði auk
fæðis. Skólanefndin hefir haft talsvert
að starfa: gera samninga og kostnaðar-
áætlanir, útvega ýms áhöld og fleira
handa skólanum, taka á móti umsókn-
um um skólann, hafa á hendi ýmsa
reikningsfærslu, innheimtu, og m. fl.
Síðast liðin vetur voru 12 til 17 nem-
endur á skólanum, piltar og stúlkur,
allir eldri en 14 ára nema ein stúlka.
Kenslugreinar voru þessar: íslenzka, saga,
náttúrufræði, landafræði, reikningur og
danska. Nokkrir nemendurvoru ogvið
enskunám. Kenslustundir 30 á viku en
enskan þar að auki. Stöku sinnum hafa
verið haldnir fyrirlestrar af kennara og
öðrum sveitarmönnum; hefir þá komið
fólk úr grendinni og ýmislegar skemt-
anir farið fram.
Fæðiskostnaður pilta varð um 16 kr.
á mánuði, stúlkna svo lítið minna, hér
með talið kennarafæði og eldiviður. Ann-
ar almennur kostnaður varð um kr. 4.60
á mánuði, til þess kostnaðar [var talið:
kennarakaup, að nokkru leyti, ráðskonu-
kaup, ljós, húsaleiga og ýmisleg áhöld.
Hér kemur síðar til frádráttar, væntan-
legur styrkur úr landssjóði, sem enn er
eigi séð hversu mikill verður.
Pegar þess er gætt, að unglingar
þurfa og fœði sitt, þótt þeir heima sitji
við arðlitla vinnu. þá verður hinn eigin-
legi skólakostnaður alls eigi mikill. Að
vísu hef eg heyrt þær raddir sem segja:
«Pið látið krakkana ykkar vera á sveit-
inni, og þó er þetta skólahald óttalega
dýrt hjá ykkur.» Sem betur fer fækkar
þessum röddum, og þær sem enn malda
í móinn, hafa ekki liátt um sig. Peim
mönnum fjölgar sem skilja hér skyldur
sínar og sjá það, að ef unglingaskól-
inn er á sveitinni, þá er sveitin með
því að legga í sjóð og tryggja sér starfs-
fé; mönnum er að skiljast það, að eftir
þessari gömlu «kokkabók» þeirra mætti
telja alla okkar stærri skóla á sveitinni
— jafnvel prestaskólann sjálfan. Pá
skilst mörgum einnig það, hvað kostn-
aðinn snertir, að hér á ekki alls kostar
heima samanburður við gagnfræðaskól-
ann á Akureyri, þó allur kostnaður nem-
enda hér verði meiri á mánuði, en þar,
sem eg veit ekki hvort er, því hér er
á tvent að líta í þeim samanburði: Skóla-
vistin á Akureyri getur að eins orðið
hlutskifti mjög fárra, svo þessir smærri
skólar þurfa, hvort sem er, og annað
er hitt, að nemendur Akureyrarskólans fá
svo miklu meiri opinberan styrk, líklega
um 20 til 30 krónur hver á mánuði,
þegar alls er gætt, að eg hygg að ung-
lingaskólinn færi að standa sæmilega að
vígi, ef hverjum nemanda þar væri veitt
svo sem 1 /5 á mánuði á móts við það
sem fæst á gagnfræðaskólanum.
(Framh.)
Erlendar fréttir.
Khöfn 9. júní 1906.
Danmörk.
Hér fóru fram kosningar 29. maí.
Kosningarbaráttan einhver hin snarpasta,
sem háð hefir verið síðustu 20 árin. Yf-
irlit yfir kosningarúrslitin lítur þannig
út:
Stjórnarfl. hafði fyrir kosn. 58 nú 55 atk.
Hinir framsæknari v. m. 15 — 11 —
Miðlunarm. (Moderate) 12 — 9 —
Hægrimenn — — 11 — 13 —
Jafnaðarmenn — — 16 — 24 —
1 er á niilli flokka og kosningaúr-
slitin á Færeyjum ekki komin enn þá.
Mælt er, að þingið muni koma saman
í sumar 16 — 17 júlí til þess að taka á
móti alþingismönnunum íslenzku.
Noregur.
Par gengur mikið á að undirbúa
krýningarhátíð Hákonar konungs, Er
búist við stórmenni víðsvegar að. Svo
er að sjá, sem Prándheimsbúar ætli að
grípa gæsina meðan hún gefst og hafa
það upp úr gestunum sem hægt er.
Hafa þeir selt leigu á húsum og glugg-
um svo hátt, að óheyrilegt þykir og
hefir það vakið illan knurr hjá mörgum
sem við ætla að vera. Fyrir sæti við
glugga hefir jafnvel verið heimtað mörg
hundruð krónur.
Rússland
Oeirðir hafa talsvert aukist'á seinustu
dögum og er það sjá'fsagt mikið stjórn-
inni að kenna og íhaldsemi hennar.
Örvænta margir, að þingið fái nokkru
til leiðar komið. Einkum hefir borið á
óspektum meðal bænda í seinni tíð.
Hafa þeir gert ýms hervirki, eyðilagt
búgarða höfðingja o. fl. Pað má heita
daglegt brauð, að kastað sé sprengi-
kúlum og embættismönnum veitt bana-
tilræði. I Lublin réðust 14 vopnað-
ir menn á sikurverksmiðju og höfðu á
brott með sér 1,000 rúblur. Ræningja-
flokkur réðist á póst og drap hann.
í Warchau var lögreglumaður skotinn.
Er hér fátt til tínt og af handa hófi,
en það gefur þó dálitla hugmynd um
ástandið- Það bætir og ekki um, að
keisarinn hefir enn þá ekki veitt uppgjöf
saka, sem þingið beiddi um.