Suðurland


Suðurland - 23.08.1913, Blaðsíða 1

Suðurland - 23.08.1913, Blaðsíða 1
SUÐURLAND Alþýðublað og atvinnumála IV. árg. Eyrarbakka 23. úgmt 1913. Nr. 11. ••••••• i Suðurland kemur út cinu sinui i viku, á laugardögum. Árgangurinn kost- ar 3 krónur, crlendis 4 kr. Ritstj. Jón Jónatansson á Ásgautsstöðum. Innheimtumenn Suðurlands cru hér á Eyrarbakka: skósmiður G u ð m. Ebenezcrson og verzlm. JónÁsbjörnsson (við verzl. Einarshöl'n). I Roykjavík Olafur Gíslason verslm. í Liverpool. Auglýsingar scndist í pront- smiðju Suðurlands, og kosta: kr. 1.50 fyrir þuml. á fyrstu síðu, en 1,25 á hinum. Skógræktin og loftslagið. Svo heitir ritgerð, sem Guðm. G. Bárðarson heflr nýlega/itað í „Frey". Fer greinin í nokkuð aðra átt en það, sem áður hefir verið ritað um skóg- ræktarmálið, og með því alt of fáir lesa „Frey", vill „Suðurland" vekja athygli á þessari ritgerð, því hún er þess fyllilega verð. ÖKOgr<t)KLrlIHid,]JÖ lio/ll TOIÍÖ gCit að tilfinningamáli, röksemdirnar fyrir því, að skóg megi lækta, eru sóttar í söguna (eða sögubækui), eðaþá fundn- ar með grunnfærum samanbuiði á þessu landi við önnur lönd, og svo hnattstöðu. Framfaravonirnar hafa knúið menn til að hefjast handa, og akáldin óspait eggjað liðið til fram- göngu, með því að mála „skóga hug- mynda". Margt af tilraunastarfinu hefir þvi verið unnið í blindni, að ó- fengnum nauðsynlegum undhbúningi. Árangurinn hefir og farið þar eftir hjá mörgum. Tilraunirnar hafa víða mishepnast og þar með hefir áhug ann stundum þrotið. Þeir sem aldrei hafa trúað á skógræktina, Þykjast svo fá þarna fulla sönnun fyric því að hér geti skógur ekki þrifist, nema þessar leifar sem eftir eru af gömlu skógunum. Áðuinefnd ritgerð fer i þá átt, að leitast við að finna réttu rökin fyrir því, hvernig á því stendur að svona hefir tekist til með skógræktina. Held ur höfundur fram þeirri skoðun, að loftslaginu só mest um að kenna og fæiir fram mjög sterkar líkur, ef ekki sannanir fyrir þeirri skoðun sinni. Mun höf. hafa maima best rannsak- að þetta efni, enda kemur hann með margt nýtt. Hann leitar sannana fyrir trjágróðrinum, ekki aðeins í rit- aðri sögu landsins, heldur hka í jarð- lögunum, einkum mólögum. Heldur hann að þau muni vera eldri en frá la"dnámstíð, og skóglaifarnar þá h'ka; líklega frá þeim tíma, er hei'ara var hér á landi en nú or. Um skógareyðingu farast höfundi SVO Oi ð: „Það hefir hingað til verið ríkjandi skoðun hér á landi, að eyðing skóg- anna væri eingöngu oss sjálfum og forfeðrum vorum að kenna. Reynd- ar hafa menn þekt dæmi þess, að skógar hafi skemst af völdum nátt- úrunnar, t. d. af skriðum, eldgosum, vatnagangi o. fl., en það hefir ekki verið talið sem verulegur þáttur í eyðingu skóganna, heldur sem óveru- leg landspjöll, sem yrðu af hendingu á hinum og þessum stöðum. Eins og áður er sagt, kannast eg við að landsmenn hafl átt mjög mikinn þátt í byðingu skóganna; en eg held því líka fram, að það sé ekki að öllu leyti ]>eirra verk, náttúran sjálf hefir einnig átt þar hlut að. Þegar menn við mógröft reka sig á fornar skógarleifar, þar sem eng- inn skógur vex nú á tímum, er þeim ljóst, að þar heflr verið skóglendi til forna. Verður þeim þá ef til vill á, að ásaka eldri kynslóðir fyrir að hafa eytt þeirri héraðsprýði, en svo hugga þeir sig máske við það, að þeir og niðjar þeirra geti bætt fyrir þær synd- ir, með því að rækta skóg þar að nýju. Úr því að hann hafi vaxiðþar til forna, geti hann þróast þar enn, hugaa, þoir moí aér. t'egar menn lesa í sögunum um skóga í skóglaus- um héruðum, flýgur þeim ef til vill sama í hug. Um fyrra dæmið er það að segja, að vel getur verið, að menn eigi þar enga sök á eyðingu skóganna, því hugsanlegt er að skógaleifarnar séu frá þeim tíma, er loftslagið hafi ver- ið hlýrra en nú, og enginn skógur hafi vaxið þar, eða getað vaxið síðan landið bygðist, og þá er þess síst að vænta að skóg sé hægt að græða þar með léttu móti nú á tímum. í síðara dæminu virðist giid ástæða til að gefa landsmönnum sök á eyð- ingu skógarins, því eigi eru rök fyrir því, að Ioftslagið hafi kólnað hór síð- an á landnámstíð — þó eigi sé fyrir að taka. Hinsvegar er það þó ekki fullvist, að auðgert sé að íækta þar skóg aftur. Verið getur, að skógar þeir, er þar uxu í landnámstíð, hafi náð þar festu og breiðst Út á hlýni tímum áður en landið bygðist. þegar landnámið hófst, hafi þeir verið á fallanda fæti, og landnemarnir svo rekið smiðshöggið á eyðingu þeirra". Hér eru forfeðurnir dæmdir mun vægara og með meiri varúð, en venju- legt er i þessu máli. TJm Jíkurnar fyrir því, að loftslag hafi kólnað, segir höf.: „Vér höfum, því miður, eigi svo nákvæmar upplýsingar um loftslagið hór á. landi í fornöld, að vór getum með áreiðanlegri vissu sagt hvort loftslagið hafi í nokkru breytst síðan á landnámstíð. Af því sem lesa má um árferði í sftgum og annálum frá elstu tímum til vorra daga, virðist helst mega ráða það, að loftslagið og veðráttufarið hari í öllu verulegu ver- ið svipað og nú er. Siðan Hrafnaflóki feldi fé sitt frostavetur þann, er hann dvaldi á Barðaströnd, og landið hlaut nafnið af ísnum á ísafirði, hafa kulda og ísaár stöðugt skifst á við hagstæð ár alt til vorra daga. Á hinn bóginn eru gild rök fyrir því, að loftslagið hafi um eitt skeið, nokkru fyrir landnámstíð, verið tais vert mildara en nú er það. Við Húnaflóa hefi eg fundið ýmsar skeljateKundir í fornum malarkömb- um, sem nú eru útdauðar fyrir Norð- urlanrM, en finnast lifandi við Vestur- land, þar sem særitin er í heitasta mánuði ársins (júlí) 2 -3° heitari en nyiðra. Særinn við Húnaflóa hefir því verið að minsta kosti jafnhlýr og nú við Vesturland, þegar skeljateg- undir þessar þróuðust hér við flóann. Það fer ekki hjá því að þessi hita-j munur í sjónum hafi haft allmikil áhrif á lofthitann og veðráttufarið; enda finnast miklar skógarleifar í mó hér við flóann, meira að segja nyrst norður í Strandasýslu, þar sem engin von er til að skógur geti þriflst nú, og litlar líkur eru til að -skógur hafl vaxið síðan landið bygðist. Pessar skógarleifar eru þar líka alldjúpt í mónum ; alls eigi í 2—3 stungunum efstu, í staðinn fyrir að þær eru að jafnaði strax í efstu lögunum í ýms- um hlýrri héruðum, t. d. víða i Dala- sýslu. Hér í sýslu eru heldur engin örnefni forn, sera talist geta, er beudi á skóg, en í Dalasýslu er fjöldi slíkra örnefna. T. d. Skógar, Holt o. fl. Það eru því sterkar líkur til að hér hafi að mestu verið skógarlaust i Iandnámstíð og að skógarleifar þess- ar í mónum séu frá eldri tíma, og loftslagið hafi þá verið mun hlýrra en mí. Sennilega hefir þetta verið um sama leyti og hinar útdauðu skeljategundir er finnast í malarkömb- unum, gátu lifað hér í sjónum. Mun láta nærri að hitinn í htitasta sum- armánuðinum hafi þá verið um 2° 0. heitari en nú á timum." Hér kemur enn kafli, sem mælir með sér sjálfur: „Það er alkunnugt að skógargróð- urinn er algengastur nú á dögum hór á landi, þar sem sólarhitinn er skarp- astur á sumrin; t. d. inn af fjorðun- um og fram til dala, í hallandi hlið um móti suðri og vostri, og sunnan undir fjöllum er veita hlé fyrir kulda áttum, einkum þar sem þokurnar og hinir hráslagalegu hafvindar ekki ná til á sumrin. Þannig helst skógur- urinn enn við upp við fjöllin á Suð urlandi, upp um Borgarfjörð, á Fells- strönd í Dalasýslu, inn af fjarðaibotn- unum við ísafjaroardjiíp, i dölum við Eyjafjörð, upp við Mývatn og upp til dalanna á Austurlandi. Að skógur- inn hafi varðveist á þessum stöðum til vorra daga, þrátt fyrir hlífðarlausa meðferð, er án efa því að þakka, að lifsskilyrðin hafa verið betri, sólfarið og sólarhitinn meiri en aunaistaðar. Aðalatriðið er að sumarhitinn sé sem mestur, kaldir og frostharðir vetr- ar saka eigi, birki og annar skógar- gróður þolir vel vetrarhörkuna, enda þrífst hávaxinn skógur eilendis þar sem vetumir eru miklu frostameiri en hér, t. d. á Finnlandi, Norður- Svíþióð og víðar, en sumarmánuðirn- ir eru þar aftur á móti ennþá hlýrri en hér. Hlýir og votviðrasamir vetr- ar eru meira að segja öllum trjágróðri skaðlegir. Hlýindin og votviðrin að vetrinum auka vökvamagnið í stofn- um og greinum, það losnar um brum- hlífarnar og það liggur við að trén fari að skjóta frjóöngum. Svo breyt- ist skjótlega veður, og frosthörkur hefjast. Fer ekki hjá því að þetta veðurlag verði mörgum trjáplöntum að tjóni, einkum þegar slík veðra- brigði skiftast á mestallan voturinn, enda eru einsdæmi þess að skógar hafa kulnað út á allstórum svæðum hér, á einum vetri. —- Vór getum einnig sagt að stöðug frost að vetr- inum séu skógargróðrinum að gagni, því það hlífir eigi lítið trjárófunum, þegav jöröin er freðin yfir þeim allan veturinn. Þegar jörðin er þýð. öðru hvoru veturinn yflr og miklar bleyt- ur og rigningar ganga, étur vatnið og grefur sundur jarðveginn og sópar moldinni frá rótum trjánna, svo þær að lokum standa naktar eftir, varn- arlausar fyrir áhrifum lofts og lagar. — Þar sem slík vetrarveðrátta er ráð- andi, eru miklu meiri brögð að hol- klaka í jörðunni og byltingum af frostum, heldur en þar sem frostin eru stöðug og snjór á jörðu; er það án efa skógargróðri til tjóns, oinkum ungviðinu. Reyndar eru þessi atriði mjög ó- rannsökuð hór á landi, en mér dylst eigi að hér er allþýðingarmikið rann- sóknarefni fyrir athugulan og skóg- fróðan mann. — Þessi atriði og eins hitt, hve mikils hita birkið þarfnist'á ýmsum tímum árs til þess að geta þrifist, eru svo þýðingarmikill þáttur í skógræktarviðleitninni hór sem ann- arstaðar, að það væri ómaksins vert fyrir þá sem að því vinua, að rann- saka það svo ítai'lega sem föng eru á, ef skógræktin'á ekki að vera rek- in í algerðri blftidni. — Það væri iHa farið að eyða þúsundum króna í skógiæktar'brask á þeim stöðum, þar sem sýna má og sanna að skógur getur okki þtifist, ef athygli og reynslu skortir eigi. Þó settur sé launaður maður í hverja sveit, er hafi ráð á svo gildum sjóð, að hann geti kostað krónu til hverrar þúfu í sveit sinnni til þoss að græða þar skóg, cfagar lað Htið — ef sólarhitinn er ekki íH'gur —

x

Suðurland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðurland
https://timarit.is/publication/211

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.