Vísir - 02.10.1959, Side 4

VlSIB
Föstudaginn 2. október 1959
M er gaman ail vera
gestur á Íslandi —
en að búa hér — í þessum glundroða —
nei, guð hjálpi mér.
Viötal við Árna Brandsson frá Hnausum í Kanada.
Það er alltaf gaman að koma
til gamla landsins — heim til
íslands — en að búa hér í þess-
um glundroða, nei, guð hjálpi
mér, það vil eg ekki.
Þannig fórst sjötugum Yest-
ur-fslendingi Árna Brandssyni
frá Hnausabyggð í Kanada, orð
við fréttamann Vísis fyrir
skemmstu, en Árni var þá á
förum vestur um haf eftir
nokkurra vikna dvöl hér heima.
—• Þú fórst ungur utan?
surði fréttamaðurinn,
— Nítján vetra og síðan er
3iðin hálf öld.
— Hvernig stóð eiginlega á
pví að þú fluttist vestur um
haf? Fórstu með foreldrum
þínum.
— Eg fór einn míns liðs,
kannaðist að vísu við fáeina af
samfylgdarfólkinu, en annars
var ekkert af skyldfólki mínu
í ferðinni. Af hverju eg fór,
syr þú. Eg veit það sjálfur ekki.
Sumir myndu kalla það útþrá,
eg nefni það forvitni. Svo hafði
eg heldur ekki frá svo miklu
að hverfa.
— Var ríkidæminu ekki fyrir
sð fara?
mínu. Annars hefur margt
fleira borið á góma, m. a. vann
eg í meir en áratug fyrir Kan-
adastjórn sem eftirlitsmaður
við bryggjusmíði, eg annaðist
líka manntal fyrir stjórnina í
nokkur skipti —■ þar er fram-
kvæmd manntals launað starf,
sem tekur oft langan tíma, og
fer eftir því hve stórt svæði t
maður tekur að sér. Eg hafði
um skeið eftirlit með vega-
gerð fyrir ríkisstjórnina. Auk
þess hef eg gegnt ýmsum
trúnaðarstörfum, sat lengi í
skólaráði og formaður þess um
skeið, sat í kviðdómi og þar
fram eftir götunum. En þetta er
víst mont að telja það allt upp,
svo við skulum sleppa því.
Ekki heldur neitt til að státa af.
— Þú býrð ekki lengur í
Winnipeg að mér skilst.
— Nei, eg fluttist árið 1930
í þorp sem heitir Hnausar, og
átt þar heima síðan. Þar hefi
eg aðallega haft með höndum
byggingariðnað, en fengizt
jafnframt við fiskveiðar. Nú
er eg hættur að vinna á vet-
urna, en nenni ekki að vera að-
gerðarlaus á sumrin.
Að duga
eða drepast.
— Æskan var öll eitt sam-
fellt basl, byrjaði sem hálf-
drættingur á bát þegar eg var
9-vetra og réri samtals 6 ver-
tiðir sem barn eða unglingur.
Fyrst réri eg frá svokölluðum
Láturdal í Barðastrandarsýslu
•én síðan 4 vertiðir úr Kollsvík-
urveri. Þarna bjuggum við í
verbúðum við þröngan kost oft
og einatt og mikinn kulda og
vosbúð. En enginn spurði mig,
S ára gamlan strákpjakkinn,
hvort eg væri svangur eða
þreyttur eða hvort mér væri
kaílt. Enginn vorkendi mér þótt
ég kúgaðist og kastaði upp án
sfláts vegna sjóveiki, sem allt-
af hrjáði mig. Vinnan var
frumskilyrðið og svo í öðru
lagi það að bjarga sér einhvern-
veginn sjálfur. Þá hét það að
duga eða drepast.
— Með þetta veganesti fórstu
til framandi landa?
— Já og skuldir í þokkabót.
En þær gat eg borgað eftir að
€g kom vestur. Eg fékk strax
vinnu eftir að eg kom til
Winnipeg, en þar var aðal-
heimili mitt fyrstu þrjá ára-
tugina.
Lagt gjörva
hönd á margt.
— Við hvað hefur þú helzt
vmnið?
— Við allan skrattann eins
cg þið segið hér heima. Fyrsta
sumarið vann eg við algenga
verkamannavinnu. Veturinn
eftir stundaði eg fiskveiðar í
Winnipegvatni, en síðan hafa
fiskveiðar, ásamt bygginga-
sónnu yerið stór þáttur í lífi
Úr tengsliun
við ættlandið.
— Hefur þú talað aðallega
ensku eftir að þú komst til
Kanada, eða bæði málin.
— Utan heimilis hef eg talað
meir ensku, ekki sízt fyrstu ár-
in eftir að eg kom út. En eg
kvæntist konu af íslenzkum
ættum, Kristbjörgu Sigurgeirs-
dóttur, og enda þótt hún væri
fædd vestra töluðum við alltaf
íslenzku okkar á milli. Hún dó
fyrir þrem árum. Nú tala eg ís-
lenzku þegar eg hitti gamla fs-
leridinga, annars ensku.
— Er íslenzkunni ekki haldið
við meðal Vestur-íslendinga?
— Málið deyr út með gömlu
kynslóðinni. Unga fóllcið talar
ekki íslenzku og skilur hana
ekki. Það er komið úr tengslum
við ættlandið.
— Heldurðu þá að menning-
artengsl þau, sem nú er unnið
að milli þjóðarbrotanna séu, eða
verði gagnslaus.
— Ekki segi eg það að þau
séu gagnslaus. En það verður
erfitt að halda þeim við eftir
að gamla kynslóðin líður undir
lok.
— Er þetta fyrsta heimsókn
þín til íslands frá því að þú
fórst fyrir 50 árum.
— Nei, eg kom hingað fyrir
nokkrum árum.
— Finnst þér ekki margt
hafa breyzt?
ísland orðið
annað.
—• Vissulega. Það er undar-
legt að bera saman atvinnu-
hættina nú og rétt eftir alda-
mótin síðustu. Framfarirnar eru
stórkogtlegar, einkum finnst
mér það í sveitunum og hér í
Reykjavík. Samt sakna eg þess
gamla. Eg kom hingað til að
hitta gamla kunningja frá
æskuárunum. Þeir eru flestir
dánir. Eg ætlaði að sjá gömlu
torfbæina og kofana, sem mér
voru næsta kærir þrátt fyrir
allt baslið. Þeir voru horfnir
með tölu. Verbúðirnar jafnað-
ar við jörðu. Allt breytt. ísland
orðið annað en mig dreymdi
um. Eg fylltist trega. Þannig er
það einnig um aðra Vestur-
íslendinga sem til íslands hafa
komið. Þeir þekkja ekki aftur
ástkæra landið sitt og verða í
vissum skilningi fyrir von-
brigðum enda þótt þeir gleðjist
samt yfir framförunum. —
Þegar eg kem heim til mín aft-
ur og hitti gamla fólkið, sem
ekki hefur komið til íslands í
hálfa öld eða meir, kynoka eg
mér við að segja því sannleik-
ann. Það trúir honum ekki —
vill ekki trúa honum. ísland
lítur öðruvísi út í endurminn-
ingum þess og það er glæpur
að hrófla við þeirri mynd.
— Og þig langár sjálfan ekk-
ert til að hafa bústaðaskipti
aftur og flytja til fslands.
— Nei, guð hjálpi mér. I
þessum glundroða sem ríkir á
íslandi gæti eg ekki búið.
Stjórnmálin óskiljanleg og
stjórnmálabaráttan ekki mann-
sæmandi. Vestra rökræða menn
málefnin sjálf þegar út í bar-
áttuna kemur, hér virðist aðal-
atriðið það, að níða persónurn-
ar, sem í baráttunni standa,
niður, svívirða þær og ata þær
sauri. Nei takk, þá vil eg held-
ur vera áfram vestra. Hitt er
annað mál að það er gaman að
vera gestur á íslandi. Gest-
risnin er óþrjótandi og fólkið
elskulegt við mig. Berðu því
öllu beztu þakkir mínar, því þó
eg taki í hendina á því og þakki
fyrir mig, þá finnst mér að eg
hafi aldrei fullþakkað því sem
skyldi.
KRLSEV
talar um
krDsév
Fyrir ári síðan sagði Krus-
chev við rússneska verkamenn:
„Þeir ykkar, sem héðan af ætla
að fá sér fimm sjússa, verða
að fara í fimm veitingahús. Það
rennur af ykkur á leiðinni á
milli þeirra. Drykkjuskapur er
skaðlegur fyrir kommúnistískt
þjóðfélag, og við verðum að
binda endi á þetta böl með því
að berja vasklega gegn því.“
Og þetta kom frá óbetranleg-
um „fimm-sjússa manni“. Heim
urinn skalf af hlátri.
Var Kruschev ekki blautast-
ur þeirra allra? Var hann ekki
þekktur fyrir að verða fullur
og óvarfærinn vegna of mik-
illar inntöku af söngvatni.
Kom þetta ekki einmitt úr hörð
ustu átt?
En bíðum nú við. Hvaða sann
anir höfum við fyrir því að
Kruschev sé löggin kær?
Hans eigin orð.
Járnkarlinn.
Einu sinni kom það fyrir að
einhver bauð Kruschev upp á
glas af bjór á veitingastofu í
Kharkov. Kruschev læddi þá
upp úr vasa sínum flösku af
vodka og bætti bjórinn laumu-
lega með vænum sopa.
„Minn uppáhaldsdrykkur er
Yorsh (blanda af bjór og
vodka),“ sagði hann í trúnaði.
„Þjóðverjar drekka bjór. Vodka
á betur við Rússa.“
„Ertu ekki smeykur við að
Barbara Gliders, 21 árs gamall einkaritari, vann nýlega
bandarískan meistaratitil í dýfingum af þriggja metra háum
stökkpalli. Keppnin fór fram í Palm Beach, Florida. Barbara
byrjaði að leggja stund á dýfingar 14 ára gömul, og hún heldur
einnig titlinum í dýfingum af metersháum palli. Hún mun taka
þátt í dýfingakeppni Pan-Americon leikanna sem fara bráðlega
fram í Chicago,
verðá fullur?“ var hann spurð-
ur.
„Nei. Ekki ég. Eg er „luz-
henny“ (Búinn til úr járni),
gortaði hann.
„Og það er alveg rétt“, segir
Rússinn, sem sagði söguna. „Eg
liefi séð hann renna úr fimm
bjórflöskum og einni Vodka-
flösku án þess að depla augun-
um. Einu sinni heyrði ég hann
gorta: „Eg mundi geta slegið
_Dobromysslov út í þessum
leik.“ (Dobromysslov setti met
í drykkjukeppni í Kharkov, er
hann renndi úr 10 bjórflöskum
og líter af Vodka).
En þá var Kruschev aðeins
tvítugur. Hraustur og fjörugur
afkomandi drykkjufúss Kós-
akkahöfðingja, ákafur að kom-
ast í álit sem kátur kammerat.
Það var Pinya litli hinu meg-
•in við jarðgöngin. Langar þig
til að heyra eitthvað nýrra?
Hlustaðu þá á: „Kruschev sagði
við útlendan blaðamann með
drykkjuþrungnu ábyrgðarleysi:
Ein fruma deyr, og önnur tek-
ur við“. Þetta er frásögn banda-
risks tímarits af því, sem Krus-
chev sagði við mig.
„Drykkjuþrungið ábyrgðar-
leysi“ þýðir „fullur“. Eg horfði
á Kruschev drekka meira en
fimm sjússa það kvöld, en þeg-
ar við ræddumst við var hann
eins „edrú“ og frekast má
verða, alvarlegur og skýr.
Þegar hann var að tala við
mig um Zhukov deiluna, sagði
hann hvorki meira né minna
en hann hefði gert upp á vatn
og brauð. Það kvöld hafði hann
átt margar, þýðingarmiklar
stjórnmálalegar viðræður við
ýmsa sendiherra.
Gallinn er sá að mest er tek-
ið eftir smásögunum og útúr-
dúrunum hjá honum í slíkum
samkvæmum. Hann er ekki
tekinn alvarlega. Þess vegna fá
um við ekki rétt álit á honum.
Verður aldrei fullur.
Okkur er sagt að Kruschev
hafi verið „með kampavínsroða
í kinnum“, þegar hann hitti
myndarlegan brezkan flota-
fulltrúa með alskegg. Hann
kippti í hvíta geitskararsnep-
ilinn á Bulganin og sagði:
„Þarna sér maður þó almenni-
legt skegg. Þú ættir að losa þig
við þennan mölétna forngrip
íraman í þér.“
Glens eða ósvífni? Um það
hafa margir deilt. Eg vil helzt
trúa ábyrgúm stjórnmálamanni,
sem hafði gott tækifæri til að
fylgjast með, sem sagði: „Mín
einlæg skoðun er sú að Krus-
chev sé sá bezti brennivíns-
kollur, sem ég þekki og hefi
nokkurntima þekkt, og hann
verður aldrei fullur.“
í sannleika sagt er framkonia
hans eftir fimm sjússa alveg
sú sama og áður en þeir runnu
niður, og alveg sú sama og hann
vill hafa hana — hnyttin og
tillitslaus eða skætin og glað-
hlakkaleg.
Ef allir Rússar héldu sínu
víni eins og Kruschev, hefði
hann enga ástæðu til að segjá,
eins og hann gerði nýlega í
Minsk: „Við megum ekki leyfa
þoð að drykkjuskapur verði
þjóðarvenja. Sá sem bruggar
í heimahúsum og gefur ná-
grannanum drykkjarföng, vinn
ur á móti ríkinu og hefur unn-i
ið til hegningar." j
Frh. á 9.1.

tSSiJ*