Norðurljósið - 26.10.1893, Side 1

Kemur út þrisvar mánuði
35.,—15.,—25.), 36 blöð á ári.
VerÖ 2 kr. (erlendis 3 kr.).
Gjalddagi 15. júlí.
NORÐURL JOSIÐ.
Aígreiöslustofa Þinf/holt88tr.3
Uppsögn skrifleg, bundin við
áramót, ógild nema hún sje
komin til ritstjórans fyrir
1. október.
VIII. ár.
Reykjavík, flmmtudaginn 26. október 1893. j j 30. blad.
Síðustu forvöð.
V.
(Endir). Eitt af því, sem hefir staðið oss fyrir þrif-
tim og valdið móki og framtaksleysi í öllu þjóðlífi
voru er, að engir menn hafa safnað neinu auðsafni á
þessari öld hjer á landi svo nokkru nemi, sem hafi
haft efni og vilja að ráðast í nein stórfyrirtæki, sem
þeir og mannfjelagið hefðu gotað hat't lnxgnaö af. Eins
■og áður er tekið fram. eru fjöldamörg gæði ónotuö
hjer, bæði á latidi og í sjó og mætti net'na margt fleiru^
•ef rúm væri til. Annar farartálmi í framföium vorum
er þekkingarleysi. Vjer erum bókstaflega snauðir að
ömrklegri þekkingu. Vjer höfum furðu-vel haldizt í
hendur með öðrum þjóðum að því er bóklegt nám
snertir, en verkleg lcunnátta, — kunnáttan að hagnýta
náttúrukraptana — kunnáttan að hagnýta ónotuð efui
-og gjöra þau arðberandi á líkan hátt og aðrar þjóðir —-
hvar er hún? Það er einkennilegt, að að eins einn af
námsmönnum vorum nú um langan aldur heflr snúið
sjer að verklegu námi. Hið andlega nám er fagurt
>og veglegt, en það má ekki bera líkamann og lífs-
nauðsynjarnar ofuriiði. Eru engin ráð að nokkrum
námsmönnum vorum opnist lífvænir atvinnuvegir hjer
er iagt hefðu stund á »teknisk« fræði? Oss er miklu
meiri þörf á, þeim en tugum af lögfræðingum, guðfræð-
ingum og málfræðingum. Öllum hinum menntaða
heimi hefir verið umturnað í kring um oss á þessari
-öld. Landflákar er áður voru taldir til einkis nýtir
-eru nú orðnir að blómlegasta landi. Hvernig voru
Hálöndin á Skotlandi og hvernig eru þau nú? Fyrir
•dugnað, sparsemi og samtök íbúanna eru þar nú blóm.
leg byggðarlög er áður voru óræktaðar auðnir- Þar
var jafnvel að minnsta kosti eins mtkii fátækt og hjer
•er enn í dag, en nú er þar orðin almenn velmegun.
Sje það nokkurs-staðar erlendis að vjer getum læi’t
hvað vjer eigum að gjöra til að rjetta við svo nokkru
nemi þá er það í Skotlandi. Veðuráttfar er þar furðu
líkt og hjer á landi, óstöðugt og rigningasamt, en eðli"
lega nokkuð heitara vegna hnattstöðunnar, en þó eng-
an veginn að svo miklum mun, að margt eigi ekki hjer
við, sem þar. Skotland er mjög skógiitið, en þar er
nægð af grjóti til bygginga. Kol eru þar að sönnu
•ekki all-lítil í nokkrum hluta landsins, en hjer á landi
•er líka undramikill kraptur fólginn í öllum ánum, sem
mætti gjöra arðberandi eins og í öðrum löndum. Eigj
vinnuvjelar nokkru sinni að sjást hjer, eiga þær að
verða knúðar áfram með raftnagni. Hvað kostnaðinn
til að nota rafmagnið snertir, stöndum vjer jafnt að
vígi og fjall-löndin Sviss, Noregur og Skotland. Raf_
magnsvjelar til að lýsa alla Reykjavík kosta í Amer.
íku um 40,000 krónur og jafnvel minna á Bretlandi og
-á Norðurlöndum. Virðist því vert”að rannsaka, hvoi’t
ekki muni borga sig að lýsa bæinn hjer með rafmagni.
Sumum munu virðast þetta öfgar og ómöguleiki. Lát-
um þá um það. En enginn má búast við neinum fram'
förum nema því að eins að reynt sje að feta í fótspor
annara þjóða í hverju því, sem náttúra lands vors
bendir á, að hægt sje að koma á hjer á landi. Það
-er kominn tími fyrir oss að hika ekki við, að ráðast
í stórvirki. Vjer verðum að sýna heiminum að vjer
sjeum þjóð, — þjóð að meiru en leyfum af frægð for-
eðranna', — þjóð sem vilji leggja eitthvað í sölurnar
fyrir von um betri daga, — þjóð sem þykir skömm að
því, að hafa ekki nema til linífs og skeiðar, en vita
gæði landsins ónotuð fyrir fótum sjer, — þjóð sem segi:
»Burt með alla forlagatrú. Burt með allar kenn'ingar
um víl og vol, — en sjerstaklega niður með allt, sem
veldur tortryggni, úlfúö og sundurlyndi, hvort heldur
milii heilla stjetta eða einstakra manna innbyrðis«.
Knýjum á dyr hins bezta og æðsta hjá landsins sonum
og dætrum, f'rá hinum æðsta til hins lægsta og skorum
á þau öll aö vera með til að koma landinu upp úr
niðurlægingarástandinu. Kennum þeim hverjum
f'yrir sig, að álíta það sóma sinn, að hafa lagt þótt
ekki sje nema lítinn skerf til framfara landsins. Það
er engin einstök stjett sem þarf að taka til starfa, eng-
ínn einstakur maður, heldur hver einasti maður, — öll
þjóðin í heild sinni.
En hvar og hvernig á að afla þess fjár, sem með
þarf. til þess að nokkrar framfarir geti átt sjer stað
svo nokkru nemi ?
Þar eð engir auðmenn eru til hjer á landi, verð-
ur þetta að eins gjört á þann hátt, að stofna hlutafje-
lög, sem taki að sjer að koma kinum nauðsynlegustu
endurbótum á fót. Að sönnu má berja því við, að
reynsla sú, er vjer höfum af hlutafjelögum, sje ekki
svo glæsileg, að mikil von sje, að margir vilji hætta
fje sínu í þeirra hendur. Þau hafi fallið hvert aföðru
um koli eins og skýjaborgir. Þetta sannar að eins'
það, að þau hafa verið óviturlega stofnuð, sjerstaklega
án þekkingar á starfi því, er þau áttu að framkvæma,
og þá ekki síður at' því, að stjórn þeirra. hetír ekki
verið þannig bundin, að hennar hagur stæði eða fjelli
með fjelögunum. Það er á engu viti byggt, að veita
neinni hlutafjelagsstjórn engin laun, því þá má ekki
búast við að hún leggi sig í líma fjelagsins vegna, en
það er ekki heldur á viti byggt, að veita henni föst
laun, því þá má eiga á hættu, að hún láti fjárhag
þess liggja í Ijettu rúmi, en sjeu laun hlutafjelags-
stjórnar miðuð við arð fjelagsins, er hver maður sem
vill sjálfs síns hag knúður til að gjöra það, sem í
hans valdi stendur, fjelaginu til gagns
„Þú átt svo faít, af því þú nýttir eigi
smáttu.
Þjóðir þær, sem lengst eru komnar i menningu,
sýna yfirburði sína yfir hinar, sem styttra eru komn-
ar, ekki hvað sízt moð því. hversu þær nota smámuni
og þá hluti sem áður voru taldir til einkis nýtir. »Rusl
er hlutur á röngum stað«, sagði Palmerston lávarður.
Annar lávarður Playfair að nafni hefir ritað um það
hversu efaafræðin hefir kennt að nota allskonar úrkast
smátt og stórt og gjöra úr þvi verðmæt efni. Segir
hann að rusl sje peningavirði, ef menn kunni rjetti-
lega að nota það.
Tökum til dæmis frumef'ni það er fosfór nefnist,
er áður var unnið úr mannasaurindum en nú er gjörðt