Verkamaðurinn


Verkamaðurinn - 21.09.1956, Blaðsíða 4

Verkamaðurinn - 21.09.1956, Blaðsíða 4
VERKAMAÐURINN Föitudaginn 21. sept. 1956 Rósberg G. Snædal: Mærðartimbur og tízkufætur í tímaritinu Birtingi, 2. hefti þ. á., birtist grein eftir Hannes Sig- fússon, sem hann nefnir „Laun listarinnar". Þótt útbreiðsla þessa rits sé kannske ekki ýkjamikil ennþá, hefur grein þessi komið af stað miklum deilum og blaða- skrjfum, svo að eg geri ráð fyrir að flestir séu nokkuð kunnugir því, hvað um ræðir í téðri grein Hannesar. Eg hafði ekki ætlað mér að leggja hér orð í belg, en af til- viljun fór eg nú nýverið að hnýs- ast aftur í grein Hannesar, og þá fór bvo, að mér fannst eg mega til að stinga niður penna um örfá atriSi hennar. Aðalinntak greinarinnar er samanburður á ljóðum tíu ís- lenzkra skálda. Hann ber saman kvæði eftir Stefán Hörð Gríms- son og Þorgeir Sveinbjarnarson, Jón úr Vör og Heiðrek Guð- mundsson, Snorra Hjartarson og GuSmund Frímann, Stein Stein- arr og Jakob Thorarensen, og Tómas Guðmundsson og Davíð Stefánsson. Hannes ætlar með þessum sam anburði sínum, að sanna, að akáldin, sem fyrr eru talin, kveði snökktum betur en samanburð- armenn þeirra, þótt þeir séu bet- ur launaðir hjá úthlutunarnefnd listamannafjár. SHkur samanburður, sem þessi, er mjög athugaverður, að ekki sé meira sagt, og auk þess dæmir Hannes aðeins frá sínum bæjar- dyrum. Hann gerir asklokið að himni fyrir þá, sem honum er ekki um, en sér hina undir blá- hvelfdum himtii listarinnar. Auð- vitað verður Hannes að dæma eftir sínu viti og getu, og við því er ekkert að segja, ef dæmt er af hófsemi og sanngimi. A það þyk- ir mér mikiS skorta í marg- nefndri grein. Skal eg nú fara um þetta nokkrum orSum. Eg get þó ekki tekið fyrir öll saman- burSardæmi Hannesar, enda er það ekki nauSsynlegt. Stundum er eg samþykkur umsögn Hann- esar, aS vissu marki, en oftar finnast mér fullyrSingar hans hæpnar. Eg vil fullyrSa, aS árás grein- arhhöf. á GuSmund Frímann og HeiSrek GuSmundsson, og sam- anburSur hans á ljóSum þeirra og annarra skálda (Jóns úr Vör og Sn. Hjartarsonar) er sprottin af fordild einni saman, þ. e. aS hann hefur persónulega ýmugust á skáldum þeim, sem ekki hafa aohyllst hina nýju „línu" hans og hans nóta. Þegar Hannes er aS géra upp á milli ljóðlistar HeiS- reks og Jóns úr Vör, eru rök hans fullyrðingar einar, um að þetta sé svart og hitt sé hvítt. Hann tilfærir ágætt kvæði eftir HeiSrek, „Sunnudag". AS því loknu segir hann, aS þaS sé ort á „tyrfnu máli", sem minni á „vanskapaSan fót kínverskrar hefSarmeyjar." (Annars hef eg ekki heyrt, að fætur þeirra hafi verið vanskapaSir, heldur vafSir og kramdir fyrir tízkuna.) Hann- er segir kvasði HeiSreks „ómerki lega vangaveltu um gamalt tema." Satt er þaS, að einhverjir munu áður hafa ort um horfna æskudaga, en það er ekki þar með sagt, að þeir hafi gert það eins og Heiðrekur, og mér finnst hann ekki þurfa að blygSast sín fyrir þessar lokalínur kvæðisins: „Finn eg nú bezt hve ávallt and- ar hlýju / æsku þeyr á minninganna blóm." Og svona látlausar og fagrar eru margar ljóðlínur kvæðisins. Þar er að vísu stuðlar og rím. Fætur „kín- versku hefðarmeyjanna" höfðu líka hæla og tær, áður en tízkan sneið þær af. Mér finnst einmitt, að Hannes sé málsvari samsvar- andi tízku í ljóðagerðinni. Það er eins og hann sjái rautt i hvert sinn sem hann rekst á stuðla og endarím og heimtar að slíkt sé höggvið af, eða a. m. k. að höf- undar, sem halda sér við rímið, verði sviptir skáldalaunum. Þó fellur hann frá þessu boðorði þegar hann kemur að Tómasi Guðmundssyni. Hann tilfærir kvæði eftir Tómas, stuðlað og rímað, og um gamalt efni, engu síður en kvæði Heiðreks, og und- ir svipuðum bragarhætti. En nú skilur Hannes ekkert í því, að Tómas skuli fá lægri laun en Davíð Stefánsson. Og þarna hafið þið Hannes allan. Af því að hann ákvað að gera Tómas að píslar- votti, þá er samanburðarkvæði hans gott, miklu betra en öll ljóð Davíðs, þó hann kalli sambæri- leg kvæði annarra „mærðartímb- ur", og öllum illum nöfnum. Eg ætla hér ekki, af skiljan- legum ástæSum, aS munnhöggv- ast við Hannes um ljóðagerð Da- víðs Stefánssonar. Hannes segir að ljóð Davíðs „orki á sig eins og samhengislaus romsa lágkúru- legustu spakmæla." Já, það spaugar ekki að, þegar fjöllin taka jóðsótt. Þá skulum við staldra við hjá Guðmundi Frímann og Snorra Hjartarsyni. Sá síðarnefndi er píslarvottur úthlutunarnefndar, að áliti Hannesar (og margra i'leiri), og þess vegna verður að vega Guðmund Frímann og finna hann léttvægan. Og Hannes birt- ir kvæði eftir báða, en segir svo, aS kvæði G. Fr. beri „öll ein- kenni úrkynjunar", en kvæði Snorra sé „sterk mynd, fjöl- kunnuglega dregin, á máli, sem er ferskt og lifandi." Að mínu viti og „smekk" eru bæði skáldin góð, og eg vil ekki meta þau í aurum og álnum, eins og Hannes ætlar að gera. Eg fæ ekki séð, að samanburSur hans sanni neitt um ágæti Snorra fram yfir ágæti GuSmundar, nema síður væri, ef einblínt er á lín- urnar, sem tilfærðar eru. Þessi tvö skáld eru ekki óáþekk, og þau velja sér yrkisefni, sem mjög eru skyld, þ. e. söguna, landið og minningarnar. Hvort heldur svo auðvitaS sínar götur og syngur með sínu nefi. Það má kannske segja, aS bæði séu þau nokkuS einhliða í skáldskap sínum, en þaS er þeirra aS velja sér yrkis- efnin. Báðir eru pessir menn dverghagir smekkmenn og fag- urkerar. Mér finnst — og eg get ekki að því gert, — að G. Fr. kveði öllum núlifandi skáldum betur um sitt efni, íslenzka nátt- úru, vorið, blómin og haustið, daganna unað og ævintýr. En þetta persónulega álit mitt dreg- ur ekki þann dilk á eftir sér, að eg fordæmi önnur skáld og önn- ur yrkisefni. Eg get t. d. sagt það hér, að eg er „bezt lesinn" í ljóð- um Steins Steinarr, og eg er hrif- inn af mörgu, mjög mörgu, í Þorpinu hans Jóns úr Vör, og tel það gott verk, án þess þó mér detti í hug að þakka það rímleys- inu. Ennfremur skal eg fúslega gera þá játningu, að Dymbilvika Hannesar sjálfs Sigfússonar, er mér furðu hugstæð. Og mér finnst kvæði Stefáns Harðar Grímssonar, „Bifreið, sem heml- ar hjá rjóðrinu" og Hannes til- færir í grein sinni, gott kvæði og snökktum aðgengilegra listaverk, en vísur Steins Steinarr, sem Hannes tilfærir einnig. En þar með er ekki sagt að Stefán Hörð- ur sé meira skáld en Steinn, — langt í frá. Steinn er galdra meistari, sem leyfir sér allt og leyfist allt, einnig það, að bjóða aðdáendum sínum óljós og hæp- in Ijóðbrot, af því að á næsta leiti á hann til aS mæta manni heill og óskiptur með „sigurbros á vör", eins og þar stendur. Sem sagt, eg bæði vil og get lofað einn, án þess að lasta ann- an. Eftir þeirri reglu ættum við umfram allt að lifa og skrifa. Það er stórkostlega vítavert, þegar skáld, eins og Hannes Sigfússon, tekur upp þær bardagaaðferðir gagnvart stéttaíbræðrum sínum, að ætla velgerðri visu eins þeirra að varpa ljóðum hinna í yztu myrkur, og klifar svo endalaust á því, aS þessum sé ofborgað, en hinum vangoldið. Með svona ein- földu mati, er gjörsamlega von- laust að Hannes komist nokkurn hlut nær réttlætinu en úthlutun- arnefndin, sem hann er að deila á. Skoðanir mánna í þessum efn- um hljóta alltaf að verða eins margar og ólíkar og höfuðin, sem þjóðin telur. Réttlætinu yrSi ekki betur þjónað með því, að Hannes leiddi rímleysingja og „Höggvinhælur" atómskáldskap- ar upp að háborðinu, en útskúf- aði ,^nærðartimburs"-mönnum eins og Davíð, Guðm. Frímann, Heiðreki o. fl. Eg hygg að hinir síðamefndu eigi enn fleiri for- mælendur með alþýðu manna og nokkur kurr kæmi upp í liðinu, sem vonlegt væri, þegar „Hoggv- inhælurnar" sætu einar í stafni! Og enn er eitt, sem mér líkar stórilla í málflutningi Hannesar, og það eru stóryrðin og skæting- urinn. Af þeim er varla hægt aS draga aðra ályktun en þá, að þessir fimm-menningar, sem ekki eru í náðinni hjá honum, séu svarnir fjandmenn hans og þar með auðvitaS vargar í véum listarinnar, sem beri að gjalda varhuga við. Þannig á ekki að tala, Hannes kollega. Ef við viljum berjast fyrir hagsmunum ljóðskálda almennt, þá megum við ekki tileinka okk- ur aðferðir ótíndra bissnesmanna og telja eftir krónuna til hins, heldur eigum við að stefna að þeirri skipan málanna, að allir þeir, sem af einlægni og áhuga ástunda listsköpun, sem skírskot- skotar til fóiksins í landinu og er því einhvers virði, fái lífsað- stöðu, sem gerir þeim mögulegt að þroska sig í listgrein sinni — og syngja fullum hálsi. Þar að- hyllist eg einna helzt jöfn laun til allra „viðurkenndra", en verðlaun fyrir byrjendur. En umfram allt, hættum aS segja: — eg er meira skáld en þú — og þú átt að hafa minna en eg. Rósberg G. Snædal. Mannfjöldi á íslandi Samkvæmt upplýsingum í síð- asta hefti HagtíSinda fjölgaði Is- lendingum um 3447 á síðasta ári. Lifandi fædd börn á sl. ári voru 4.479 eða 28,4 á hvert þús- und landsmanna, en samtals lét- ust á árinu 1.062 manns eða 6,7 af þúsundi, og er það lægsta manndauSahlutfall, sem um getur hér á landi ,en þaS hefur fariS lækkandi ár frá ári um langt skeiS. Hins vegar hefur fæðingahlutfalliS farið hækk- andi. Mannfjöldi á öllu landinu var 1. desember sl. 159.480. Þar af voru búsettir í sveitum landsins og kauptúnum 55.822 og hafði fækkað um 136 frá árinu áður. í kaupstöðunum voru samtals 103.658 og hafði fjölgað um 3.583, þar af í Reykjavík einni um 1.821. En íbúatala Reykjavíkur er 1. des. talin 63.856. Á sama tíma er íbúatala Akureyrar 8.108 og hafði fjölgað um 690 á árinu, en einmitt á þeim tíma var Glerár- þórp sameinað bænum. Bein fólksfjölgun mun svo sem engin hafa orðið hér. Bíll til sölu Til sölu er fjögra manna Austinbifreið, model 1946, í góðu lagi. Upph hjá Rósberg G. Sncedal, Rauðamýri 17 — Sími 2196. SÓSÍALISTAFÉLAG AKUREYRAR heldur \ HLUTAVELTU í Alþýðuhúsinu n. k. sunnudag, 23. þ. m., kl. 2 eftir hádegi Margt ágætra muna verður á boðstólum, m. a.: Gullhringur (kr. 600.00) Lifandi lamb Bílfar til Reykjavíkur Vindlakassi úr pól. birki Slátur Kartöflur Alls konar ávísanir Ðrátturinn kostar kr. 2.00 — Engin núll Látið ekki happ úr hendi sleppa. Sósíalistafélag Akureyrar, '^?^?^•^

x

Verkamaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verkamaðurinn
https://timarit.is/publication/215

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.