Reykjavík - 30.10.1904, Blaðsíða 2

KR. KRISTJÁNSSON,
Skólarorðustíg 4,
smiðar manna bezt húsgögn og gerir við.
Árás
' „framsóknar“flokksins á félög
- í Reykjavík.
1.
Fyrst byrjuðu öll „framsóknar"-
flokksblöðin aö skýra frá því, að rit-
stjóraskifti ættu að verða við „Reykja-
vík“, og „Fjallkonan" undir sinni nýju
ritstjórn komst það lengst í sann-
söglinni, að gofa í skyn, að útgefend-
ur blaðsins hefðu sagt ritstjóra upp
af pólitiskum ástæðum.
Sannleikinn var þó sá, að útgef-
endurnir gerðu ekkert í þá átt að
segja ritstjóra upp, hvorki af póli-
tiskum ástæðum né nokkrum öðrum.
En ritstjórinn hafði sagt upp skrif-
lega starfi sínu frá næsta nýári; en
jafnframt sagt félagsstjörninni muun-
lega, að hann væri fáanlegurtil að vera
kyiT við blaðið fyrir hærri borgun.
fítóð svo á þessu, að þegar hann var
falaður fyrir rítstjóra, fyrir nýár 1903,
vildi hann fá 1200 kr. laun fyrir verk-
ið; en honum var þá sagt, að blað-
íð ætti að vera sömu stærðar, sem
áður, svo að vinna hans við það yrði
mjög lítil; félagið þyrði ekki að bjóða
Irærra en 600 kr. fyrsta árið, en
yrði óefað fúst að hækka, ef vel
gengi. — í stað þess að halda sömu
stærð og áðúr, varð blaðið nær helm-
ingi stærra (þá er tölublaðafjölgun og
stækkað brot er saman lagt). Um
fiaustið eftir sagði ritstjóri ekki upp,
pví að hann taldi víst, að ársfundur
mundi hækka laun sín óbeðið. Það
var þó ekki gert, þótt fyrirtækið gæfi
yfir 50°/o í ársgróða. Hann sagði
því eftir fundinn formanni fólagsins
cg fleirum félagsmönnum frá, að
liann mundi ekki gleyma að segja
wpp í tæka tíð (í Sept.) næst. Blað-
ið var 60 töluhlöð, og ritstj. varði til
þess, er óhætt að segja, sjaldan eða
ftldrei minna en' 2 dögum og hálfri
eða heilli vökunótt í viku, eða þá 3
•lögum, og fyrir þetta hafði hann 600
kr. um árið, það er 10 kr fyrir tölu-
fclað (60 tbl), og þar sem 4 kr. væri
lítil borgun fyrir prófarkalestur ein-
an, þá vóru ritstjórnarlaunin 6 kr.
fyrir örkina, og í þeirri vinnu var
l>ó innifalið að þýða útl. auglýsingar,
um, að allar auglýsingar sé sett-
ar með réttri stærð o. fl.f taka við
Jeim auglýsingum, er honum bærust,
taka við borgun fýrir smá-auglýsing-
ar, er honum vóru borgaðar fyrir-
iram.
Um pólitík blaðsins hafði aldrei
lallið eitt einasta ágreiningsorð milli
lians og stjórnarnefndar blaðsins.
£érstaklega hafði afgreiðslumaður
blaðsins hr. Ben. S. Þórarinsson tjáð
sig samdóma nálega hverri grein þess
efnis í blaðinu, stöku sinnum fyrir
fram, oftast á eftir, og aldrei látið í
Ijósi ágreining um nokkra einustu
grein, að því einu undanteknu, að
hann hafði einu sinni látið sterlca
misþyJckju sína í Ijósi yfir því, að rit-
stjórinn hafði tekið upp leiðrétting
eða svar frá hr. Haraldi Níelssyni
gegn aðsendri Bakkusar-grein; en það
taldi ritstj. siðferðislega skyldu sína
að gera, þar sem um sómasamlegar
og rökstuddar umræður um alment
mál var að gera.
Um þetta leyti báðust nokkrir
menn eftir að fá keypt ný hlutabréf
í félaginu. Eftir lögum þess mátti
stjórnin selja þau, því að heimild var
til að þau væru svo mörg seld. í
stað þess að gera það — eins cg henni
var heimilt — ákvað stjórnin, eftir
ósk þeirra er hlutabréfin vildu kaupa,
að bera þetta undir aukafund allra
hluthafa.
Áður en sá fundur var haldinn,
höfðu sex kaupmenn og verzlunar-
menn keypt af eldri hluthöfum, sem
fleiri hluti áttu, hlutabréf. Og loks
kom sá sjöundi (Björn Kristjánsson)
kvöldið áður og keypti eitt. Birni
Kr. hafði verið boðið að kaupa hluta
bréf áður, en hann ekki viljað líta
við þeim, og aldrei hafði hann aug-
lýst einn staf í blaðinu.
Er á fund kom, þá kom fram
beiðni frá hr. B. Kr. um að fá að
kaupa helminginn af þeim 48 hluta-
bréfum, er annar maður (Tryggvi
bankastjóri) hafði óskað að fá keypt
fyrir sína hönd og nokkurra utan-
fólagsmanna.
Var upp borið, hvort samþykkja
skyldi beiðni Tryggva og þar með
haína beiðni Björns, og var það sam-
þykt með 17 atkv. gegn 12 — elcki
13. Því að í lögum félagsins stend-
ur, að engirin félagsmáður greiði at-
kvæði um mál, sem varðar sjálfan
hann. Samkvæmt því greiddi Tryggvi
ekki atkvæði en Björn greiddi at-
kvœði, og var það atkvæði ólöglegt
og átti því ekki að teljast með. Þó
að engin hlutabréf hefðu skift eig-
endum á undan fundi, hefði salan
samt veriö samþykt. Af þeim 7,
sem keypt höfðu hlutabréf af öðrum
hluthöfum (sem áttu fleiri hlutatréf)
greiddi 1 (Tr. G.) ekki atkvæði, 1
(B. kr.) var ógilt, því að hann átti
engan rétt á að greiða atkvæði, og
þá vóru eftir 5 atkvæði, er féllu
með sölunni.
Sé þau dregin frá 17, eru 12 eftir.
En þá hefðu atkv. orðið jöfn 12:12,
og þá hefði atkvæði fundarstjóra
skorið úr, en hann var með söl-
unni — niðurstaðan hefði orðið al-
veg söm.
Þess má geta, að þeír sem söl-
una samþyktu, vildu að „Reykjavík"
héldi óbreytt sömu stefnu og áður,
en stækkaðt ef til vill eitthvað. Allir,
sem á móti sölunni töluðu, utan B.
Kr. einn, létu í Ijósi, að þeir vildu
ekki skifta um ritstjóra og gjarnan
ganga að launaskilyrðum hans (1200
kr. með sömu stærð á bl.). B. Kr.
einn kvaðst vilja fyrir hvérn mun fá
annan ritstjóra, því að J. Ó. hefði
alla ævi sýnt, að hann væri óhæfur
riLstjóri.
Það var skýrt tekið fram af ritstj.
á fundinum, að í inngangsörðum út-
gefandanna í 1. bl. hefði verið tekið
fram, að „Reykjavík" yrði „óháð
og óbundin þeim pólitisku flokk-
um, sem nú eru hér“; „það sem
„Rvík“ legði til almennra mála“ yrði
„miðað við málefni, en ekki menn“;
hún vildi „reyna að vera: ekki hlut-
laus, en óhlutdrœg.“ Þessu hefði
fylgt verið. Blaðið væri engum flokki
háð. Það hefði sett sér fyrir mark
og mið, að segja satt og rétt frá
atvikum, sem sjaldan væri gert hér
í flokksklöðunum, þegart. d. um funda-
höld eða þvíuml. væri að ræða. Hún
hefði reynt að vera málgagn sann-
söglinnar. — Hún hefði verið kölluð
„stjórnarhlað.u En hún hefði haft
þau ein afskifti af stjórninni og henn-
ar gerðum, að skýra rétt frá þeim,
og leiðrétta ósannindi annara blaða
um þau. Hún hefði að eins barist
gegn ósannsöglinni, og ef það hefði
komið niður á flokki hr. B. Kr. og
blöðum hans, þá væri það ósann-
sögli og lygum þeirra að kenna.
Annars ætlaðist hann til, að „Rvík“
héldi sömu stefnu, og hún hefði
frjálsar hendur til að vera á gagn-
stæðri skoðun við stjórnina og víta
hana, ef hún ynni til þess.
Ýmsir tóku fram, að blað, er
flytti auglýsingar, næði bezt þeim til-
gangi að vera auglýsingamálgagn,
með því að vera svo ritað, að sem
flestir vildu lesa það, og „Rvík“ hefði
náð þeim tilgangi betur en nokkurt
annað blað áður á íslandi — því að
útbreiðsluna hefði hún lang-mesta.
Þetta er sanna sagan um „Reyk-
javik,“ Þar sem 120 hlutir eru í
félaginu, sjá allir, að 48 af þeimeru
hreinn minnihluti; enda er ekki ætl-
ast til að „Bvík“ breyti stefnu að
neinu leyti — og það gerir hún
ekki með núverandi ritstjórn —,
heldur haldi áfram að verða enn
betra íréttablað, en áður, og að vera
málgagn sannsöglinnar.
Það er hr. B. Kr. einn, sem heflr
gert tilraun til, að koma „Rvík“
undir umráð pólitísks flokks —„fram-
sóknar" eða kjötkatla flokksins. En
tilraunin mistókst.
2.
Sumum mönnum feliur illa að-
verða undir. Svo hefir þeim farið
hr. B. Kr. og — Ben. S. Þórarins-
syni, sem virðist nokkuð litföróttur í
pólitík sinni.
Til er félag hér í bæ, sem heitir
„Kaupmannafólag", og á það ekkert
slylt við hlutaíólagið „Reykjavík“.
Það sést nú af eftirfarandi skýrsl-
um um „samsærið í Kaupmanna-
félaginu“, sem oss hefir verið góð-
fúslega í té látin, að þeir herrar
ætla að reyna að hertaka það félag
og gera það pólitískt. Þeir hafa,
fengið þar í lið með sér kappann
Brynjólf H. Bjarnason, sem flæmdist
við lítinn orðstír út úr hlutafél.
„Rvík“ í fyrra og hr. Ben. S. Þór.
þá lýsti ekki sem frægilegast (sjá
greinar hans um „Mercator“ í „Rvik“.>
Þar lauma þeir að á fámennum
fundi (9 alls á fundi) ákæru gegn
formanni þess fólags, hr. konsrl
Thomsen, fyrir það, að hann haft
brotið 2. gr. félagslaganna, sem svo-
hljóðar:
„Tilgangur félagsins er að efla,
gott samkomulag og góða sam-
vinnu meðal kaupmanna innbyrðis,
og meðal kaupmannastéttarinnar
og inna ýmsu stjórnarvalda, er
hafa afskifti af málum, er varða
verzlun og siglingar".
Og í hverju halda menn að brot
hr. Thomsens eigi að vera innifalið T
í þvi, að hann greiddi atkvæði
ásamt meirihluta félagsbræðra sinna,
í hlutafól. „Reykjavík" fyrir þvír
að selja hlutabréf í fólaginu, en 5-
af meðstjórnendum hans i Kaup-
mannafélaginu vóru einnig meðlimir
í hlutafélagínu „Reykjavík" oggreiddir
atkvæði þar gegn sölunni!!!
Hver meðlimur í stjórn Kaup-
mann afólagsins („ Kaupmannaráðinu “ >
er eftir því skyldur til í hverju öðru-
félagi, sem hann er í og ekkert
kemur Kaupmannafólaginu við, að
greiða atkvæði eins og einhverjir
2 — 3 aðrir úr Kaupmannaráðinin.
vilja vera láta!!
Til er hér í bænum þriðja félag,.
sem heitir „Yerzlunarmannafélagið“^
Þeir eru þar meðlimir m. a.: Brynj-
ólfur Bjarnason, Ben. S. Þórarinsson*
og Ásgeir Sigurðsson. Setjum nú
svo, að þar kæmi fram tillaga um,.
að fólagið skyldi berjast á móti bind-
indi; þeir Br. Bj. og Ben. S. Þór..
greiddu auðvitað atkvæðí með tillög-
unni, en Asgeir, sem er Good-Temp-
lar, á móti. Þá mætti kæra hanm
í Kaupmannafélaginu fyrir brot á,
2. gr. laga þess, eins og þeir ,B. Kr.,
Br. Bj. og Ben. S. Þór. skilja hana..
Dæmið er ekki gripið úr lausu
lofti, því að B. 3. Þ. hélt því frarm
á fundi í „Rvíkur“-fél., að tilgangur
þess félags og blaðsins ætti að verat,
sá „að berjast móti bindindi."