Verkamaðurinn


Verkamaðurinn - 26.03.1954, Blaðsíða 2

Verkamaðurinn - 26.03.1954, Blaðsíða 2
VERKAMAÐURINN Föstudaginn 26. maxz 1954 VERfMDlIfflim — VIKUBLAÐ — Útgefandi: Sósíalistafélag Akureyrar Ritnefnd: Björn Jónsson, ábyrgðar- maður, Jakob Árnason, Þórir Daníelsson. Afgreiðsla: Hafnarstræti 88. — Sími 1516. — Pósthólf 21. Áskriftarverð 30 kr. árg. Lausasöluverð 1 kr. eintakið. Prentv. Odds Björnssonar h/f Ný gengislækkun? Félag íslenzkra botnvörpu- skipaeigenda hefur látið frá sér fara álitsgerð um hag togaraút- gerðarinnar og komizt þar svo að orði, að „óhjákvæmileg stöðvun vofi yfir togaraflotanum fáist ekki stórfelld bretying á kjörum þeim, sem togararnir eiga við að búa", og aðalbreytingin, sem fé- lagið telur síðan koma til greina, sem bjargræði, er „hliðstæð fríð- indi þeim fríðindum, sem bátaút- veginum hafa verið veitt, eða annað jafngilt". Þessi krafa jafn- gildir að sjálfsögðu nýrri, stór- felldri gengislækkun, því að ef „togaragjaldeyrir" ætti að koma til viðb<>tar „bátagjaldeyrinum" væriaðeins eftir mjög óverulegur hluti gjaldeyristeknanna, sem hægt væri að flytja inn fyrir við núverandi gengi. Engum vafa er undirorpið að þessi krafa togaraeigenda, að leysa vanda útgerðarinnar með nýrri gengislækkun, í stað þess að fara þá leið sem Sósíalista- flokkurinn hefur markað, að skerða hinn óhóflega gróða olíu- félaganna, bankanna, trygginga- félaganna og fleiri milliliða, á mikinn og vaxandi hljómgrunn meðal burgeisastéttarinnar. Með hinni fyrri gengislækkun tókst afturhaldsöflunum að stór- lækka lífsstig alþýðu manna, en " skapa milluiðunum stórfelldari gróðamöguleika en nokkru sinni áður. Nú er enn hafinn nýr róður í sómu átt, en sá róður mun þyngri en áður, þar sem við blas- ir reynzlan af hinu fyrra víti til varnaðar og meginþorri þjóðar- innar mun þjappa sér saman gegn þeim áformum að síík „bjargráð" verði endurtekin. Þögnin um frystihúsmálið ENN er mönnum í fersku minni, er flialdsmenn, með Helga Pálsson í broddi fylkingar, boð- uðu hverja stórframkvæmdina annarri meiri, fyrir bæjarstjórn- arkosningarnar. Hámarki náðu hin hávœru loforð í útvarpsum- ræðunum, er Helgi kvað flokk sinn ætla að gera „byltingu í at- vinnulifinu hér" með byggingu frystihúss, dráttarbrautar, tog- arabryggju og fleiri framkvæmd- um í sambandi við útgerðina. A. m. k, eina þessara framkvæmda, byggingu hraðfrystihússs, kváðu þeir íhaldsmenn „komna í höfn" með þeirri einföldu samþykkt bæjarstjórnar að hún vildi styðja málið, og væri því ástæðulaust að samþykkja tillögu Sósíalista- flokksins við afgreiðslu fjárhags- áætlunar bæjarins um *& millj. „Þegar atómsprengja spríngur, hitnar efniviður hennar sjálfrar í rúmlega 1 milljón gráður á C. Til samanburðar má geta þess, að hitinn á yfirborði sóiar er aðeins 6000 gráður á C. Þessi mikli hiti gerir loftið glóandi, þar sem sprengjan springur, og myndast þá eldhnöttur sem stækkar með feikna hraða, um leið og hitastig- ið lækkar. Eftir einn tíuþúsund- asta hluta úr sekúndu er þvermál eldhnattarins um 30 metrar og hitinn um 300.000° C. En eftir einn tíunda hluta úr sekúndu,er hitastigið um 7000° C. og þvermál eldhnattarins um 2—300 metrar. Hinar geysilega heitu lofttegund- ir umhverfis hann þenjast út með ofsaháum þrýstingi og ryðja á undan sér loftinu með slíkum hraða, að það getur jafnað hús og annað við jörðu innan ákveðinna marka, á svæði, sem er um það bil hringlaga og 2 km. í þvermál, en skemmt hús á svæði, allt að 8 km. í þvermál. En sprengjan sendir líka frá sér hitageisla er svíða allt, og kveikja í öllu, sem brunnið getur í næsta nágrenni, svo sem hús, fólkið sjálft, sam- göngutæki og þá auðvitað einnig björgunartæki eins og sjúkra- og brunabila. Þá sendir sprengjan frá sér ákafa birtu, sem í 9 km. fjarlægð er um það bil 100 sinn- um sterkari en sólarbirtan á yf- irborði jarðar. Loks er ótalin kjarnageislun frá sprengjunni. Er þar um að ræða svonefnda gammageisla og neutrónur. Aðrir kjarnageislar hafa tæplega prakt- iska þýðingu. Þessir geislar hafa bæði skyndiverkanir, sem gætir mest í um það bil í mínútu og eft- irverkanir, sem þá taka við og geta haldizt allt þar frá og upp í marga mánuði eða jafnvel ár. Gefa má lauslega hugmynd um drápsm^tt skyndiverkandigamma icr. framlag til byggingarinnar — nún mundi komast upp án þess. SÍÐAN þetta var, er að vísu ekki langt um liðið og því engan veginn fullreynt hvað verða muni. Helgi Pálsson hefur verið sendur „suður", Steinsen hefur verið sendur ,suður" og báðir nafa dvalið þar bæði vel og lengi til viðræðna við Benjamín og rík- isstjómina. En fyrir bæjarbúum um er árangrinum af þessum sendiferðum haldið leyndari en mannsmorði. Hrópin um „at- vinnubyltinguna" eru stirðnuð á vörum íhaldsmannanna og graf- arþógn ríkir nú yfir hinu gunn- reifa „byltingarliði", en í bænum spyr maður mann: hvað líður frystihúsmálinu, verða þau loforð Helga Pálssonar og f élaga hans að framkvæmdir verði hafnar í vor og að hraðfrystihúsið hefji starf á næsta hausti svikin eða efnd? SLÍKRI þögn um eitt stærsta hagsmunamál bæjarins um það hvort búa eigi svo að helzta bjarg ræðisvegi bæjarbúa, að hann geti skapað vaxandi atvinnu og lífs- skilyrði verður ekki unað öllu lengur. Hér er ekki um að ræða neitt einkamál nokkurra íhalds- foringja heldur hagsmuni allra bæjarbúa og það væri hinn mesti misskilningur, ef þeir álíta að þeir séu lausir allra mála, með skrum- inu einu saman. Öryggi íslands á atómöld Jóhann prófessor Sæmundsson vék nokkuð að atómsprengj- unni í ræðu þeirri, sem hainn flutti 1. desember, og hvernig öryggi íslands væri háttað í skugga hennar. Verkamaðurinn leyfir sér að birta hér á eftir nokkra kafla úr ræðu hans, sem gefin hefur verið út sérprentuð, en menn skulu minnast pess við lesturinn að Jóhann prófessor ræðir um „venjulegaf" atómsprengjur, en ekki vetnissprengjur, á borð við þær, sem ráðamenn Bandaríkjanna auglýsa nú á sérkennilegastan hátt. ur sig á loft upp á 4. mínútu eftir geisla. Þeir mundu drepa um 50% manna í 1 kílómeters fjarlægð, þótt þeir stæðu á bak við 12 þumlunga þykkan múrvegg, en geislarnir mundu naumast valda tjóni á mönnum í 2Vz km. fjar- lægð, þótt óvarðir væru. Skyndi- drápsmáttur af völdum neutróna er miklu minni. Aðalhættan sem af neutrónum stafar, er fólgin í því, að þær sameinast ýmsum frumefnum og gera þau geisla- virk, þannig, að þau taka að varpa frá sér bæði gammageislum og svonefndum betageislum, að- allega þó betageislum, og sú geislaverkun helzt mislengi, eftir því, hvert frumefnið er. Þau frumefni, sem einna varasömust eru um að verða geislavirk af völdum neutrónanna eru silici- um, sem myndar meira en 25% af jarðskorpunni, natrium, járn, zink, kopar og aluminium, allt efni, sem koma mjög við sögu í daglegu lífi hyers manns. Til dæmis má geta þess, að í venju- legu rúðugleri eru meira en 70% siliciumoxyð og 12—14% natri- umoxyð. Stafar því mikil hætta af rúðugleri í atómstyrjöld, ekki aðallega af því, að glerbrotin skeri fólk og særi, heldur af hinu, að glerbrotin og sallinn verða geislavirk___ Rétt er að geta þess, að matar- salt er samsett úr natrium og klóri og mikið er af matarsalti í sjó, eins og allir vita. Eg sleppi að geta nánar um hin efnin, sem eg taldi upp áðan, sem og önnur geislavirk orsakað síðgeislun eða eftirgeislun. Þá má og geta þess, að geislavirkt regn getur fallið, og loftraki, veður og vindar ráða miklu um, hve víða það getur farið. Þær tölur, sem eg hef nefnt hér, eru miðaðar víð, að atóm- sprengja sé sprengd í loftinu í um 600 metra hæð, og að hún sé að orkumagni á við um 20 þúsund tonn af sprengiefninu TNT, eins og áður var sagt. Stærri atóm- sprengjur og öflugri eru til, sam- kvæmt blaðafréttum, en hættur þær, er eg nú hef rakið, munu tæplega vaxa í réttu hlutfalli við stærðina. Ef atómsprengja er sprengd undir yfirborði sjávar, rísa mikl- ar flóðbylgjur, er skola geisla- virku matarsalti yfir jarðveginn í nágrenninu, geta jafnað hús og annað við jörðu, og hafa um flest svipuð áhrif og eg fyrr lýsti. Eitt atriði er þó sérkennilegt mjög, er á sér stað, ef sprengt er í sjó á ákveðnu dýpi. Það nefnist base- surge á ensku máli og eg get ekki íslenzkað það. Það er í stuttu máli fólgið í því, að eins konar rakamettað ský, skapað vegna áhrifa hitans á sjávarvatnið, hef- sprenginguna, stígur um 2 km. í loft upp og orsakar geislavirka rigningu, er stendur nærri klukkustund. Einnig sú rigning getur borizt með veðri og vindi, og mig grunar, að hún muni geta verið mjög geislavirk vegna mat- arsaltsins í sjónum. Fjarverkanir geta komið fram eftir atómsprengju, sem eins kon- ar fellibylur í allt að 80 km. fjar- lægð frá sprengjustað. s Með hliðsjón af þessu, hljótum vér að spyrja: Er öruggt, að ekki geti fallið atómsprengjur, t. d. yf- ir Keflavíkurflugvöll og Hval- fjörð í styrjöld? Ef það er ekki öruggt, hve víðtækar geta afleið- ingarnar orðið? Getur flóðbylgja úr Hvalfirði náð til ReykjavíkuT? Getur komið geislavirk rigning, og hve víða? Hve langt getur felli bylurinn náð, bæði sá fyrri, er kemur samstundis, og sá, sem komið getur síðar? Hve langdræg getur kjarnageislunin orðið bæði skyndiverkunin og eftirverkun- in?.... Með samningi er því lofað af hálfu Bandaríkjamanna: „að stuðlað sé, svo sem frekast má verða, að öryggi íslenzku þjóðar- innar", svo að eg vitni í varnar- samninginn orðrétt Á svæðinu, sem takmarkast af Skarðsheiði, Mosfellsheiði og Hellisheiði fram á Reykjanestá, búa um 81 þúsund manns, eða um 54% islenzku þjóðarinnar, miðað við manntal í árslok 1952. Allir íslendingar, ekki sízt þetta fólk, spyr varnar- liðið: Er áhætta þjóðarinnar, fólksins, eins lítil eins og hún getur minnst orðið?___ Þess er ógetið, hvaða sjúkleiki og slys geti hent þá, er verða fyr- ir áhrifum kjarnorkuvopna og lifa það af, stutt eða lengi. En eg skal aðeins nefna fáein atriði, svo sem: Hvers konar limlesting- ar, brunasár, bæði vegna hitans og einnig vegna geislaorku. Þess má og geta, að stundum kemui' fyrir, að blóð hinna sjúku getur ekki storknað, og eru þá góð ráð dýr ,ef um er að ræða fólk með blæðandi sár.... Um staðsetningu varnarstöðv- anna eru báðir sckir: varnarliðiS og íslenzkir menn. Varnarliðið hefur með staðsetningunum bein línis vanefnt samningsbundið loforð um fyllsta öryggi þjóðar- innar, lífs hennar og lima. Þetta er þungur dómtir. Harða»i dómur gildir um vora menn: Þeir haf a vanefnt sömu skyldu sjálfir, en auk þess hafa þeir látið vanefnd- ir hinna líðast. Forsendur þessa dóms eru einfaldar. Herstöðvarnar hafa verið stað- settar í fjölbýjasta hluta landsins, þannig, að þær sjálfar, og fyrir- tæki og stofnanir, sem hætta get- ur etafað af á styrjaldartímum, umkringja 81 þúsund manns, á svæði, sem er mjög lítið um sig. Fjarlægðin frá Keflavík inn í Hvalfjarðarbotn er ekki nema 70 km. í beinni loftlínu, og Reykja- vík er nákvæmlega í miðjunnL" Garðyrkjustarf Stjórn Lystigarðs Akureyrar óskar að ráða aðalgarð- yrkiumann við Lystigarðinn á sumri komandi, frá 15. apríl til 15. október. Umsóknir ásamt kauptilboði sendist Steindóri Stein- dórssyni Munkaþverárstræti 40, fyrir 10. apríl og gefur hann nánari upplýsingar, ef óskað er. LYSTIGABÐSNEFND. Takið eftir! Höfum opnað þvottahús. Þvoum, þurrkum, stífum, strauum. Fljót afgreiðsla. — Reynið viðskiptin. Þvottahúsið ÞVOTTUR Fróðasundi 4, Akureyri. — Sími 1496. Frá Húsmæðraskóla Akureyrar Kvöldnámskeið í að sníða og taka mál hefst í skólanum í kvöld. Næsta saumanámskeið byrjar miðvikud. 7. apríl. VALGERÐUR ÁRNADÖTTIR. J

x

Verkamaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verkamaðurinn
https://timarit.is/publication/215

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.