Voröld - 14.05.1918, Síða 3

Winnipeg, 14. maí, 1918.
VORÖLD
Bls. 3
Auðuimar kviða
vesifirzka.
EFTIR
pORSTEIN p. pORSTEINSSON
I.
Ársól upp er risin.
íslenzk þjóð er mynduð,
öflug, sérstök, sjálfstæð,
sann-göfug og merk.
Norræn hreysti—vestræn vizka
vefst þar beztum megin-þáttum
inn í landsins eðlis taugar,
a.mians skapa snildarverk.
Noregsmanna hamarshagga þrumur—
hiírpusiaga tónar drauma-þýðir,
Xossahljómi, báls og ísa brestum
hmrlast, mynda þjóöljóð frjáls og sterk.
Grunntónn söngs og sagna
sögualdar vorrar
djúpur, ættlands ást er
fslendingum hjá:
Ættarjarðarást í söngum,
anda, máli, verkum, frækleik,
frunihvöt dagfars innra, ytra
undir dul, sem falin lá.
Bhiðor lands vor lifi’ og eignum stærri
—lcuidið var þeim guð í æðstu merking.
Heimför öllum heimsins kostaboðum
tsjartakærri þeim var tímum á.
pá var siglt um sæinn,
sóttu íslendingar
fremd til fjölda þjóða,
fundu löndin ný.
pað var eins og í þeim brytist
aflið til aö vinna, sigra
—sig-urmáttur, sem ei getur
sömu staðið sporum í.
Leitin át var lífið, fjörið sanna,
MMn ixm varö sundrung—dauðameinið
—héraðsþreng'slin..próttm| stórláts frelsis
hoMi engin takmörk, bönd né kví.
Hátt mót hirnni gnæfa
hengifjöll að sævi,
síbjört sólarmegin,
sorta slær á bak.
Ðýrðarljómi, djúpir skuggar,
dags og nætur töframyndir
umhorfs mynda augum fyrir,
æskufjöri löngun hlær
til að svífa upp frá aftans móðu
árdags til og kanna geima víða.—
Vestfirsk augu eftir dölum þröngum
úí á hafið mæna vonarskær.
Eins og aðra drengi
út í'heiminn langa,
Auöunn ut vill sigla
íslands ströndum frá.
Afla skyldi fjár og frama
freista bæði’ og leita gæfu.
Eftir Iét hann aldnri móÖur
arð, sem dygði vetur þrjá.
SjáJfur stórt þótt hefði ei handa milli,
hlatrt hann orðstír þaiin á Vesturfjörðum
vS harrn væri’ að öllu góðu kendur.
—Allir fluttu ’ éi stærri kost um sjá.
Yfir vorsæ vona
vakir farmannsdraumur.
Blikar gull á bárum
brent við sólarmátt.
Lyftir sér úr landsins tengslum
Ijósfleyg sál að morgunroða
þegar Rán og Röðull saman
ríkja yfir hverri átt.
L&nd var horfið. Augun þerð, því ísland
á að njóta hvers hans sændarauka.
sérhver taug er strengd og stilt í vonum
aíormljóð við og báru hörpuslátt.
Fyrsta vetur var hann
vistaður á Mæri.
Ströndum Noregs stendur
staður þessi á.
Húsbóndinn um liafið flutti’ hann,
hét sá pórður stýrimaður,
Hafði Auðunn honum þjónað
heima fyr, nú launin þá.
Snmar efíir sigldu þeir til Grænlands,
settra þar upp skip og vetur annan
dvöldu 1 landi Eiríks íslendingsins,
er var faðir Leifs sem Vínland sá.
Aldrei óhugsandi
Islendingur minnist
landnáms sinna lýða
löngu’ í úthöf flædd.
Misti hann þar meginálfu
meginland og bygðir, ættmenn.
—Flj'tur nú á frændleifð eins og
förukona mædd og hædd.-------
pá áttu’ ítök út í mörg_“.n löndum
íslendingar. Nú er breytt þeim lögum:
Útlendingum afbrögð náttúrunnar
eru seld og ieigð og fjötrum vædd.
Alt það fé sem átti
Auðunn fyrir bjardýr
lét, og kostgiúp keypti,
komnu’ úr norðanbyl.
Gersemi sú vel var vanin—
viturt, gæft og trygt sem hundur.
Auðunni það eftir íylgdi
og á mörgu kunni skil.
Næsta sumar Noregs til þeir halda.
Nú var leiðum skift. Til bús fór pórður.
Auðunn fékk sér far til Víkur austur.
Fór með dýrið óslóbæjar til.
Suður svo í Damnörk
Sveins til konungs Auðunn
hugðist halda og gefa
honum metiö dýr.
pá var agi mestur millum
mildinganna, Sveins og Haralds.
Noregssjóli sat í bænum
sögð var honum fréttin skýr:
íslendingur einn með tamið bjarndýr
ósló gisti, flutt af Grænlands ströndum,—
konungur hann kalla til sín lætur,
kemur Auðunn þar sem hilmir býr.
Konung vel hann kveður,
kveðju mjúkt var tekið.
—Haralds oftast hyggja
hlý var frænda þjóð.—
Gramur spyr: “Hvort áttu eigi
allspakt bjarndýr, metfé talið?”
Auðunn játti. Aftur sjóli
innir: “Viltu jöfnum sjóð
selja dýrið, sem þú fyrrum keyptir?”
Svarar hinn: “pað eigi vil eg, herra!”
“Viltu þá þér verðin tvö eg gefi?
Veit eg aleign þín þar saman stóð.”
“Ei vil eg það, herra!”
Auöunn fylki svarar.
Vísir við hann mælir:
“Viltu gefa mér?”
“pað vil eg og eigi,” sagði
íslendingur. Hvað viltu þá
af því gjöra,” gylfi spurði.
Gegnir hinn og alhug tér:
‘1 paö sem áður ætlað mér eg hefi,
áfram leið til Danmerkur að halda
suður, og það Sveini jöfur gefa.”
Svarar tyggi skjótt, í orðum ber:
“Hvort mun þú ei hafa
heyrt um ófrið milli
lýða vorra’ og landa
leið svo bönnuð er;
eðá giftu ætlar þú þér
öllum meiri, svo þú náir >
gersemina gram aö færa,
garpar þá, sem nauðsyn ber
haldiö fá ei hraklaust? ’ ’ Auðunn svarar:
‘ ‘ Herra, það er nú á yðar valdi.
En því hefi’ eg játað, sagt og svarað,
sem eg fyrri haföi ætlaö mér.”
Harri mælti: ‘ ‘ Hví mun
helzt ei ráð þú farir
sern þér sjálfum líkar;
samt eg áskil það,
að þú komir aftur til mín,
er þú veginn ferð til baka.
Seg mér hversu Dana drottinn
dýrið launar. Máske að
gæfumaður sértu.” Auðunnanzar:
“Yður því eg heita vil,” og kvaddi.
Tók sér far er suður átti’ að sigla,
síðan hélt með bjarndýr sitt af stað.
\
Sérhver saga þjóða;
sérhvert brot úr lífi
sýnir æ þann sannleik:
satt og rétt er mest.
Drenglund hrein, sem hræöist eigi
—hispurslaust síns réttar biður—
þctt við konung orðstað eigi
ávalt reynist drýgst og bezt.
Jafnvel þó að króka marga kunni
konungur, hann síður eigi mctur
hugardirfð og háttu frjálsa’ og prúða,
hefð og titlum nafn þótt ei sé fest.
(Framlxald)
SAFNADARFUNDUR.
rar lialdinn í fundarsal Tjaldbúð-
wrldrkju 6. þ.m. í tilefni af hinu
svipíega dauðsfalli hins háment-
»Öa og stórvitra sóknaíprests
Tjaddbviðar -safnaðar sér F. J.
Bergmannsr.
Fvmdurinn var all fjölmennur
en fvmdavfólk mjög hnipið, auð-
sjáatilega ekki búið að ná sér eft-
li* hið stóra reiðarslag er það varð
fyrir við missi síns elkaða leið-
toga og kenniföður; og eiga nu
fyrir höndum að ráða f'ram úr
þeim stóra vanda að fá hæfan
mann til þess að gerast leiðtogi
an var lesin upp fundargerð síð-
asta fundar, og rætt um efnahag
safnaðarins sem virtist eftir ástæð
um að davma, í allgóðu lagi. Síðan
þessi heit.i áhugi greinilega í Ijós,
og snart fy.rir alvöru tilfinningarn
ar, fyr en einn fundarmaður gat
um í ræðu sinni hvort heppilegra
væri, að fá sér nýjan leiðtoga eða
sameinast öðrum söfnuðum?
pá héldu margir tölu lvver á eft-
ir öðrum, kjanorðar og kröftugar,
sérstaklega þessirE. Sumafliða-
son, Hjálmar Bergmann, Sigvús
Anderson, Guðm. Eyford, og fl.
Eg vildi leitast við að ná kjarn-
anum úr öllum þessum ræðum
sameiginlega. Eg ætla strax að
taka það fram og biðja hina heiðr-
uðu ræðumenn að fyrirgefa þótf
eg noti önnur orð og líkingar en
þeir, þar sem eg, gat ekki skrifað
ræðurnar orðréttar á fundinum.
Ræðurnar verða þá sameinaðar á
þessa leið:
“pað liefir altaf þótt og þykir
enn löðurmannlegt að svíkjást
undan merkjum og flýja af liólmi
þegar mest á liggur að allir standi
sem einn maður; sá sem það gerir
er álitinn óalandi og óferjandi
hvar sem hann kemur fram. Hvaða
orðstýr haldið þið að við fengjum
i framtíðinni, ef vér við fyrsta á-
fali sem vér höfum fengið sem dá-
lítið reynir á kjark og staðfestu,
eða ráðkænsku, færum að leggja
upp árar, og flýja undan merkjum
ainnar mestu brautriðjanda hetju
og andans stórmennis sem við
vestur-íslendingar höfum átt.
Væri það ekki veglegur bauta-
steinn serii við reistum með því að
flýja nvv hetjuna okkar látnu, séra
F. J. Bergmann, er stóð sem klett-
ur í hafinu hræddist ekki né liagg-
aðist, þótt boðaföll ljisins skyllu
yfir höfuð honum/heTdur “'glotti
við tönn” að vættum þeim er or-
sökuðu öldurótið—“þótt eg digni
þá mun lygna síðar meir.”
Að víkja aldrei af vegi sann-
leika og rétts málefnis hvað sem á
dynur, gera ekki aðrir en sannar
hetjur. “Að standa eða falla, ”
og hræðast ekki þótt margir verði
þrándar í götu” galandi á snösum
óvizkunnar “hingað og ekki leng-
ra” Nei, hetjur kunna aldrei að
hræðast, síst sannar hetjur eins og
þessi sem söknum við og syrgjum
nú svo sárt, en því miður höfum
vér ekki kunnað að virða og
elska eins og vera skyldi.
“Enginn veit' hvað átt hefir
fyr en mist hefir. ” petta
finnum vér nú, og þó liélt áhuga-
mikli leiðarinn okkar, framsóknar-
nverkinu svo lvátt að allir sem
vildu, eða þorðu að opna augun
fyrir þekkingarljósinu, gátu séð
brautryðjandann og heyrt rödd
hans; en því miður urðu alt of
margir sem daufheyrðust við rödd
og kenningum þessa andlega stór-
mennis, fengu ofbirtu í augun,
þoldu ekki að Hta Ijós sannleikans
og þekkingarinnar • skriðu svo
aftur upp í fúnu miðalda fletin,
með vanþekkingarhrolli, breiddu
upp yfir höfuð sér, par sofa alt
of margir enn, eða látast sofa.
pað væri reynandi að vekja þá
með vísu eins mesta framsóknar
mahns okkar heima á ættjörðinni,
stórskáldsins H. Hafsteins:
“Stökkvið upp úr fúnu fleti,
fyllið hjörtum nýjum móð.
Átu mein er andans leti,
upp til nýrrar vinnu þjóð.”
Nú liggur fyrir okkur sem fylgt
höfum þessu andans stórmenni og
merkisbera, sá stóri vandi að fá
hæfan mann til þess, að taka nú
við þar sem hann varð að hætta,
og halda hjörðinni vei' saman'og í
réttu horfi, svo enginn úr hópnum
fari villuráfandi, því ekki xer ó-
hugsandi að til séu ennþá gláms-
augu sem gjarnan vildu glepja
sýn, ekki síst höfuðlausum lier,
sem er í sárurn og sorgmæddur
eftir missi foringja síns, og þaraf-
leiðandi í nokkurs koiiar millibils-
ástandi, viðkvæmur fyrir öllum
utanaðkomandi áhrifum, þess-
vesna er það siðferðislee sVwNy
okkar sem sitjum á þessum fundi,
að gera ekkert það sem vér erum
hrædd uni að geti á eftir komið í
bakseglin, og orðið til farartálma
eða orsakað stefnubreyting frá því
marki er hinn látni leiðtogi og
kennifaðir hvatti oss að keppa að.
Hann sem aletaf var reiðubúinn
og óþreytandi að kenna og leið-
beina, ekki einungis þeirn er hans
stefnu fylgdu, heldur mótstöðu-
mönnum sínum, sem einblíndu
alt of mikið á umbúðir trú-
arkjarnans, án þess að grensl-
ast eftir því að sami kjarni
gæti verið í mismunandi nm-
búðum; það væri menningin og
aldarhættirnir sem breyttu umbúð
unum, þótt trúarkjarninn eða inni-
haldið væri altaf hið sarna.'
Ræðumönnunum var klappáð
lof i lófa til sönnunar því^að allir
væru þeim hjartanlega ,sammála.
Síðan var kosin níu manna nefnd
til þess, að íhuga vel öll þessi mál,
og koma svo seinna fram með sín-
ar tillögur. Ákveðið var að fá
séra Pál Sigurðsson á Garðar að
rækja tíðir (messa) fyrir söfnuð-
inn 4ða hvetn sunnudag. Sömu-
leiðis var ákveðið að hafa helgi-
dagalestra þá sunnudaga sem ekki
væri messað.
r
Fleira gerðist ekki á þessum
fundi sem í frásögur sé færandi.
Winnipeg, 7. maí, 1918
E. porbergsson.
SKÓVIDGERDIR.
af allri tegund vel af hendi leystar.
Munið eftir staðnum.
516 NOTRE DAME AVENUE
GUDJÓN H. HJALTALÍN

RITFREGN
Austur í Blámóðu Fjalla
eftir Aðalstein Kristjáns-
son.—Winnipeg, 1917.
Fyrsti kafli bókarinnar er ferða-
saga lieim til íslands, skemtilega
rituð. Annar og þriðji kaflinn er
aðallega um Nýju Jórvík (New
York). En höfundurinn kemur
víða við, enda sýnist hann vera
mjög fróður um það, sem hann
ritar; og er það oneitanlega ein-
hver hinn bezti kostur höfunda, að
þeim sé sýnt urn að segja sem sann
ast og réttast frá því, sem þeir
finna sig knúða til að skrifa um.
pá má og einnig' benda á það, að
höf. reynir auðsjáanlega að glæða
virðing landa sinna fyrir hinni
fjarlægu “nágrannaþjóð” Vestur-
heimsmönnum. Og ef til vill er-
um vér færari um að meta það eins
og það er vert, einmitt nú, þegar
vér sjáunx hver uppskera verður
af hatursæði því, er þjóðmála-
skúmar hafa verið að sá um lang-
an aldur í hug og hjarta þjóðanna.
Nú sýnast þær verða að íauga af
sér haturssaurinn í sínu eigin blóði
Höf. ann mjög lýðveldishugsjón-
inni, enda verður lýðveldið lík-
lega framtíðar stjórnarfyrirkomu-
lag þjóðanna og leiðir vísast af sér
margvíslega blessun — þegar þær
liafa lau't að elska og virða þá
valdhafa, sem þær hafá valið sjálf-
um sér, og eiga þar af leiðandi
skilið að hafa. En hamingjan
hjálpi þeim þjóðum, sem hafa lýð-
veldishugsjónirnar fyrir gróðrar-
stíur flokkarígs og valdagræðgi,
því að rótgróinn virðingarskortur
fyrir stjórnendum lands og þjöðar
hverjir sem þeir eru, sýnist vera
bekiasta leiðin til stjórnleysis.
Síðasti kaflinn, sem heitir: Hví
söknum vér Islands,” er yndisleg-
asti kaflinn. Höf. sýnist vera í
sólskinshug, og maður verður
meira að segja snortinn af lionum,
á meðan maður les hann.. Ætt-
jörðin þessi, “beinabera nxeð
brjóstin visiix og fölar kinnar” að
dómi Bólu-Hjálmars, verður höf.
að hivxu yixdislegasta töfralandi—■
og meira en það, hún verður að
landinu helga, sem seiðir söknuð
og lieimþrá inn í sálir hinna fjar-
lægu sona sinna og dætra.
Málið er víða einstaklega skáld-
legt, létt og lipurt aflestrar, enda
gægist skáldið víða fram í hókinni
Allur ytri frágangur er góður.
Höf. á þakkir skilið fyrir bókina,
senx er bæði góð og fróðleg.
Sig. Kristófer Pétursson
tfslenshar bcekur
Ljóðabók H. Hafstelns, ó.b. $3.00 b. $4.
“út um vötn ogr velli” Kristinn Stef-
ánsson, b. $1.75
“DrottninKin í Algeirsborg” Sigfús
Blöndahl, b. $1.80; ó.b. $1.00
“Tvær gamlar sögur” Jón Trausti,
ó.b. $1.20
“Ströndin” saga, Gunnar Gunnarsson,
b. $1.25
“Vargur í Véum” Gunnar Gunnarsson,
b. $1.80
“Sáiin vaknar” saga, Einar H. Kvaran,
b. $1.550
“Líf og dauði” eftir Einar H. Kvaran,
ó.b. 75c.
“Morðið” saga, Conan Doyle, 355c.
"Dularfulla eyjan” saga, Jules Verne,
30c.
“Austur í blámóðu fjalia” ferðasaga,
Aðalst. Kristjánsson, $1.755
“Um berklaveiki” eftir Sig. Magnús-
son, lækni, 40c.
“Ritsafn Lögréttu” fyrsta hefti, 40c.
Mynd af örafa jökli” eftir Asg. Jóns-
son, málara, 755c.
pessar bækur fást nú í bókaverzlun
Hjálmars Gíslasonar, 506 Newton Ave.
Einnig fást þar blöðin “öðinn” og
“Lögrétta”
Talsími St. Johns 724.
Dagsími
Main
1444
Nætuísími
Main
3646
lomiö fram meö rjeft
bifreíöarauga.
Bifreiöarauga opið að framan, sem hægt er aS líta inn í
og horfa i gegn um. Eins nærri og mögulegt er að komast
alveg algengu gleri og, jafnframt að fara nákvæmlega eftir
öllum fyrirmælum laganna. Obrotið auga sem veitir alt
það ljós sem ljósgjafinn og kúlan geta frajnleitt en tekur
) burtu ofbirtu og heldur ljósinu fyrir neðan 42.
Skilvíslega afgreiadar póstpantanir
Stærð Verð
8i/2 til 9.......$5.00
8 til 814........$4.00
Parson’s Auto Supplies
291-293 EDMONTON STREET
WINNIPEG
Ekkert fyrirtœki
á meðal íslendinga hér vestan hafs hefir átt-eins miklúfn vin-
sældum að fagna og “Voröld” og prentfélagið “Heela Press,
Ltd.”
Flestir vilja sjá því borgið og treysta á framtíð þess.
HEFIR pú STYRKT FYRIRRTÆKID ?
Tíu dollars, sem borga má í fernu lagi gera þig að hluteig-
anda í félaginu.
Fyll út eyðublaðið sem fylgir—ger það nú þegar-
til “Voraldar”
og send
og höfnð safnaðarins í stað hins I ?ai tarið að ræða um livað heppi-
mikla manns sem varð að víkja 'legast vœri fyrir söfnuðinn að gera
fyrir æðra lialli. 11 nálægri framtíð. En ekki var
| langt komið í þeim umræðum þeg-
Fundurinn byrjaði með því, að ! ar fundarfólk fór að sýna það á
fundarstjóri las upp hluttekning- j svip sínum livað þvi var þetta niá
viðkvæmt og hjartfólgið, að feng'
arbréf frá söfnuðinum til hinnar
syrgjandi ekkju, og barna. Síð-
farsælan framgang. En ekki kor
pessar hugsjónir ásamt mörgum
fleirum verður hinn nýi leiðtogi
að leiða til sigurs. Auðnist hon-
um það, að sameina okkur alla
vestur-íslendinga sem eina hjörð
þar sem liverjum einúm er gefinn
"á réttur að mer'ga hafa þær um-
búðir sem honum finst bezt hæfa
sínum trúarkjarna óáreittur áf
ínum meðbróður; þá fyrst, en fyr
'kki “gejur orðið ein hjörð og
''inn hirðir.”
Eg undirritaður óska eftir að gerast meðlimur í félaginu
“HECLA PRESS, LTD.” Eg skuldbind mig til þess að leggja
fram $....:..............fyrirtækinu til styrktar, er borgist
þannig:
$..............................nú þegar $__________________________________:...eftir 3
man.
$..................eftir 6 mán.
..eftir 9 mán.
Dagsett........................1918.
Nafn..
Aritan..