Norðri - 06.07.1906, Qupperneq 2

116
N O R l) R I
Ni\. 29
NORÐRI
Gefinn út af hlutafélagi.
Ritstjóri: Jón Stefánsson.
Skrifsiofa Hafnarstrœti 3.
Prentsmiðja B. Jónssonar.
Nærsveitamenn eru beðnir
að muna eftir að vitja »Norðra« á af-
greiðslustofu hans Hafnarstrœti 3, þegar
þeir eru hér á ferð.
Austurríki og Ungverjaland.
Þar hefir orðið ráðaneytisskifti einu
sinni enn þá. Það kom nefnilega fljótt
í ljós, að Hohenlohe gat engu komið
til leiðar í kosningarréttarmálum. F*jóð-
flokkarnir standa þar hver öðrum and-
vigir og geta aldrei komið sér saman
um, hve marga þingmenn hver um sig
eigi að hafa. Auk þess eru deilurnar
við Ungverjaland. Hohenlohe fór því
frá rétt fyrir hvítasunnuna. Sá heitir
Beck, sein myndað hefir nýja ráðaneyt-
ið. Sitja í því menn af öllum flokkum.
Þýskalandskeisari hefir þessa dagana
heimsótt Frantz keisara. Á það sjálf-
sagt að vera til þess, að styrkja sam-
bandið á milli landanna.
Frakkland.
Öll merki eru á því, að klerkaflokkur-
inn ætli að sætta sig við Bgskilnað ríkis
og kirkju og hætti við allan mótþróa
gegn stjórninni; sér hann líklega, að
það er árangurslaust eftir sigurinn, sem
hún hefir unnið við kosningarnar. —
Mikið er rætt um það, að grafa járn-
brautargöng undir sundið milli Eng-
lands og Frakklands. Eru Frakkar því
mjög fylgjandi, en Englendingar eru
tregir til þess, segja þeir, að þeim geti
stafað hætta af því, ef til ófriðar kæmi
upp á milli landanna. Líkur eru þó
til, að þeir muni láta tilleiðast að gefa
samþykki sitt.
Spánn.
Alfonso konungi var veitt banatilræði
31. marz. Pess hefir verið minst áður
að konungur var trúlofaður enskri prins-
essu frænku Játvarðar konungs. Brúð-
kaup þeirra stóð einmitt þennan dag
í Madrid. Hafði þar safnast saman múgur
og margmenni einsog vant er við þess-
háttar tækifæri og borgarlýðurinn. fylti
öll stræti, sem ungu brúðhjónin ætluðu
að fara um. Að lokinni vígslunni í
kirkjunni, óku þau konungshjónin heim-
leiðis til hallarinnar. Varð konungsvagn-
inn oft að nema staðar vegna mann-
fjöldans. Alt í einu, þegar minst varði
var vítiskúlu kastað frá hússvölum rétt
hjá vagninum og sprakk hún óðara.
Var það voða sjón að sjá þegar fólk-
ið tættist sundur stykki fyrir stykki.
Drápust þar 13 menn flest af þeim her-
menn og 40 — 50 særðust. Vagnstjór-
inn var drepinn og hestarnir fyrir vagn-
inum og vagninn eyðilagðist, en kong
og drotningu sakaði eigi. Segja sum-
ir, að orðurnar á brjósti konungs hafi
bjargað lífi hans, því eitt stykki frá
sprengikúlunni hafi hitt þær. Kongur
og drotning fengu sér nýjan vagn og
óku leiðar sinnar, en hermenn slógu
þegar hring um húsið, sem sprengi-
kúlunni var kastað frá. Frátt fyrir það
hepnaðist morðingjanum að komast und-
an. Vissu menn gerla, að hann hlaut
að vera óstjórnarliði og að öðrum var
eigi ætlandi slíkt tiltæki. Fjöldi manna
var tekinn fastur, en sá rétti náðist
þó eigi fyr en nokkru seinna. Nefnist
hann Mateo Morel (eða Morales) og er
einn af óstjórnarliðinu. Á leiðinni í fang-
elsið dróg hann upp skammbyssu og
skaut lögregluþjóninn, sem með honum
var og sjálfan sig á eftir. Fengu menn
því ekki að vita hjá honum, hverir
voru í vitorði með honum, enda láta
óstjórnarmenn það sjaldan uppskátt.
Eins og menn munu muna var Alfonso
veitt banatilræði í fyrra í Paris, er sagt
að þessi Mateo hafi gert það. Mælist
banatilræði þetta mjög illa fyrir, sem
nærri má geta, þykir það þeim mun
níðingslegra, sem það var framið á
brúðkaupsdag konungs og drottningar
og hvorugt þeirra gert neitt fyrir sér.
Mikið er talað um það í blöðunum
hvernig eigi að stemma stigu fyrir ó-
dáðaverkum óstjórnarliðsins framvegis.
Er og því meiri ástæða til þess sem
nýlega hafa fundist sprengikúlur í Aiicona
á Ítalíu. Voru þær ætlaðar Ítalíukon-
ungi. Eins og kunnugt er, eru óstjórn-
arliðar ófriðhelgir alstaðar íEvropu, nema
á Englandi. Enda hafa þeir aðalstöð
sína í Lundúnum. t*eir hlífast við að
gera nokkra skömm af sér á Englandi,
því að þeir vita, að þá yrðu þeir óðara
gerðir útlægir, þar sem annarstaðar,
Nú vilja önnur lönd fá Englendinga til
þess að banna þeim vistarveru en Eng-
lendingar eru ófúsir til þess, þykir þeim
sem þeim stafi rninni hætta af óstjórn-
arliðinu með því fyrirkomulagi, sem nú
er.
Nokkrir af þeim, sem særðust hafa
látist, er það ætlun manna, að sprengi-
vélin hafi verið eitruð, af því hvað sár-
in hafast illa við.
Bandarikin.
Par hafa komið upp afar mikil svik
á kjöti niðursoðnu og pilsum. Það hefir
sannast, að notað hefir verið dragúldið
kjöt og rottur og kjöt af veikum svín-
um, öllu blandað saman og selt sem
bezta vara. Embættismönnum þeim,
sem áttu að hafa eftirlit með þessu,
hefir verið mútað til þess að leyfa það,
eða láta sem þeir vissu það eigi. Pað
má svo sem nærri geta, hvernig alþýðu
manna, sem hefir neitt þessa góðgætis,
hefir brugðið við þegar þetta komst í
hámæli. Roosevelt forseti hefir þegar
brugðið við og látið hefja rannsókn,
mun hann fylgja því fast fram, að slíkt
verði hindrað framvegis, en ekki er við
lambið að leika sér, þar sem miljóna-
kongarnir eru annarsvegar. Berjast þeir
auðvitað af öllu afli á móti, segja þeir
fregnina um kjötsvikin ósannindi, sem
aðeins séu til þess, að eyðileggja verzl-
un þeirra. Ólíklegt er þó að þeir sleppi
því að Roosevelt er maður til þess að
mæta þeim og hefir sýnt að hann hræð-
ist ekki þessháttar pilta.
Natal.
Talsvert bryddir þar á óeirðum enn þá,
lenti þar í bardaga með enskum her-
mönnum og uppreisnarmönnum. Féllu
nokkrir af hvorutveggju flokkunum en
mikið fleiri af uppreisnarmönnunum Lít-
ur svo út fyrir að mikið vanti á að
uppreisnin sé bæld niður.
Farþegaskip, sem átti að fara frá
Riga til Dubbeln, sökk, af þeim, sem
á skipinu voru, 75 að tölu, björguðust
10. Orsökin er talin sú, að skipið hafi
verið of hlaðið.
Síðustu fréttir segja, að Wellman,
sem ætlaði í loftfari til norðurheimskauts-
ins, sé hættur við að leggja af stað í sumar
Pykist hann ekki verða nógu snemma
tilbúinn.
Danska stjórnin hefir gert Færeying-
um tilboð um að veita þeim eitthvað
frekari yfirráð á þeirra sérstöku málum.
Ekkert hefir heyrzt enn þá hvernig þetta
tilboð annars er nánar og heldur ekki
hvernig Færeyingar taka því, nema
blaðið »Vort Land« birtir ræðu eftirsýslu-
mann Effersöe þar sem hann ræður Fær-
eyingum sérstaklega frá að breyta nokkuð
til frá því, sem nú er. Segir hann, ef
Færeyingar fái sjálfstjórn, þá verði það
til þess, að þeir vilji skilja við Dani
og það verði þeim til glötunar. Hins-
vegar fylgir þingmaður þeirra Jóhannes
Patursson því fram, að þeir skuli þiggja
tilboðið, enda var það hann, sem kom
með það og er sjálísagt upphafsmað-
urinn.
Próf.
Fyrrahluta læknisfræðiprófs hefir Skúli
Bogason tekið með 1. ág, einkunn.
Um fjárkláða.
Eftir O. Myklestad
(Framh.)
Að kláðamaurinn geti lifað árum
saman í haganum og sfðan á sínum
tíma skriðið á sauðfé, mun alveg til-
hæfulaust, að minstakosti hef eg eftir
44. ára reynslu aldrei getað orðið þess
var. Ýmsir vísindamenn, sem uppi
voru fyrir 100 árum héldu því þá fram
að kvennmaurinn veslaðist strax út eftir
fæðinguna ogað karlmaurinn lifði mikið
lengur. Hver maður œtti að geta gert
sér það ljóst, að maurinn getur ekki
æxlast annarstaðar en á kindinni og
þrátt fyrir það að karlmaur gæti kom-
ist aftur á fé, sem naumast er ætlandi,
þá getur sá maur ekki smittað, aðeins vakið
dálítinn kláða og dáið út síðan. Egg-
unuin er verpt í húð fjárins og unga
þar út af hita dýrsins (auðvitað má
klekja eggjunum út á vissu hitastigi)
og hvernig ættu þau að komast þaðan.
Hugsaði maður sér að mauregg lægu
út á víðavangi eða í húsum, hvernig
ætti það þá, sem enga hreyfingu hefir
að komast aftur inn í skinnið á skepnum.
Af því eg veit betur, áliti eg það sið-
ferðislegan glæp, að halda fram úrelt-
um afgömlum skoðunum hvað sótt-
kveikju-maurinn snertir, eins og það, að
maurinn skríði á fé í haga og húsum
sem er hin mesta fjarstæða.
En hvað kemur þá til þess að maur-
inn eftir böðunina ekki drepst á öllum
kindum? Pað kemur af þeirri einföldu
ástæðu að annaðhvort er tóbakið skemt
eða þá er ullin svo þétt að hún haml-
ar því að lögurinn fái að njóta sín á
húðina. Auðvitað getur það og stafað
af því að kindunum er ekki haldið nógu
lengi niðri í lögnum. Pegar kláða verð-
ur vart á einhverjum bæ ætti að baða
féð tvisvar sinnum, eins og ákveðið
var á alþingi 1903. Var þá áætlað að
baða skyldi V4 hluta af öllu því sauðfé
sem þá. var í landinu, en síðar kom það
í ljós, að tala fjárins var miklu meiri
en gert var ráð fyrir og því ekki unt
að baða annað en það, sem sýnilega
var sjúkt ogvarþað aðeins baðað tvisvar.
Áður enn byrjað var á þessum böð-
um, var það venja að lóga því fé á
haustin, sem menn urðu varir við kláða
á, en tveim mánuðum eftir að farið var
að baða, voru að Austur-amtinu undan-
skildu 4,594 kláðakindur á 700 bæjum.
Hér eru heldur ekki taldar nokkrar veik-
ar kindur sem voru um það leiti í ísa-
fjarðarsýslu.
Síðastliðið ár hefir orðið kláða vart
á 15 bæjum um land alt og voru þá
1—3 kindur á hverjum bæ sem sjúkar
voru. Pó er talan úr Kaldrananeshreppi
í Strandasýslu tilfærð á tvennan ólíkan
hátt, sem orsakast af rnisskilningi, enda
skal ekki farið frekari orðum um þá
villu hér, hefir talan og enga þýðingu —
liafi kláða á annað borð verið vart í
einhveiri lijörð. I Strandasýslu hefir
þó ekki kláði séðst nema á 5 bæjum
alls, frá því að böðun fór fram.
Eins og kunnugt er fór eg frá Rvík
12 apríl þ. á. til þess a,ð athuga kláða-
útbreiðsluna í Strandasýslu, sem mikið var
látið af, einnig vildi eg ferðast um Fljót-
in í Skagafjarðarsýslu, þarsemkláði var
sagður eigi alllítill. íllviðri og ýms önnur
óhöpp mættu mér á degi hverjum, sem
byrjuðu með því, að eg því nær varð
að skilja hest minn eftir um borð í
«Reykjavíkinni»í Borgarnesi — Bátur af-
greiðslumannsins þar var nýlega brotinn
og lenti eg í stórvandræðum að fá
hestinn í land. Hafísinn var þá og í
aðsigi og frost og stórbyijir voru hon-
um samfara. í Skagafirðinum misti eg
einn af hestum mínum niður um ís og
var það ekki fyr en eftir langa mæðu,
að honum varð bjargað. Ferðalag mitt
enti í þetta skifti með að eg var farþegi
með »Otto Wathne« þegar hann strand-
aði við eða nálægt Siglunesi. Var eg
þá á ferð úr Siglufirði; hafði eg rann-
sakað heilbrigði sauðfjár þar um fjörð-
inn.
Eg hefi hér að framan lítillega drep-
ið á kláðann í Strandasýslu, en þaðan
hélt eg sem hraðast til Fljóta, til þess
að vera komin þar í tæka tíð, aður
böðun færi þar fram. Áður hafði verið
sendur þaðan maðr til stjórnarráðsins með
skýrslu um að þar væri kláði á 25 bæjum.
Pegar eg kom til Sauðárk. gat sýslumaður
þess að þá væri þegar kláði kominn á
4ö bæi. Mér varð að orði að segja
það alsendis ómögulegt — ómögulegt,
en inaður sá sem kvaðst hafa fundið
maurinn, staðhæfði það vera kláðamaur
og var þá Albert á Páfastöðum lagður af
stað tii þessara staða áður en eg kom.
Eftir nákvæma athugun sem við Albert
gerðum í sameiningu, fundum við ekki
kláðamaur i einni eínustu sauðkind.
Maur sá er menn héldu kláða, var
»Symbiotes« eða sem öðru nafni eru
nefndar »hópamaur« og »félagsmaur«
Á því er hann auðþektur frá kláða-
maur að hann heíir hnöttóttara höfuð
og engar hrcyfanlegar fálmui með stungu-
tækjum.
»Symbiotes« er líka miklum mun minni,
auk þess eru sogskálar og lappir talsvert
minni en á hinum. Peir lifa og ávalt
í hópum eða hrúgum og þá einkum á
hrútlöinbum án þess þó að undan þeim
komi hrúður eða húðin þykni. Maur
þessi lifir af flösu og þornaðri ullfitu.
Pessi maur, var að sögn tilsjónar-
mannanna, hinn sami, sem varð vart í
Skriðuhreppi, Ólaísfirði og Siglufirði,
enda hefir sá maur, sem eg hafði kost
á að sjá frá þessum stöðum verið öld-
ungis sá sami.
Panmg kemur það í Ijós, að í Eyja-
fjarðarsýslu hefir ekki brytt á kláða í
nokkurri sauðkind, en í Skagafjarðar-
sýslu hefir orðið kláðavart í 4 kindum
á tveim bæjum síðan baðað var 1903
og 1904.
Allir þeir, sem kunnugir eru þeiin
mörgu tilraunum, böðunum, fjárvörðum
o. s. frv,, sem gerðar voru til útrýmiugar
fjárkláðanum og alsendis stöfuðu af
röngum skoðunum og þekkingarleysi á
sýkinni — ættu að geta gert sér grein
fyrir, hve sorglegar afleiðingar slíkt hefði
haft í för með sér, bæði með tilliti til
kostnaðar og fyrirhafnar, hefði eg ekki
komið til sögunnar í tæka tíð og bent
mönnum á rétta leið í þessu máli.
Að endingu þakka eg íslenzku þjóð-
inni í heild sinni, sem svo dyggilega
hefir stutt mig í þessu mjög svo erf-
iða og ábyrgðar mikla starfi. Er það
sannfæring min að þessi voða sýki brátt
muni verða með öllu útrýmd hér úr
landi.
Tíðarfar
hefir verið hið ákjósanlegasta nú um hríð
og. grasvöxtur í góðu lagi,