Þjóðin - 05.12.1914, Blaðsíða 1

Þjóðin - 05.12.1914, Blaðsíða 1
 Stærsta stjórnmálablað hér á Iandi. K= =M Ódýrasta vikublaðið á öliu landinu. 1. árg. Reykjavfk, Laugardaginn 5, desember 1914, 1. tbl. „Þjóðin". Álfustyrjöldin mikla, sem hcfur þcgar haft svo mikilvæg áhrif víðsvegar um jörðina, mun eflaust merkja íslandssögu með örlaga- ríkum atburðum — hvort sem þeir gerast meðan á ófriðnum stendur eða eptir hann. Jafnframt þessu eru veðurmerki mikilla hreyfinga að gera sín vart hjá íslensku þjóðinni sjálfri. Menn eru farnir að átta sig á því hjer, hvað gerst hefur í raun og veru, inn á við, um málcfni landsins á síðasta mannsaldri. þjóðin sjer hvernig öðrum hefur miðað áfram á sama tíma og ber ástand sitt saman við kjör ann- ara, þar sem hún þekkir til. Og „frelsisbaráttan" er nú skilin betur, bæði um löggjöf og stjórn i sjermálunum, sem svo eru köll- uð, og á því svæði sem almennu málin — hin ytri málefni íslands — ná yfir. Margir láta sjer auðvitað ant um það, að halda því áliti uppi, að hjer hafi orðið allar þær framfarir, og hjer hafi alt áunnist, sem vænta mátti. Standa þeir þar eðlilega fremst, sem á cinhvern hátt hafa átt þátt í framsókninni til auðs og frelsis fyrir þjóðina — en márgir, sem bera enga almenna ábyrgð hafa einnig gaman af því, að hugga sig við hinar stórstígu breyiiiig,ar, seni orðiö hafa hjer til bóta — og er þá menningar- stigið auðvitað borið saman við ástandið eins og það var áður, en ekki við tiltölulegar framfarir annara þjóða. En þjóðin í heild sinni er ekki ánægð rtieð ástandið. þrátt fyrir meinhægð og tómlæti margra, fer gremjan yfir árangri hinna al- mennu ráðstafana sívaxandi. Menn horfa t. a. m. á „bygging Reykja- víkur", „vegagerðirnar", „pen- ingaástanáið" o. s. frv. og það sjest, að skammsýni og aðgerða- leysi hefur haldið þjóðinni aftur, þrátt fyrir allan einstaklings dugnað fólksins. Alt virðist þannig benda á, að vjer fslendingar stöndum nœrri timamótum — en þá vekjast hugir og kraftar þjóðarinnar til þess að láta sig skifta, hvernig henni er stjórnað. En ná er þaö ennfremur svo, að blöð og tímarit geta haft hin ríkustu áhríf um árangurínn af baráttu þjóðarinnar — einkanlega inn á við, þar sem ræða er um aðgerðar- eða afskiftaíeysi þeirra, sem vald hafa um þjóðmálin. — Er þá mikið komið undir því, að slík verkfæri almenningsskoðana sem blöðin eiga að vera, geti unnið rjett og óháð fylgi við eldri lokka, þegar nýr tími heimtar nýja úrlausn á vandamálum landsmanna. Af þessum ástæðum er það, að þetta blað, sem nú vill byrja að taka þátt í umræðunum um landsmál, er komið fram. — beim scm hafa stofnað til þess hefur virst, að full þörf væri á því — eins og nú stendtur — að blað, sem enga fortíð á, geti staðið þjóðinni og málsftað hennar opið í komandi umræðum um það, hvernig þjónar hennar og full- truar hafa unnið, vinna nú, og éiga að vinna fyrír velferð henn- ar, frelsi og hagsmmni. Frumskrá „þjóðariqnar" kem- ur í ljós jafnótt, sem hin ýmsu landsmál verða tekin til athugun- ar í blaðinu: — En meginstefna blaðsins er það, að setja þjóðerni íslendinga, landsfrclsi og lands- rjctt yfir öll önnur mál, þannig, að hvergi sje vikið eða haggað, vegna stundarhags eða stundarhygginda í flokksfylgi, eða af neinum öðr- um hvötum. „þjóðin" ætlar, með öðrum orðum, fyrst og frcmst að skipa „politikinni" svo kölluðu niður á þann bekk, þar sem hún á heima, niður í þau landsmál sem fylgi má veita með því að „aka seglum eptir vindi*. Og þá verður það auðvitað fyrsta ætlunarvcrkið, að athuga, hvcrnig trúnaðarmenn þjóðarinn- ar standa nú gagnvart þeirri sjálf- sögðu reglu siðaðra stjórnmála- manna — og siðan að vega og virða starfsemi þeirra inn á við. Ráðherra segir af sjei\ Frá ríkisráðsfundinum 30. nóvember. Fregnin um synjun stjórnar- skrárfrumvarpsins, sem tafist hafði nokkra daga á leiðinni vegna símaslits, barst til Rvíkur að kvöldi 2. þ. m. Hún kom eng- um þeim á óvart, sem skildi rjett afgreiðslu þingsins á þessu máli í sumar. Marklausi fyrirvarinn var ekki lagður þegjandi fram eins og margir fylgismenn fyrir- sláttarins munu þó hafa ætlast til. Ráðherrann bar hann þannig fram, að konungur hlaut að gera yfir- lýsingu um ósamræmi fyrirslátt- arins við frumvarpið sjálft og auð- og vita víst, að fjarstæðunni um gildi fyrirvarans gat ekki orðið haldið fram gegn lögfræðingum ríkisráðsins, nje gagnvart siðuðu og óhlutdrægu almenningsáliti er- lendis. það er alt annað, að standa hjer heima ábyrgðarlaus og fákunnandi með hæstarjettar- svip og sjálfgefið fulldæmi um alla hluti milli himins og jarðar og hrópa: klipt er það, eða skorið er það, í deildarsölum alþingis, sem eru svo auðvirðilega illa skipaðir,—heldur en að vinna mál- stað fslands fylgi með viti og Sigurður Eggerz, ráðherra. vitað jafnframt um óbreytt gildi síns eigin boðskapar. En við þetta bætist, að fullar skjalsannanir eru nú þegar fengn- ar fyrlr því, að konungur áleit sig geta stjórnskipulega staðfest frumvarpið hefði fyrirvarinn verið borinn öðruvísi fram. Með öðr- um orðum, konungur og þar með ríkisráðið danska hafa stað- fcst þann dóm óhlutdrægra manna og heilbrigðrar skynsemi á ís- landi, að fyrirvarinn var stjórn- skipuleg markleysa. Alt annað mál cr það, að und- irskrift ráðherra var auðvitað nauðsynleg ásamt með undirskrift konungsins, og þar gat bæði ráð- herra og flokkur hans, að svo miklu leyti sem hann rjeði yfir gerðum ráðherra, ráðið niðurlög- um stjórnarskrárinnar. En hitt er og jafnvist, að hefði ráðherra skrifað undir, þá hefði stjórnar- skráin verið staðfest fyrirvara- laust að, lögum, með allri þeirri hœttu fyrir landsréttindin og þjóðarfrelsi vort, sem fyrirslátt- armennirnir lýstu sjálfir yfir, að stafaði af stjórnarskránni með boðskapnum óbreyttum. Hjá því mun ekki fara, að lands- menn fara nú að átta sig á því, hvcrnig valdaflokkurinn á þingi hefur komið fram í þessu máli. Alþingi var engin vorkun á því, að skilja þetta mál eins og það lá fyrir. Samtök um það, að ná tökum og umráðum á stjórn lands- ins knúði þingmennina til þess að halda fram bersýnilegri fjar- stæðu þvert ofan í öll rök og rjettar lögskýringar. þeir máttu virðingu við sannleikann, hjá Dönum og öðrum þjóðum, sem taka eftir löggjafarmáium íslend- inga. Úr því sem ráða var gat ekk- ert betra komið fyrir, en það sem orðið er. • Konungur vor á mikl- ar þakkir skilið fyrir það af þjóð- inni, að hann valdi þann veg, jafht nú og við fyrri samþykt frumvarpsins frá þingsins hálfu, að koma hreint og beint fram og hafa ekkert á huldu í þessu mik- ilvæga máli. Konungurinn hefur með því, nú í annað sinn, stigið það spor í áttina til samvinnu Við þjóðina á íslandi, að mikil von virðist geta verið til heilla- vænlegra úrslita, þegar þeir, sem nú standa á milli konungsvalds- ins og þjóðarviljans íslenska, eru ýmist dottnirúr sögunni, eðahafa fariií heim og lært betur. Á. hinn boginn hlýtur alla að un<Mra, er þeir heyra því haldið frann í ríkisráðinu, að einhverjir einstakir þingmenn skuli nú fara á k onungsfund til þess, að skýra það betur, sem ráðherra Sigurður Eggerz hefur tekið svo tvimæla- lauí;t fram á fundinum. 3*áðh. hefur komið þar svo dængilega fram og talað svo hreint og beint, einnig á vora hliii — að allir góðir íslendingar mnnu fagna því. Mú er því hreint borð milli íslendinga og Dana í stjórnar- skrármálinu — og þá er loks hægt fyrír þjóðina að sjá huldulaust, hva.r hún stendur í baráttunni um Jancfcrjettindi vor frá elstu tím- um*. Á ríkisráðsfundí á Amalienborg töluðu konungur og íslandsráð- herra í gær eins og hér segir og gjöra má kunnugt: Stjórnarskrármálið. --------— Tillaga íslandsráðherra ( um staðfesting stjórnarskrárinnar hefir tekið upp orðrétta ályktun alþingis og endar svo á þessa leið: Um leið og eg held mér við það, sem þannig er tekið fram i þingsályktuninni, skal eg samkvæmt því og með tilvísun til nefndrar bíngsályktunar leggja það til, að stjótnarskráin verði staðfest. Konungurinn talar þar næst á þessa leið : Eins og eg lýsti yfir í ríkisráði 20. okt. 1913, er það ásetning- ur minn að staðfesta frumvarpið lil stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá fyrir sérstök málefni íslands 5. jan. 1874 og stjórnar- skrá 3. okt, 1903, eftir að frum- varpið er nú samþykt óbreytt af alþingi, sem kornið hefir saman eft- ir kosningar 11. apríl 1914, eer- andi ráö fyrir því, að fslandsráð- herra leggi fyrir mig úrskurð þann, sem var boðaður á r .idun; ri ráðsfundi, um framburð íslenskra laga og mikiisvarðandi stjórnarráu- stafana í ríkisráðinu, og sömuleiðis forsætisráðherrann hina boðuðu allrahæstu auglýsing til Danmerkur u.n það, sem eg Iét í ljósi þá í hinu opna bréfi mínu til íslands. Vegna þingsályktunar þeirrar, sem íslandsráðherra hefir tekið upp f hina allraþegnsamlegustu tillögu sína, er það vilji minn, að láta í ljósi það, sem hér segir: Það, sem fór fram í ríkisráðinu 20. okt, 1913, getur ekki skilist þannig, að framburður íslenskra sérmála fyrir konung í ríkisráði mínu sé nieð því lagt undir danskt löggjafarvald eða dönsk stjórnar- völd, en samkvæmt núgildandi skipun um ríkisréttarlegt samband miili Danmerkur og íslands getur framburður íslenskra laga og mik- ilsvarðandi stjórnarráöstafana ein- ungis trygt að þau séu íslensk sérmál og feli ekki í sér ákvæði sem snerta hin sameiginlegu ríkismálefni. Hin íslensku lög og mikilsvarðandi stjórnarráðstafanir verða þess vegna að halda áfram að berast fram f ríkisráði mínu og á því getur cng- in breyting orðið, nema með lög- festing annarar skipunar, sem á sama hátt sem frambuiður í ríkis- ráðinu tryggir að rætt verði, og að úr vafa, sem kynni að koma fram, verði leyst, hvort heldur er frá einni hlið eða annari um takmörkin niilii hinnar sameiginlegu og hinnar sér- stöku íslensku löggjafar. Ráðherra talaði á þessa leið : í ályktun alþingis er því haldið algerlega föstu að framburður ís- lenskra mála fyrir konung sé ís- lenskt sérmál, og ennfremur er því haldið algerlega föstu að þetta sér- mál skuli ekki háð öðrum ákvæð- um en önnur íslensk sérmál. Af þessu leiðir að auglýsing sú til Danmerkur sem boðuð er í ríkis- ráðinu 2o. okt. 1913 er ósameinan- leg við það sem alþing heldnr fram. Með því að auglýgjngin mundi leiða af sér að konungur bindi vilja sinn við það að gerast kynni eitthvað sem íslensk löggjöf og stjórn væri ekki einráð um, og að konungi stæði því ekki frjálst fyrir um breytingar á ákvörðunum, sem kynnu að verða lagðar til frá ís- lendinga hálfu. Eg get ekki við- urkent, að sambandið milli Dan- merkur og íslands, hvort sem litið er á þess sögulegu, rétlarlegu eða eðlilegu myndun, sé þannig, aö nauðsynlegur sé vegna þess fram- burður íslenskra sérmála í n'kisráð- inu, eins og eg heldur ekk> get viðurkent, að spurningin um sér- málaframburöinn í ríkisráðinu eða utan þess eigi að leysast eftir öðru sjónarmiði en því íslenska. En út frá þessari grundvallarskoöun hafa menn ekki haft neitt á móti því, að verða við óskum Yðar Hátignar um málaframburðinn í ríkisráðinu, og eg mundi þessvegna á þeim grund- velli vcra reiðubúinn til þess að koma fram með tillögu fyrir Yðar Hátign samkvæmt því. En með því að eg verð að halda fast við af- stöðu fslendinga, sem kemur fram í ályktun alþingis, að framburður ís- lenskra mála íyrir konungi sé íslenskt sérmál, sem ákvarðað er um og brf/tí peirn regium, sem ^iiua um nm íslensku sérn.' -jet eg ekki, svo þuu^t sem mér feliur það, lagt til Yðar konunglegu stað- festing á stjórnarskránni, án þess að það komi berlega og skýrt í ljós, að íslandi varðveitist hinn gamli réttur þess. Eg hefi viljað taka þetta fram fyrir Yðar Hátign svo greinilega sem unf var, með þvíað eg er þeirrar skoðunar, að djúp samúð milli konungsins og ís!ensku þjóðarinnar verði að byggjast á ský- lausum grundvelli. Konungurinn talaði svo : Þar sem íslandsráðherra ekki vildi leggja til staðfesting stjórnarskrárfrum- varpsins, að athuguðum fyrirliggj- andi ástæðum, og lýsir því yfir að þær séu ósameinanlegar við vilja alþing« verð ég að taka fram það sem nú skal greina: í opna bréfinu 20. okt. 1913, þar sem stofnaö var til nýrrakosn- inga til alþingis gjörði jeg kunn- ugt, á hverju bygðist vænfönleg staðfesting mín á hinu nýa sijórnar- skrárfrumvarpi. Samtímis var að tilhlutun íslandsráðherra opinberlega birt yfirlysing mfn í rikisráðinu, þar sem eg eftir ráði minna dönsku ráðgjafa gjörði kunnugt, að það væri ætlun mín að auglýsa í Danmörk það, sem eg hafði tekið fram í mínu opna bréfi til Islendinga — að eg mundi ekki breyta ákvörð- un minni um það, að hin íslensku sérmál berist fram fyrir mig í rík- isráðinu, nema að ný skipun kynni að verða gerð um ríkisréttarlegt samband Danmerkur og íslands. Alþingi var þannig, þegar það end- urtók samþykki sitt á stjórnarskrár- frumvarpinu, fullkomlega vitandi um þessar a'stæður, og ef það óskaði ekki að stjórnarskipunin fengi fram- gang með þessum skilorðum hefði það átt að leita fyrir um, hvernig koma ætti sér saman um ásusður frumvarpsins. Eg get þess vegna ekki álitið það alveg víst, að afstaða alþingis geti eins og ráðherrann lýsir henni verið þannig endilega Akvörðuð, og vil því skjóta því til hans, að gera þingmönnunum kunn- ugar yfirlýsingar mínar hér í dag og leita skýrari vissu um það, hvort það er svo, að alþingið óski ekki stjórnarskrárinnar með þeim skil- orðum, sem eg hefi sett fram og verð framvegis að halda fast við. Ráðherra talaði svo: Þegar litið er til þess hvernig alþingið verður að starfa á þcim stutta vinnutíma sem það hefir, varð ekki búist við því að hið ný- kosna þing 1914, gæti, eftir að hafa fyrst rætt og gert út um sína eigin afstöðu til þeirrar spurningar sem hér liggur fyrir — fengið tíma til þess áður en þingi var slitið, ið leitast fyrir um það að kom- ð yrði sér saman um þær á« stæður, sem Yðar Hátign nefndi En á hinn bógiun gat eg ekki, er eg átti tal við Yðar Hátign á sumr- inu sem leið, látið uppi orðrétta ályktun alþingis. Eg hlýí einnig að álíta, að alþingið með því að láta í ljósí fyrir Yðar Hátign áðtir en staðfesting stjórnarskrárinnar fer fram — skoðun sína, borna fram af hinum íslenska ráðherra, sem ber ábyrgð fyrir þinginu — hafi svo rækilega sem unt var, komið óskum sínum á frarnfærí. Eg er í engum vafa um það, að sá skilningur rainB á þingsálykturiinni, sem eg hrf skýrt frá gefur rétta hug.í;yr;d unt hina ákveðnu afsföS,, , Jf rcálsins og tg styð n 6 ' svo mj farinnar, he farið hafa, r.it^ er -ívaldi í Kauþ*- •*.-.,iiahöfn, öiilli mín og þeirrai þingmanna, sem standa fremst, eftif að eg hafði átt samtal vtð Yðaf Hátign um þetta mál; — Þótt eg mundi ekki láta hjá líða að far* eftir því, sem Yðar Hátign skaat ftf min, ef jeg hefðt minstu von uffl að geta með því unnið að þvif&ð leyst yrði úr þessu mált, álít jeg eftir að Yðar Hátign hefir tekið fram skilorðin fyrir staðfestingu, og samkvæmt því,sem eg hefi tekið fram, að eg geti ekki annað gert, held- ur en að taka tillögu mína til baka. Eg vil þó áður lýsa þvf yfir fyrir Yðar Hátign, að eg álít þaö mál, sem hér liggur fyrir svo mikilvægt, aö ef stjórnarskránni verður synjaö staðfestingar á grundvelli þingsálykt- unarinnar, þá verð eg að tilkynna Yð- ar Hátign beiðni mína um lausn, sem eg vildi þó ekki koma fram með fyrir fult og alt fyr en mér veitist færi á að bera fram fyrir YðarHá- tign þau mál frá seinasta alþingi, sem hafa ekki enn þáverið útkljáð. Konungur talaði svo: Vegna þeas hvernig þessu máli er komið nú eftir yfirlýsingar ráðherrans verð eg að óska þess að ræða við íslenska stjórnmálamenn af ýmsum flokkum möguleika þess að leysa úr hinumum fyrirliggjandi ágreiningi viðvíkjandi ríkisráðinu svo að stjórnarskrármálið komist fram«. Ráðherra taiaði svo: Uf !döog eg held fast við mínar fyrri yf;.-lýs- ingar leyfi eg mér aö feka aftur tillögu mína um staflfesting stjó> . arskárinnar, og í sat^bandi viðþað tillöguna t-m ilígáfu á aílra hæstw úrskurði, uni íramburö íslenskra sé mála fyrir konungi og sðmuleiðis' jfi lögtn til breyt'nt??r « ^ðstw .Sre íslands, frá 30. ok.. 1903. Niðurl. í næsta blaði. Ford bifreiðar eru ódýf- ar. Allar upplýsingar gefur SvAinn Oddssen.

x

Þjóðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðin
https://timarit.is/publication/223

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.