Vísir - 02.10.1959, Síða 7

4
Föstudaginn 2. október 1959
VfSIB
-f
í dag eru 50 ára afmæli
Vatnsveitu Reykjavíkur, því að
hinn 2. október 1909 var vatn-
inu úr Gvendarbrunni hleypt í
vatnsveitukerfið, og við það er
miðað, en að vísu hafði vatni
úr Elliðaánum verið hleypt í
það fyrr eða hinn 16. júní um
sumarið. Þetta var mesta verk-
legt fyrirtæki, sem ráðizt hafði
verið í hér á landi, og baráttan
fyrir þeirri lausn á því vanda-
máli, að sjá bæjarbúum fyrir
nægu, góðu vatni, var mjög
hörð, og um margt deilt, en nú
mun enginn um það deila, að
rétt leið var valin, að leiða vatn-
ið úr Gvendarbrunni.
Tíðindamaður frá Vísi hefur
í tilefni hálfrar aldar afmæl-
isins rætt við Einar Sigurðsson
deildarverkfræðing Vatnsveit-
unnar og fengið hjá honum
nokkrar upplýsingar, einkum
varðandi ástand nú og horfur,
en síðar í þessari grein verður
vikið að nokkrum atriðum úr
sögu Vatnsveitunnar.
„Hver er lengd á lögnunum",
spurði tíðindamaður, „og' hvað
hafa þær lengst mikið t.d. sein-
ustu 25 árin eða svo?
„Lengd á lögnum í jörðu er
nú 182 km. en frá 1934 bættust
við 97 km. Unnið var að fyrstu
lögninni 1908—-1909 og var
hleypt á vatni úr Elliðaánum
16. júní 1909 og úr Gvendar-
brunni 2. okt. sama ár. Áætlun
að vatnsveitunni hafði gert Jón
Þorláksson verkfræðingur og
var nú allt óbreytt til ársins
1923; þá var vatnsveitan auk-
in allverulega, og geri Jón Þor-
láksson áætlanir eins og áður.
Var þá lögð ný aðalæð frá
Gvendarbrunni. Nokkrum ár-
um síðar fer enn að bera á
vatnsskorti og enn er vatns-
veitan stækkuð og því verki
lokið. (Fyrir aukninguna
„runnu 259 lítrar á sólarhring
handa hverjum bæiarhúa. en
650 eftir hana“ K.Z.: Úr bæ í
borg). Síðasta stækkun var svo
1947, ný aðalæð og nýtt inntak.
Við þá æð var sett dælustöð í
fyrra“
V atnsnotkunin.
„Og hver er vatnsnotkunin
nú?“
„Notkunin er milli 45—47
þúsund rúmmetrar á sólar
hring.“
„Þetta mun vera feikna vatns-
notkun. Það væri fróðlegt, að
heyra eitthvað meira um það“.
„Já, þetta er mjög mikil
vatnsnotkun. Á svæðinu eru
70 þús. manns. Vatnsnotkunin
er því um 650 lítrar á íbúa á
sólarhring.
Til samanburðar má geta
þess, að algerlega samsvarandi
tölur frá Khöfn. (vatn til iðn-
' aðarþarfa meðtalið) sýna, að
þangað rennan á mann 292 ltr.
; En hér er þess að geta, að fisk-
iðnaðurinn í bænum er vatns-
j frekur, eins og skiljanlegt er.
Fyrir hvert tonn af hráefni,sem
flutt er í fiskiðjuverin, eyðast
15 tonn af vatni.
Við höfum sett upp mæla í
húsum í athugunarskyni ein-
ungis og kom í ljós við hana,
að vatnsnotkunin er mjög mis-
| „Síðan er dælustöðin komst
upp er það endurnýjun bæjar-
( kerfisins — og þá fyrst fremst
aðalæð í vesturbæinn. Verður
þetta víðasta æðin, sem lögð
hefur verið og pípurnar í hana
komnar. Má sjá þeim staflað
l hér og þar allt frá Grænuborg
að Nýja Garði. Annað efni mun
koma um og upp úr miðjum
mánuði og við vonum, að verk-
inu verði lokið fyrir áramót.
Ný vatnsból.
„Fæst enn nóg vatn úr
Gvendarbr urini ? “
„Það er ekki nema 1/3 vatns-
ins, sem kemur úr sjálfum
Gvendarbrunni, því að hitt
kemur úr lind, sem er um 150
metra frá honum. Þessi tvö
vatnsból eru nú um það bil full-
nýtt, og það verður að fara að
huga að nýjum vatnsbólum, en
þar efra við hraunjaðarinn eru
Vatnsveitan
☆
☆
50 ára.
☆
Saga — framkvæmdir — fyrírætEanir.
.1
munandi eða frá 150 1. og upp
í 400 lítra á íbúa í húsi. Greini-
legt er, að menn gætu komist
af með minna vatn. Tekið skal
fram, að í iðnaðinum er vatn
greitt eftir mæli.“
„Hefur ekki verið til athug-
unar, að vatn yrði yfirleitt
greitt eftir mæli?“
Vatnsmælar í húsum.
„Jú, það hefur verið til athug-
unar og er. Við munum setja
upp vatnsmæla í um 200 hús-
um í tilraunaskyni, og ekki
greitt fyrir vatnið samkvæmt
því sem mælarnir sýna, því að
þetta er aðeins til reynslu og
sú reynsla, sem fæst verður að
sjálfsögðu höfð til athugunar,
við frekari meðferð málsins.
Annars mætti geta þess, þeg-
ar um vatnsnotkunina er að
ræða, að í Kópavogi er vatns-
notkunin 380 1. á íbúa á sólar-
hring, en þar er enginn telj-
andi iðnaður. Kópavogur fær
sem sé vatn úr Vatnsveitu
Rvíkur, tekur við því við mörk-
in, hefur sitt eigið innanbæjar-
kerfi. Vatnsmælir er á aðalæð
við mörkin.
Endurnýjun
bæjarlcerfisins.
„Hvert er helsta viðfangsefn-
ið nú?“
Vatnsgeymar.
„Bygging vatnsgeyma hefur
verið lengi á döfinni og munu
þeir verða reistir á Litluhlíð
hjá Golfskálanum. Vatnsgeyma
er mikil þörf.. Núverandi vatns-
miðlun er ófullkomin, því að
við nýtum ekki aðalæðarnar
nógu vel. Gert er ráð fyrir 10
þús. tonna geymum, og stefnt
að því marki, að vatnsgeymar1
verði fyrir sólarhrings neyzlu, |
sem er nú yfir 40 þús. tonn. í
sambandi við þessa fyrirhug-
uðu geyma er þess að geta, að
breyta þarf aðalæðum, en þess
er einnig þörf vegna breytts
skipulags í bænum, þar sem
svæði, er aðalæðar liggja um
verða teknar til húsbygginga.
Annars verður nánara ákveðið
um þetta að lokinni hugmynda-
samkeppni um útlit geymanna.
Ef til vill verður byrjað á jarð-
vinnu vegna þessara fyrirhug-
uðu framkvæmda þegar á þessu
; hausti, en örugglega verður
byrjað á næsta ári.“
Þessi mynd er einkenn- j
I andi fvrir Vatnsveitu
Reykjavíkur ; dag — stækk- (
un hennar, sem unnið er að
kappi um bessar mundir.
Það eru 60 sm. víðar pípur,
sem eiga að færa Vestur-
bænum vatn framvegis.
((Ljósm. P. Thomsen).
fleiri lindir en þær, sem nú fæst
vatn úr.“
Saga vatnsins
í höfuðborginni,
„Saga vatnsins í höfuðborg-
inni er fróðleg saga og merki-
leg um sumt“, segir Knud
Zimsen borgarstjóri í bókinni
Úr bæ í borg, og er þar sögð
saga vatnsveitu Reykjavíkur,
og hefst hún á lýsingu á vatns-
bólunum hér frá fyrstu tíð, þar
er m.a. minnst eins mesta bar-
áttumanns fyrir vatnsveitunni,
Guðmundar Björnssonar land-
læknis, en hann barðist fyrir
framgangi málsins af brennandi
áhuga.
Vatnsveitan.
Það var við bæjarstjórnar-
kosningarnar í janúar 1900,
sem Guðmundur — þá héraðs-
læknir — var kosinn í bæjar-
stjórn. Hann var „frjór í hugs-
un og opinn fyrir nýjungum —
og varð mörgum minnisstæð
barátta hans í vatnsveitumál-
inu — finnst mór ekki stafa
slíkuur ljómi af Guðmundi
Björnssyni í sambandi við nokk
urt mál sem þetta, og var hann
þó víðast hlutgengur og lét til
sín taka“ ------- en „meining-
ar manna voru deildar“ um
hvaða leið skyldi fara, og „ekki
ótítt að heyra því fleygt að
} ' ý . ’ j '

Guðmundur Björnsson værí
vart með öllum mjalla.“ (K.Z.J),
Borgarafundir.
Gullleit.
Borgarafundir voru haldnir
um vatnsveitumálið. „Meining-
ar voru deildar11 sem fyrr var
sagt, og voru „flestir þeírrar
skoðunar, að reynt yrði til
þrautar að bora eftir vatni £
námunda við bæinn ------— var
að lokum ákveðið að gera til-
raun með að bora eftir vatni í
j tagli Öskjuhlíðar, niður undir
Vatnsmýri. „Færi svo sem von-
ir bentu til var ætlun sumrar
að reistur yrði vatnsgeymir á
Skólavörðuholti eða Öskjuhlíð,
og vatninu yrði dælt þangafl
með olíumótor, en vindmylla
notuð til 'sparnaðar.
En nú gerðist það, sem al-
kunna er að vatnsborunitt
leiddi til gullleitar, en það var
1. apríl 1905, sem blaðið Reykja
vík birti fregnina um gullfund
í Vatnsmýrinni, og samkvæmt
þeirri fregn var „gullið ekkÉ
sandur þarna, heldur í smá-
hnullungum“. Sú saga .verður
ekki rakin, en boranir hvað
vatnsveituna snertir báru ekkí
árangur, en þær „sönnuðu hins-
vegar“, segir K. Z., að skoðun
Helga Péturs á jarðlögunum við
Rvk. var rétt þær lyftu skýlu
frá augum mínum í sambandi
við jarðhitann í nánd við bæ-
inn og notkun hans“. En einn-
ig það er önnur saga.
Áælun Jóns
Þorlákssonar.
Næst gerist það, að boðið er
vatn úr Grafarlæk og rætt um
kaup á Elliðaám, og margt
fleirá þar að lútandi. Jóni Þor-
lákssyni, síðar forsætisráðh.,var
falið að gera áætlun um vatns-
veitu. Hún er dagsett 15. marz
1907 og hefur tíðindamaðurina
haft afrit af henni með hönd-
um, en í henni segir m.a. svo:
„Allur kostnaður við vatns-
veitu frá Gvendarbrunnum að
Rauðárhlemmi verður eftir
þessari lauslegu áætlun h.u.b.
280.000 kr. Af þeirri upphæð
mætti spara 50—70 þúsund kr.
ef vel tækist að fá vatn með
sprengingu hjá Dymmu (veiði-
mannahúsunum).
Það er því tillaga mín, að
jafnframt því sem leiðin frá
Dymmu inn til bæjarins er
rannsökuð til fullnustu og fulln
aðaráætlun gerð um vatns-
veitu á þeim parti, sé gerð
lítilháttar tilraun til að finna
vatn með sprengingu hjá
Dymmu, en ef það tekst eigi,
þá sé gerð fullnaðaráætlun um
vatnsveitu alla leið frá Gvend-
arbrunnum.“
100 pottar á mann.
Af því að minnst var á vatns-
notkunina nú hér að framan
skal þess gstið, að í þessari
áætlun, segir JÞ.: „Sam-
kvæmt reynslu nágrannaland-
anna má áætla, að brúkaðir
verði að meðaltali 100 pottar
vatns á mann á dag, sem kann
að þurfa til iðnaðar. Um það
leyti, sem heitast er í veðri má
eigi áætla minna en 150 potta
á dag á mann.“
Ymsir möguleikar.
J.Þ. ræðir ýmsa möguleika,
svo sem að taka vatn úr Elliða-
ánum o.fl. en um Gvendar-
Framh. á 11. siðu.