Reykjavík - 10.07.1909, Qupperneq 2

138
REYKJAVÍK
Sigurjón Ólafsson
Skólavörðustíg 4 og Klapparstig 20.
þeir annars ekki myndu ráðast í og
gæta ekki eins og vera ber að lifa
ekki fram yfir efni sín. Vondu árin
minna mann á að vera gætnari. Þau
eru því holl áminning ef menn láta
sér þau að kenningu verða. Það hefir
verið sagt að vér íslendingar séum
ekki sparsöm þjóð, og það erum við
heldur ekki þegar við berum okkur
saman við nágrannaþjóðir okkar, Fær-
eyinga, Skota og Norðmenn. Þegar
við lítum í landshagsskýrslurnar íyrir
1908, úfgefnum í ár, sjáum við að
aðfluttar vörur til landsins nema næst-
um 6 railj. meira en útfluttar vörur.
Árið þar áður var mismunurinn 3
milj. í aðfluttu vörunni er ekki getið
skipa þeirra, mótorbata, botnvörpunga
og annara skipa sem landsmenn hafa
keypt árið 1907. Aftur á móti mun
alls konar byggingarefni vera meðtalið,
því talsvert var bygt af húsum það
árið, bæði í kaupstöðum og til sveita,
en þó tekið sé tillit til bygginga það
ár, þá er mismunurinn alt of mikill,
og bendir ekki á góðan búskap.
Peningaeklan, sem hér er nú, mun
að nokkru stafa af peningaeklu erlendis,
sérstaklega í Danmörku, en ekki er
ólíklegt að ætla að ein aðal-orsökin
sé að við Islendingar höfum ekki
kunnað að nota lánstraust okkar bæði
hér hjá bönkunum og erlendis. Menn
hafa í mörgum tilfellum tekið óþörf
lán og verið of fúsir á að „lána
nafnið sitt“ á víxla. Menn sem
myndu hika við að lána öðrum manni
100 kr. í peningum hafa orðalaust
skrifað upp á víxil fyrir sama mann-
inn fyrir 100 kr., gætandi ekki þeirrar
afleiðingar sem slíkt kann að hafa í
för með sér.
Hvað gera eigi til að bæta ástandið ?
Að mínu áliti eigum við að gera alt
sem við getum til þess að spara sem
mest, eyða sem minstu, fara varlega
með lánstraustið, og að auka fram-
leiðsluna af afurðum landsins sem
mest má verða. Það væri mjög æski-
legt, ef blöðin okkar vildu gera meira
en gert hefir verið, til að leiðbeina
mönnum í þeim efnum, sem geta gert
þjóðina sjálfstæða í efnalegu tilliti, brýna
fyrir henni sparsemi, iðjusemi og dugnað
í öilum verklegum fyrirtækjum.
Aths. Af vangá hefir fallið eitt atriði
úr viðtalsskýrslu vorri við Th. Thor-
steinsson um fjárhagsástandið, í síðasta
blaði.
Að því er sjávarútveginn snertir
lagði hann aðal-áherzlu á samtaka- og
samvinnuleysi skipaútgerðarmanna um
ráðningar og kaup háseta o. fl. Taldi
það hafa haft afar vondar afleiðingar
fyrir skipaútgerðina. En sem annað
atriði nefndi hann ósparsemina. Loks
stóð af vangá „peningavandræði" í stað-
inn fyrir „fjárhagsvandræði“ í setning-
unni: „þetta er í mínum augum á-
stæðan til að peningavandræðin eru svo
mikil o. s. frv.“ Þetta vildum vér biðja
lesendur blaðs vors að athuga.
fornmenjarannsiknir.
Eins og kunnugt er, hafa þeir pró-
fessor Finnur Jónsson og kafteinn
Daníel Bruun fengist við fornmenja-
rannsóknir hér á landi undaníarin tvö
sumur. í fyrra sumar rannsökuðu
þeir meðal annars gamalt hof á Hof-
stöðum við Mývatn. Um þessa rann-
sókn höfum vér fengið eftirfarandi
skýrslu :
Hofið snýr frá norðri til suðurs, og
skiftist, eins og flest hof, í tvent, af-
hús og veizluskála. Afhúsið var um
7 metra á lengd, skálinn rúmlega 36
metrar, lengd alls hofsins 45 metrar.
Dyrnar á afhúsinu voru á vestúrhlið,
en á skálanum á austurhlið, nálægt
þverbálkinum, sem greindi skálann frá
afhúsinu. í skálanum fundust greini-
legar leiíar af langeldum, og fram með
langveggjunum upphækkaðir pallar til
að sitja á. Nokkuð frá veggjunum,
langsetis eftir húsinu, fundust merki
til að staðið hefðu tvær súlnaraðir, sín
hvoru megin, er hefðu haldið uppi
þakinu. Auk leifanna eftir langeldana
fundust gryíjur, sem virtist hafa verið
eldað í, á 2 stöðum inni í skálanum.
í rústunum fundust ekki margar en
þó nokkrar fornleifar og eru þessar
hinar helztu :
Bein af húsdýrum, einkum nautum,
kindum og geitum, og líka af hestum
og svínum og ýsubein, og hafa þessi
bein verið ákveðin af herra Herluf
Winge, umsjónarmanni við Dýragripa-
safnið í Kaupmannahöfn.
Mörg brýni.
2 sökkur (eða steinkylfur?).
Ýmisleg járnbrot, þar á meðal af
2 skærum, járnnaglar o. fl.
Einkennilegt verkfæri úr beini.
Alt, sem fanst, er afhent Fornmenja-
safni íslands.
Að lokinni rannsókn var rústin færð
í samt lag aftur, svo að engum steini
er haggað úr sæti, og þakið yfir.
í sumar ætla þeir félagar meðal
annars að rannsaka hofið í Ljárskógum
í Dalasýslu.
Hver er munurinn á Tómasi Sæmunds-
syni og Birni Jónssyni?
Um Tómas var kveðið :
Lengi mun hans lifa rödd
hrein og djörf um hæðir, lautir,
húsin öll og víðar brautir
þá ísafold er illa stödd.
Um Björn má segja:
Lengi mun hans lifa rödd
hrein og djörf um hæðir, lautir,
húsin öll og víðar brautir
þá „ísafold“ er illa stödd.
Þessi fyrirspurn kom, þegar verið var að
ræða um prentun alþíngistíðindanna.
X.
Nær og fjær.
Trúlofuð eru nýlega ungfr. Lóa
Guðmundsdóttir frá Nesi og Ivar Yen-
nerström ritstjóri í Karlstad í Sviþjóð.
Um prestsekknasjóðinn var lögð
fram skýrsla á prestastefnunni á Þing-
völlum. Hann nam í árslok 1908
kr. 27,706,40 og höfðu tekjur hans það
árið verið kr. 191,64. Eftir tillögu
biskups var uppgjafa prestum og prests-
ekkjum úthlutaðar 900 kr. af honum.
Tekjur landssímans i. ársfjórðung 1909.
Símskeyti innanlands r
Almenn skeyti................ 3409,70
Veðurskeyti.................. 1200,00
Símskeyti til útlanda:
Almenn skeyti ...... 1730,42
Veðurskeyti....................312,47
Símskeyti frá útlöndum....................
Símasamtöl...............................
Talsímanotendagjald......................
Viðtengingargjöld og einkaleyfisgjald .
Aðrar tekjur............................
4609,70
2042,89
1098,76 Kr. 7751,35
. . „ 7990,40
. . „ 1727,95
. . „ 500,00
. . „ 647,80
(3598,04*)
( 3946,85)
| 2370,76)
( 397,46)
Samtals kr. 18617,50 (10313,01)
Reykjavík, 26. júní 1909.
O. Forberg1.
*) 1. ársfjórðungur 1908.
Fjárkláða hve hafa orðið vart í
Arnes- og Rangárvallasýslum, og er
því kent um að fé hafi ekki verið baðað
nógu oft. Blaðið „Ingólfur" hefir það
eftir Magnúsi Einarssyni dýralækni að
ómögulegt sé að fullyrða að nokkur
hluti landsins sé laus við fjárkláða, og
því sé árangurslaust að gera að hon-
um nýja útrýmingaratlögu, nema alt
fé landsins sé baðað, og það tvisvar.
Engar ráðstafanir hefir landsstjórnin
enn þá gert í þessu máli.
Bær brann vestra í Kálfavík í Skötu-
firði hinn 6. f. m. Innanhússmunum
varð flestum bjargað, en bærinn sjálfur
brann til kaldra kola. Bærinn var ó-
vátrygður, svo tjónið nemur miklu.
Leikfélagið í Reykjavík hefir átt
miklum uppgangi að fagna hvað tekj-
ur snertir hin síðustu ár. En að sama
skapi hafa auðvitað útgjöldin vaxið.
í vetur náinu tekjur þess 11947,95
en útgjöldin voru tæpum hundrað
krónum minni. — Framförin sést bezt
þegar borið er saman, að árið 1897 —
'98 voru leikkvöldin 18 og kvöldtekj-
urnar að meðaltali 172 kr., en nú þetta
siðasta ár eru leikkvöldin 36 og tekj-
urnar 275 kr. á kvöldi.
‘J00 ferðir hefir „Laura“ nú farið
milli íslands og Danmerkur, er hún
kemur næst. Hefir hún jafnan verið
happaskip. Má telja vist að þessa
verði minst að einhverju.
Landssíminn. Það er óneitanlega
glæsilegur vöxtur á notkun hans eftir
ársfjórðungsskýrslunnisíðustu að dæma,
hér um bil helmingi meiri tekjur en
fyrsta ársfjórðung 1908, og má það
vera mönnum gleðiefni að sjá fram á
að þessi nauðsynjastofnun er einnig
orðin álitleg fjárvon fyrir landið.
Óefað má mikið þakka þetta lands-
símastjóra Forberg, er rækir starf sitt
með dugnaði, nákvæmni og fyrirhyggju,
því ávalt kemur í Ijós „veldur hver á
heldur". Nú nýlega hefir hann t. d.
fengið framgengt nokkurri gjaldlækk-
un fyrir símskeyti til ýmsra útlanda.
Síldarmatsmenn hefir ráðherra
skipað, á Akureyri Jón Bergsveinsson
skipstj. í Hafnarfirði, á Siglufirðí Jakob
Björnsson kaupmann frá Svalbarðseyri.
Ráðherra sjúknr. „Þjóðólfur" flyt-
ur þá fregn, að ráðherra sé sjúkur
ytra, og hafi farið um hríð til Norð-
ur-Sjálands sér til heilsubótar.
Raddir ulan af landi.
Helgafellssveit, 20. júni.
Loksins áræddi þingm. Jöklara,.
séra Sigurður Gunnarsson, að byrja á
leiðarþingum hér í kjördæminu. Boð-
aði hann til þess fyrsta og ef til vill
þess síðasta á Skildi þ. 19. þ. m.
Hann hældi þar á hvert reipi fram-
komu meirihluta þingsins og þá um
leið framkomu sjálfs sín. Leiðarþingið1
var að afloknum hreppskilum, þau
(hreppskilin) voru mjög illa sótt og
margir fóru í burtu meðan þingm.
talaði, því honum sagðist seint og
dræmt að vanda. Eftir að þingm.
hafði mælt fram i rúman kl.-tíma
voru flestir búnir að fá nóg, og var
sagt, að þeir sem fastast sváfu undir
ræðu þingm., hefðu vaknað þegar hann
hætti að tala, t. d. séra Jón í Bjarnar-
höfn, sem vildi að menn þökkuðu
þingm. fyrir framkomuna.
En þá stóð upp Gestur Guðmunds-
son á Staðarbakka og sagði, að það
væri viðkunnanlegra að fleiri tækju til
máls, þingm. hefði skýrt æði einhliða
frá gerðum þingsins, sýndi fram á
hlutdrægni þingsins í fjárveitingum,
mintist á úrslit sambandsmálsins og
margra fleiri mála, og sýndi það, að
hann hafði kynt sér rækilega gerðir
þingsins og sagði hann þingm. ótvírætt
til syndanna. Þingm. svaraði nokkr-
um orðum aðfinslum Gests við vín-
sölubannslögin, enn varð ógreitt um
að svara ýmsum öðrum aðfinslum um
framkomu þingsins; séra Jón í Bjarnar-
höfn stóð þá upp og sagðist hafa heyrt
að það væri þingm. þessa kjördæmis
að þakka að nokkuð varð úr verki
fyrir þinginu, ósamkomulagið hefði að
öllum líkindum orðið afar slæmt, ef
þingmanninum hefði ekki tekist að
bæta það, og brostu þá sumir fundar-
manna; fyrir þetta starf sitt í þarfir
friðarins bað séra Jón menn að votta
þingm. þakklæti sitt með því að rétta
upp aðra eða báðar hendur og urðu
til þess þeir séra Jón og Hallur á Grís-
hóli, aðal-smalar séra Sig. hér í sveit,
ennfremur Ágúst trésmíðameistari í
Drápuhlíð, Guðm. í Jónsnesi, landseti
séra Sig. og Nikulás Þorsteinsson þurfa-
lingur frá Kljá. Ekki hefir heyrst að
þingm. hafi boðað til fleiri leiðarþinga
og geta sumir þess til, að hann hætti
pú við að segja meira í fréttum af sér
og þinginu, enda var þetta engin
sigurför fyrir þingm.
Helgfellingur.