Reykjavík - 14.04.1909, Qupperneq 3

REYKJAVIK
79
✓
Veröur yftur til gamans, i staöin ■
fyrir hina tilbrey tingarlausu I
stritvinnu, þegar þér hafib Sun-
light yöur til hjálpar.
Pottar og pönnur, messing, ■
tígulsteinar, gólf og mjólkur- ■
könnur, Sunlight gerir alt m
, skinandi og hreynt hvar sem M
L hægt er aÖ brúka liana. M
% Muriift—Sunlight gjðrir alla vinn- ÉM I
una fyrir hálft verh, «g á
helmingi slittri túna.
667
hafa margir blaðamenn átt tal við
mig, og hafa í nokkrar af þessum
viðtaisskýrslum, eins og ekki var að
undra, læðst inn ýmisleg ónákvæmni
og misskilningur. í dag hefur mér
til dæmis verið bent á viðtalsskýrslu
í sKristeligt Dagblad« frá i. apríl,
þar sem haft er eftir mér, að flokks-
blöð vor hafi í sumar aðeins haft
þann tilgang, að berjast móti fyr-
verandi ráðherra Hafstein; að oss
Islendinga skorti menningarþroska til
að mynda þjóðveldi; enn fremur (í
annari viðtalsskýrslu): að vér höf-
um að eins barist á móti netndar-
frumvarpinu sakir ósamhljóðunar milli
textanna. Þessi ummæli get ég alls
ekki kannast við.
Þegar ég enn fremur á að hafa
sagt, að afstaðan milli Danmerkur og
Islands sé eins og milli herragarðs
og húsmensku-grasbýlis, þ. e. a. s.
Danir herramenn, íslendingar hús-
menn, þá hvílir þetta auðvitað á al-
gerðum misskilningi, þar sem ég að
eins notaði samlíkinguna milli höf-
uðbóls (ekki herragarðs) og hús-
mensku-grasbýlis til þess að tákna
með því mismuninn á stærð beggja
þjóðanna, en tók það fram um leið,
að heimilisfólkið á húsmensku-gras-
býlinu þættist eins sjálfstætt og ó-
háð eins og fólkið á höfuðbólinu.
Að lokum vil ég — til þess að
komast hjá misskilningi — tákna af-
stöðu mína nánar með þessum fáu
orðum:
Það takmark, sem eg og flokks-
bræður mínir stefnum að, er, að ís-
land sem sjálfstætt ríki verði í per-
sónusambandi við Danrttörku. Að-
skilnað frá Danmörku álít ég nú
sem stendur loftkastalahugsun. Eg
óska að efla það besta samkumulag
sem auðið er miili íslands og Dan-
merkur, og vona að það muni lán-
ast oss íslendingum smámsaman að
sannfæra Dani um, að óskir vorar
séu rjettmætar, og koma oss saman
við þá.
Kaupmannahöfn, 3. apríl 1909.
Bj'órn Jónsson,
ráðherra Islands.1)
1) Vér viljum biðja menn að gæta
vel að öllu því, sem hr. Bj. J. ber ekki
af sér.
»Köbenhavn« 'jt.
En Samtale med Ministeren.
Kort efter Udnævnelsen havde vi en Sam-
tale med den ny Minister. Han var da for
et Öjeblik siden kommet hjem, efter at have
ordnet alle Formaliteterne, og han modtog
os med smilende Elskværdighed.
I Formiddags var vi alle tre tilsagte til
et Besög hos Kongen, udtalte han. Vi havde
en ganske tvangfri Samtale med Hans Ma-
jestæt paa ca. */» Time. Der var næsten
ingen Ende paa den Elskværdighed, Kongen
viste imod os. Samtalen förtes paa den mest
ligefremme, jævne og imödekommende
Maade.
Fra Slottet tog jeg hen til det islandske
Ministeriums Kontor, og her underskrev jeg
selvmin egenUdnævnelse.Denne Fremgangs-
maade staar i Modsætning til den hidtil
brugte Skik, hvorefter den danske Konsejls-
præsident underskriver (kontrasignerer) den
islandske Ministers Udnævnelse. Men Kon-
gen har nu villet imödekomme os paa dette
Punkt og dotte vil vække stor Glæde paa
Isiand.
Paa et andet Punkt har Hs. Maj. ogsaa
vist sin udsögte Imödekommenhed overfor
os Islændere. Hidtil er de islandske Sager,
som skulde forelægges Kongen til Under-
skrift, gaaet gennem Kabinetssekretæren, og
vi har ikke selv bedt om Ændrin-
ger i denne Ordning.1 Men som en
særlig Elskværdighed har Kongen nu be-
stemt, at de islandske Sager skal gaa di-
rekte fra den islandske Kontorchef til Kon-
gen, saaledes, at de ikke gaar igennem no-
gen dansk Mand, men kun gennem islandske.
Ogsaa dette vil blive hilst med udelt Glæde
paa Island.
Jeg personlig er overordentlig glad for
disse to Ændringer. De peger i den Ret-
ning, jeg og mit Parti önsker: Personal-
unionen. Ikke saaledes at forstaa, at, vi vil
have den gennemfört paa en Studs. At
tvinge og true den igennem er ef-
ter min Meaing rent ud sagt idio-
tisk. Vi vil arbejde for vort Maal i For-
dragelighed og paa forsonlig Vis, og det
skal være mit Program, efter Magt og Evne
at virke for saadanne Bestræbelser. Vi vil
söge at vinde det danske Folk og de danske
ítegeringsautoriteter for, at de faar den
samme Synsmaade, som vi har. Jeg tror, vi
tilsidst skal komme til at indse, at det er
kun doktrinære Teorier, der staar i Vejen
for en fuldstændig Forstaaelse af, at en
Ordning som den, vi önsker, kan komme i
Stand.
Jeg betragter Forholdet mellem Danmark
og Island som Forholdet mellem en stor
Hovedgaard og et lille Husmandshjem. Lige-
som den store Hovedgaard ikke kan paa-
virkes af, at det lille Husmandshjem styres
frit og uafhængigt, saaledes kan et Land
som Danmark ikke paavirkes af, at Island,
der er mindre end nogle af de störste danske
Kommuner, helt förer sit eget Liv i en For-
ening med Danmark under fælles Konge.
Forholdet her er et ganske andet end det,
der bestod mellem Norge og Sverrig, to paa
det nærmeste jævnbyrdige Stater.
Faar vi end ikke Forslaget gennemfört
efter önske nu — hvad jeg personlig ikke
tror, der er Udsigt til — saa har det jo
endelig ikke noget at sige, om der
gaar flere eller færre Aar hen un-
der den bestaaende Ordning. Gen-
nem de Forhandlinger, som allerede er fört,
er Linjerne blevet trukket op, og det har
megen Betydning for Fremtiden.
Da Samtalen til Slut kom ind paa det, at
der har været Tale om, at Nogle paa Is-
land önskede Tilslutning til England eller
Norge, udbryder Hr. Björn Jonsson: Nej,
Gud bevare os for det. Saa vilde vi komme
til at leve under stadig Frygt for Overgreb
og agressiv Optræden. Det er vi forskaanet
for i Forbindelsen med Danmark.
Nej, Island önsker ikke Adskillelse fra
Danmark, og selv om der nu blev tilbudt
os at danne en islandsk Fristat, saa
vilde jeg fraraade det paa det be-
stemteste. Vi kunde ikke være det, hver-
ken materielt eller kulturelt, og en Præsi-
dentskabskampagne vilde gennemryste vort
Samfund.
Vi kan ingen bedre Ordning faa, end en
Forbindelse med Danmark under fælles
Konge, særlig under det nuværende Dyna-
sti, der nyder den störste Anseelso i hele
Evropa.
1 Allar auðkenningar eftir Rvík.
Á íslenzku:
Samtal við ráðherrann.
Stuttu eftir útnefninguna höfðum vér
tal af hinum nýja ráðherra. Hann var
þá fyrir skömmu siðan kominn heim
eftir að hafa komið öllu forminu í lag,
og hann tók á móti oss með brosandi
ástúð.
I morgun var oss öllum boðið að
heimsækja konung, sagði ráðherra.
Við áttum sérstaklega óþvingað við-
tal við hann hér um bil í hálftíma.
Það var alveg einstakt Ijúflyndi sem
konungur sýndi oss. Viðtalið fór fram
á viðhafnailausan, alúðlegan og kurteis-
an hátt.
Frá höllinni fór ég á stjórnarskrif-
stofuna íslenzku og þar skrifaði ég
sjálfur undir útnefningu mína. Sú
aðferð er alt önnur en sú, er hingað
til hefir verið, sem sé að forsætisráð-
herrann danski undirskrifi útnefningu
hins íslenzka ráðherra. En konungur
hefir nú viljað veita oss þessa ósk vora,
og það mun vekja mikla gleði á ís-
landi. I öðru atriði hefir hans hátign
sýnt tillátssemi sína við Islendinga.
Hingað til hafa íslenzku málin sem
leggjast áttu fyrir konung til undir-
skriftar gengið í gegnum handritara
konungs, og vér höfum ekki sjálfir
beðið um breyting á þessari tilhögun.
En af sérstakri tillátssemi við oss
hefir nú konungur ákveðið að hin ís-
lenzku mái skuli fara beint frá skrif-
stofustjóranum íslenzka til konungs,
svo að þar sé enginn danskur milli-
liður, heldur að eins íslenzkur. Þessu
mun líka verða tekið með óblandinni
gleði á íslandi.
Ég er persónulega framúrskarandi
ánægður yfir báðum þessum breyting-
um. Þær benda í þá átt, sem ég og
flokkur minn stefnir í: personalunion.
Ekki svo að skilja, að vér viljum fá
henni framgengt á svipstundu. Að
heimta hana með ógnunum og hótun-
um er efti.r minni meiningu blátt áfram
vitfyrring. Vér viljum sækja að marki
voru með umburðarlyndi og friðsemi,
og það skal verða stefnu mín, að reyna
eftir því sem ég hefi mátt og gáfu til,
að vinna að slíkri aðferð. Vér viljum
reyna að fá dönsku þjóðina og dönsku
stjórnina til að líta sömu augum á
málið og vér. Ég er viss um að vér
komumst að lokum að raun um að
það eru að eins aftúrhaldshugmyndir
sem standa í vegi fyrir fullum skiln-
ingi á því, að það fyrirkomulag geti
komist á, sem vér óskum.
Ég álít, að sambandið milli Dan-
merkur og íslands sé álíka og milli
stórs höfuðbóls og lítillar hjáleigu
(húsmannskofa). Eins og það getur
ekki haft áhrif á hið stóra höíuðból,
að hinni litlu hjáleigu er stjórnað frjálst
og sjálfstætt, eins getur það ekki haft
áhrif á land eins og Danmörku að ís-
land, sem er minna en sum stærstu
sveitafélögin dönsku, lifi sínu sjálfstæða
lífi í einingu við DanmörTcu og undir
sameiginlegum konungi.
Þetta samband er alt annað en það
sem var milli Noregs og Svíþjóðar þar
sem var að ræða um tvö næstum
jafnborin ríki. — Fáum vér ekki breytt
frumvarpinu nú, eftir óskum vorum —
sem ég persónulega álít að ekki sé út-
lit fyrir — þá heftr það í rauninni
enga þýðingn hvort vér búum tteiri
eða færri ár nndir núverandi fyrir-
komulagi. Við samningaumleitanirn-
ar sem fram hafa farið, hefir skoðun-
1 Hér gleymir B. J. að geta þess, að
H. Hafstein lcom þessari breytingu fram í
síðustu siglingu.
unum verið lýst, og það hefir mikla
þýðingu fyrir framtíðina. — — —
Þegar samtalið að lokum barst að
því, að haft væri orð á að íslendingar
vildu hallast að Englandi eða Noregi,
sagði hr. Björn Jónsson : Nei, guð forði
oss frá því. Þá myndum vér lifa í
stöðugum ótta fyrir áseilni og yfir-
gangi. Það þurfum vér ekki að óttast
í sambandi við Dani.
Nei, ísland vill ekki skilja við Dani,
og þótt oss værl nú boðið að stofna
íslenzkt lýðveldi, þá myndi ég á-
kveðið ráða frá því. Vér gætum
ekki verið það, hvorki í menningar-
legu né efnalegn tilliti, og forseta-
baráttan myndi koma ringulreið á
þjóðfélag vort. Vér getum ekki feng-
ið betri tilhögun, en samband við
Ranmörku nndlr sameiginlegum
konungi, sérstaklega undir núverandi
konungsætt, sem nýtur hins mesta á-
lits um alla Evrópu.
»Politiken« 3,/»
Islands Forhold til Danmark.
Paa Hotel ,,Kongen af Danmark11,
hvor de islandskp Tingmænd bor un-
der deres Ophold her i- Byen, træffer
vi Redaktör Björn Jonsson, som nu
— efter Modtagelsavdiensen paa Ama-
lienborg — intet har i mod at udtale
sig om islandsk Polítik.
— Jeg gör det saa meget hellere,
siger han, som der i en Del af den
danske Presse synes at herske et næ-
sten utroligt Ukendskab til islandske
Stemninger. Hvad Vort Land har
præsteret i Retning af Insinuationer,
navnlig mod mig personlig, er haar-
rejsende. Man har fremstillet mig som
en glubsk Danskerhader, og man har
givet det Udseende af, at Islænderne
ikke pönser paa andet end Lösrivelse
fra Danmark, at den islandske Presse
genlyder af Harmskrig mod alt Dansk.
Det er altsammen grebet ud af Luften 1
Vi kender paa Island ikke det aller-
mindste til Danskerhad, og at netop
jeg skulde fremstilles som den typiske
Danskhader — ja, i mange Aar har
intet forbavset mig som det.
— Det er nogle Artikler, Isafold í
Efteraaret bragte, som særlig har op-
hidset Stemningen.
— Ja, det er akkurat saa lille en
Fjer, som der skal til for at befolke
en Hönsegaard. Med disse Artikler
hænger det saadan sammen, at de
fremkom, mens jeg under Valgkampen
var fraværende fra Reykjavik. Jeg
selv saa dem ikke, för de forelaa ci-
terede i danske Blade. Jeg maatte
smile at dem; de skyldtes et ungt
Brushovet, som min betroede Mand
ved Bladet ikke havdepasset tilstræk-
kelig paa. Jeg har aldrig skrevet et
eneste uvenligt Ord om Danmark og
Danskerne, bl. a. fordi jeg baade fra
min Studentertid hernede, fra senere
Ophold og gennem Slægtskab med en
Række danske Familier kun har de
lyseste Minder fra Danmark og de
bedste Indtryk af det danske Folk.
Og Altingets Formand .turnerer smi-
lende denne Kompliment:
— Jeg anser de danske Damer for
Verdens mest elskværdige.
Og han föjer til:
— En dansk Læge, Professor Sax-
dorph, reddede mit Liv ved en Opera-
tion paa Kommunehospitalet — ja, en
Mængde lignende Træk kunde jeg for-