Vestri


Vestri - 10.07.1915, Blaðsíða 2

Vestri - 10.07.1915, Blaðsíða 2
102 VESTRI 26 bL Verkmannamá!. í meira en hálfa öld hefir sú spurning verið uppi í flestum löndum Norðuráifunnar, hve mikla hlutdeild verkaraaðurian ætti að eiga í arði vinnu sinnar. — Elstu verkmannafélögin eru svo að segja jaínaldra þessari spurningu. Og þó að starfsemi þeirra megi þakka stórmikla. byltingu til bóta á rétti og kjörum verkafólks — verður það ekki dulið, að margir gátumenn og einlægir mannvinir efast um að úr spurningunni verði Ieyst á viðunandi hátt með því atvinnu* skipulagi sem nú tíðkast. Það er sítelt áhyggju og íhug- unarefni margra mætra manm vina víðsvegar um lönd, hvað gera megi og hvað hægt sé að gera, til þess að hefja hinar lægstu stéttir mannféiagsins, skapa þeim þroskameiri og vfði sýnari hugarheim og tryggja stöðu þeirra til almennrar vel líðunar — að svo miklu leyti, sem í mannlegu valdi stendur. — þeir sjá að þröngsýni og úrkynjun fjöldans er stærsta bölið, það er sá Niðhöggur, sem nagar allar rætur undan Yggdrasil þjóðanna. Mestu menningarþjóðirnar hafa líka sífelt verið að setja hjá sér fleiri og fleiri öryggisráð gegn þassum voða; t. d. með því að borga alþýðu eftirlaun, til þess að tryggja betri líðan í elli, og einnig sjúkdóma' og slysatryggi ing. En þótt þessi ráð hafi gefist vel í framkVæmdum og spái öllu góðu, er það samt álit flestra manna að þau nái of' skamt. Skilningur verkafólks á umbót- unurn hefir ekki orðið samterða aðgerðum löggjafans. Jafnhliða þessari vercd löggjafans hafa verkamenn fengið goldið mikið meira kaup en áður fyrir vinnu. Ottast með góðu samkomulagi á báðar hliðar: milli vinnuveiti enda og verkmanna. Og stundum hafa þeir áunnið kauphækkun með samtökum sínumgegnvinnu« veitendunum — verkföllunum. Víða um lönd hafa verkamenn fengið setta gerðardóma til að jafna allan ágreining út af vinnu — og hafa þeir oft orðið til stór- mikils gagns. — Þá hefir ekki minni breyting orðið á skipulagi verkmanna. Samstarf oj? samtök var þeim í fyrstu alveg óþekt. Þar sem vinnuleysi var gekk hver fram fyrir annan til þess að bjóða vinnu sína — og kaupið var oft híð geðþekni vinnuveiti enda. Ná eru vekmannasamtökin stærsta félagsstórveldi heimsins. Sýna brösur þær er staðið hafa milli verkmannaogvinnuveitenda nú síðustu árin, að verkmönnum hefir vaxið svo ásmegin að auð- valdið gerir ekki betur en hata í fullu tré. Nær því hvert ein- stakt verkmannafélag á sjúkra- og slysasjóð og verkfailssjóð og auk þess eiga sambandsfélögin, sem venjul. er eitt í hverju landi, öfluga sjóði, sem einkanlega eru ætlaðir til stuðnings kröfum verkmanna. í hvert skifti sem verkfall er hafið, með samþykki landssambandsins, sem krafist er til þess að tryggja réttmæti verkfallsins, standa verkamenn sem einn m?ður, og eiga vísan stuðning samherja sinna í öðrum löndum. Stundum Ieggja sami herprnir niður vinnu til þess að reyna sð þvinga vinnuveitendur tii að ganga að kröfum verk- manna, og alt af er sent stórfé land úr íandi til þess staðar, þar sem verkfallið stendur yfir. Sem dæmi um samúðarverkföll má nefna hafnarverktötlin í hitt eð fyrra, sem urðusamtímis í mörgi um hafnarborgum Evrópu og í Vesturheim'. Var það gert til stuðnings kröfum hafnarverk* manna í Lundúnum. Félagsskfipur verkmanna byggi ist á því, að íélagsheildin og hugsjón hennar sé rétthæsta og helgasta boðorðið. Fyrir því verður hver einstaklingur að beygja sig. Um verktöil er venjulegast 2/g atkv. áskilinn, en í öllum öðrum málum einfaldur meirihluti. Hver sá sem brýtur samþykt félagsheildarinnar eða ljóstrar því upp, sem leynt á að fara, er álitinn ófriðhelgur. Hann er bannfærður um alt samneyti og stuðning télaga sinna. Er sú bannfæring eogu áhrifaminni en pátabannfæringaruar forðum og kjósa því flestir að sýna heldur fulla hlýðni. —¦ Flest þessi atriði hafa farið fyrir ofan garð og neðan hjá almenningi hér á tendi. Er hér að eins drepið á þau til skilningsauka. Gefst máske síðar tækifæri til að víkja að þeim nákvæmar. í næsta kafla verður vúkið að kaupgjaldi verkmanna hér. A. Húsmæðraskólinn á Isafirði, Skólinn var stofnaður 1912 fyrir forgöngu kvenfél. Ósk og tók til starfa þá um haustið í sf-ptember. Tilgangur skólans er sá >að gera stúlkur þær, er hann sækja, að dugandi hús> mæðraeínum og auka þekkingu þelrra í öllum þeim störfum, er fyrir koma á almennu heimili.* Kent er þar bæði til munns og handa. Verklega kenslan: Matreiðsla, bökun, niðurtuða, þvottur og meðferð hans, ræstun herbergja, saumur o. fl. Munn- leg kensla: Næringarefnafræði, hjúkrunarfræði, búreikningar, úti reikningur fæðis (reiknuð hlutföll næringarefna) o. s. frv. Kenslan stendur yfir frá kl. 8 á morgnana til kl. 8 á kvöldin. Verkum er ínnlendar símfregnir. 5. júlí. ÞiDgmálafundur Reykjavíkur var haldinn í gærkveldi í barnaskólai gaið'num. Fundarstjóri Magnús Eínársson dýniiæknir og skiifari Sigi mður Jónsson brunakennaii, Ræðumenn: þingm. báðir, ráðh., Sig. Eggeiz, Gisli Sveinsson og Bjarni frá Vogi. Þar var samþykt með yfiignæfandi meirihl. atkv. tillaga á þessa leið: Fundurinn þakkar ráðhena og þeim mönnutn sem unnið hafa að því að bjarga stjórnarskrármálinu og telur fyrirvara alþingis full- nægt, með stnðfestingarskiimálunum. Fundurinn lýsir einnig fullu tráusti sínu á ráðherra. Þingmálafundur i Hamarfirði hófst kl. 6 í gærkveldi og stóð til kl. 12, án þess nokkrar samþyktir yrðu þar geiðar. Fundinn sóttu ýmsii Reykvíkingar, þar á meðal ráðh , Sig. Eggeiz og Sv. Björnsson. í kvöld verður þingmálafundur a Akranesi. Þangað fóru til að verða við fundarhaldið: ráðh., Sig. Eggei z og Sveinn Björnsson. Alþingi veiður sett kl. 12 á miðvikud. Sr. Eggert Pálsson á Breiðabólstað prédikar. 7. júlí. Þinginálafundioum í Hafnarfirði lyktaði þannig, að borin var upp svolátandi tiJlaga fiá Sigfúsi Bergmann: Um leið og fundurinn Jýsir fullu fcrausti á þingmönnum kjördæmi isins felur hann þeim, fyrir kjördæmisins hönd, að ráða fram úr því, hvort fyrirvara fOþingis er fullnægt með staðfestingarskilmál- unum. Tillagan samþykt með 30 afkv. gegn 13. Um 100 kjósendur á fundi. A Akranesfunóinum var samþykt svolátandi tiliaga: Funduiinn Jýsir ánægju sinni yfii sfaðfestingu stjórnarskrár og fána og kann þeim raönnum þakkir, er unnið hafa að lausn þess. ara mála. — Jafnframt álitur fundurinn uppljóstrun tilboðanna ósamboðna þingmönnum þjóðarinnar. Tillagan samþykt með 20 atkvæðum gegn 4. Mikill kveméttindafögnuður verður í Reykjavík í dag. Dagskráin er þannig: Konungi sent símskeyti. — Kl. 4y2: Konur safnast saman í barnaskólagarðinum og ganga þaðan í skrúðgöngu, með lúðrasveit í broddi fylkingar, til Áusturvallar, sem er allur fánum skréyttur. — Kl. 6: Nefud 5 kvenna fœrir alþÍDgi ávarp. — Sungið kvæði eftir Guðm. Magnússon. — Rakin stutt saga kveméttindahreyfingarinnar hér á landi. — Sungio Eldgamla ísafold. — Ræðuhöld. — Lesið upp ávaip til alþ. og símskeytið til konungs. — Sungið kvæði eftir Maríu Jóhannsdóttur. — Kl. 9: Konur safnast saman í stóra sal Iðnaðar- mannahússins. -- Borðhald, ræðuhöld og friálsar skemtanir. skift þannig, að námsmeyjum er skipað í 6 flokka, tveimur í hvern. Rr þeim ætlað sitt verkið hverj- um. Sumar vinna húsmæðrastörf, aðrar elda mat o. s. frv. Kl. 8 er borðaður morgunmatur, kl. S1/^ til 9 unnin morgunverk, kl. 9 —9V2 sagt fyrir verkum og teknar uppskriítir, kl. 9V2— 1-V2 búinn til miðdegisverður, 1-2^/2 upp- þvottur og ræstuo, kl. 3 kcfífi, kl- 3x/2~6 bókleg k*nsla og saumur, 6— 7 undirbúningurundir kvöldverð, kl. 7 kvöldverður, störfum lokíð kl. 8. Aðsókn að skólanum hefir verið svo mikil. að miklu fleiri hafi sótt en húsnæði hefir Ieytt. Próf er haldið að loknu hverju námsskeiði að viðstöddum p;ót- dómurum, sem í öðrum skólum. Hafa nú útskritast þaðan 72 hús» mæðraefni, 58 úrísafjarðarsýslu, 5 úr Strandasýslu, 3 úr Húna' vatnssýslu, 1 úr Reykjavík, 1 úr Eyjatjarðarsýslu, 1 úr Árnessýslu og 3 úr Þingeyjarsýslu. Forstcðukona skólans er ungfrú Fjóla Stefánsdóttir. Hún hefir numið húsmæðrafræði á Ánkersi hus á Sorö í Danmörku. Hún er eini fasti kennarinn við skólann, en auk hennar eru tveir tímai kennarar: ungfrú Lovísa Markúsi dóttir kennir saum og ungtrú Guðrún Tómasdóttir ljósmóðir kennir hjúkrunurfræði. Skólinn byrjar 16. september. Stendur fyrra námsskeiðið yfir til 14. janúar, en hið síðara trá 16. jauúar til 14- maf. Óhætt tnun að fullyrða að skólinn hefir unnið sér hylli þau ár er hann hefir startað, og áreiðanlega mundi mönnum finn: ast skarð fyrir skildi, ef hana misti við, sem vonandi kemur ekki til. — Ungum konum er eigi síður nauðsynlegt að læra matreiðslu og heimilisstjórn, en munnleg fræði. En þeim skólum er slíka mentun veita fjölgar nú óðum, svo full þörf er á að hafa að minsta kosti einn húsmæðra- skóla hér vestanlands. Kona. Um Havald liárfagra. Frá< sagnir Heimskringlu og annara fornrita vorra, heitir ný bók um 10 arkir að stærð, eftir Eggert Briem frá Viðey. Ræðir bókin um rætlindi óðalsbænda í Noregi

x

Vestri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vestri
https://timarit.is/publication/235

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.