Vísir - 15.09.1964, Síða 4

V í S I R . Þriðjudagur 15. september 1964.
i
EH
Minningar æskuvina
55
Sólskinsbarn alla ævi4í
mánaðarlega heima hjá hver
annarri, vanalega á fimmtudög-
um. Frú Dóra var þar alltaf
hrókur alls fagnaðar og bland
aði geði við vinkonur sínar af
þessu sama viðmóti, sem hafði
um — hún þótti einn bezti
einkennt hana frá því hún var
lítil stúlka.
Orófastsfrúin á Setbergi í
Grundarfirði.^frú Hólmfriður
Halldórsdóttir, alsystir Péturs
Halldórssonar heitins borgar-
stjóra og þeirra bræðra, flutt-
ist til Reykjavíkur 1954 eftir
35 ár á Snæfellsnesi með
manni sínum, séra Jósef Jóns-
syni, præp. hon. Hún er syst-
kinabam við Dóru sálugu for-
setafrú og þekkti hana allt frá
bernsku og unglingsárunum.
Séra Jósef og Ásgeir voru
bekkjarbræður, sem stúdentar
og tóku saman guðfræðipróf
árið 1915 — og var góður kunn
ugleiki á milli.
Blaðamaður Vísis heimsótti
prófastshjónin í gærmorgun að
heimili þeirra í Efstasundi 55.
'Þau hjón fengust til að rifja
upp ýmislegt af kynnum þeirra
af forsetafrúnni og jafnframt
manni hennar. Frú Hólmfríður
þekkti frú Dóru frá því þær
voru saman í barnaskóla (í Mið
bæjarskólanum við Tjörnina
hjá þeim fræga skólastjóra
Morten Hansen — önnur eins
fyrirmyndarstjórn á fyrirmynd
ar-barnaskóla hefur ekki tíðk-
azt á íslandi — hvorki fyrr né
síðar — og hjá honum — eða
a.m.k. hefur frú Ólöf Nordal,
kona prófessors Sigurðar Nor-
dals, talað um, hvílíkur „stand
ard“ hafi verið á allri fræðslu
og aga).*
Frú Dóra var tveim vetrum
á eftir Hólmfriði frænku sinni
í barnaskólanum, enda tveim
árum yngri. Móðir Dóru, frú
Valgerður, kona Þórhalls bisk-
ups. var systir Halldórs banka-
gjaldkera við Landsbankann,
föður frú Hólmfríðar, en Val-
gerður var alin upp hjá
Tryggva Gunnarssyni í Lauf-
ási og síðar í Kaupmannahöfn,
þar sem hann starfaði á vegum
Gránufélagsverzlunarinnar.
Vegna skyldleika var eðlilega
talsverður samgangur milli
heimila frændkvennanna, Dóru
og Hóimfríðar. Þórhallur faðir
Dóru flytur úr Kirkjustræti yfir
í Laufás árið 1896, en Hólm-
friður bjó á Suðurgötunni. 1
Laufás, á biskupsheimilið hóp-
aðist æskan. Þar ríkti glaumur
og gleði jafnan, bæði við
tónlist og leiki. Laufástúnið
var leikvöllur ærslafullra barna
Og svo komu unglingsárin.
Dóra fór í Kvennaskólann í
Reykjavík, sem Ingibjörg
Bjarnason stjórnaði með ann-
áluðum hætti. Það var sann-
kallaður hefðarkvenna-skóli.
Biskupsdóttirin þótti snemma
glæsileg eins og systir hennar
Svava, sem giftist Halldóri
skólastjóra á Hvanneyri. Dóra
var alltaf létt og kát og vakti
athygli, hvar sem hún fór, en
það einkenndi Laufássystkinin
öll hversu skemmtileg þau
voru. Heimilið var miðpunktur
heilbrigðis gleðskapar — elsku-
legra heimili gat varla í Reykja-
vík. Dóra gerðist snemma virk
ur þátttakandi í ungmennafé-
laghreyfingunni. Prófasturinn
sagði: „Mér fannst hún þá
þegar bera af ungu stúikun-
kvenkostur f Reykjavík — og
þegar hún giftist Ásgeiri manni
sínum, kom í ljós, að það var
jafnræði með þeim. Síðan lá
leið þeirra alltaf upp á við.“
„Hún hefur verið sóiskins-
barn alla ævi,“ sagði Hólm-
fríður frænka hennar, “hún
fékk sína eldskírn, sem þrosk-
aði og dýpkaði hana, þegar
hún þurfti að stunda móður
sína í banalegunni. Þá er hún
kornung stúlka heima í föður-
garði og örfáum árum seinna
missir hún föður sinn.“
Prófasturinn lét hugann líða
til skólaáranna, þegar hann og
fleiri skólafélagar sátu inni á
Hótel Skjaldbreið, og frú Dóra
birtist allt í einu. „Já, hún vakti
athygli sem glæsileg darna."
Svo bætti séra Jósef við:
„Xjún má eiga hjá sér sú
x kona, sem verður næsta
forsetafrú á Islandi." Þeim pró
fastshjónum kom saman um,
að ekkert stærilæti hafi verið
í forsetafrúnni — allt f fari
hennar hafi verið ljúfmannlegt
og eðlilegt — ekkert tillært —
alltaf glöð og elskuleg. Og hún
hafi ekki einungis verið tígn-
asta frú landsins — heldur einn
ig með göfUgustu konum lands
ins. Hún skipaði mestu heið-
urssæti þjóðfélagsins, sem ráð-
herrafrú fræðslumálastjórafrú,
bankastjórafrú, sem kona for-
seta Sameinaðs Alþingis og síð-
ast scm forsetafrú Islands — og
öllum þessum hlutverkum
gegndi hún af reisn og þokka.
Hún var menningarkona, glæsi-
lega gefin hið ytra og hið
innra, sem hafði hlotið gegn-
um uppeldi og eðli ræktun,
sem stóð á gömlum merg.
Sitthvað fleira barst í tal, t.d.
þegar forsetakosningabaráttan
stóð sem hæst 1952. Þá var frú
Dóra sterk ekki síður en á
öðrum stundum. Sannaðist þá
sem oftar að árásir hrína ekki
á menn sem eru vel giftir, held
ur eru þeim til ávinnings frem
ur en hins. Frú Dóra kunni að
standa við hlið manni sfnum
þá eins og alltaf þegar á reyndi
Þegar hún svo gerðist forseta-
frú á Bessastöðum, hafði hún
alla þræð'i í hendi sér á
heimilinu, eins og prófasts-
hjónin sögðu, og persónu-
Ieiki hennar breyttist ekki hið
minnsta við það, að hún var
komin í tignasta sæti þjóðar-
innar. Hún var alveg jafn lát-
laus og jafnvinaleg eins og hún
hafði alla tíð verið.
Þegar prófastshjónin voru
nánar innt eftir glæsileik frú
Dóru sögðu þau hann ræktað-
an „gegnum þennan íslenzka
arf.“ Frú Dóra var lfkust föður
sínum af systkinunum. Hann-
es Hafstein og Þórhallur biskup
voru glæsilegustu menn, sem
sáust á götu í Reykjavík. Slfk-
ur ljómi stafaði af frú Dóru,
ljómi, sem fólst í látleysi sannr
ar höfðingsmennsku.
Frænkurnar, forsetafrúin og
frú Hólmfríður, hittust oft; þær
voru saman í saumaklúbb á-
samt tíu öðrum vinkonum frá
gamalli tíð. Komu saman hálfs
Þannig muna æskuvinir þeirra eftir þeim. Ungu hjónin frú Dóra
Þórhallsdóttir og Ásgeir Ásgeirsson. Myndin var tekin 1920 f
Uppsölum í Svíþjóð, en þar var Ásgeir þá við framhaldsnám við
háskólann.
„Höfðingi án þótta44
Náin vinkona forsetafrúarinn-
ar í herrans mörg ár var frú
Sigurbjörg Ásbjörnsdóttir,
ekkja Sigurjóns á Álafossi. Þær
voru góðar vinkonur síðan þær
voru átta ára telpur i barna-
skóla. í félagi við þær frá
þeim tfma var auk þess frú
Soffía ICjaran, ekkja Magnúsar
Kjarans stórkaupmanns.
Frú Sigurbjörg syrgir vin-
konu sína djúpt, og það var
auðfundið, að hún hafði misst
einkavinkonu, sem hún hefur
metið og virt ofar flestu fólki.
Mikil vinátta byggist á gagn-
kvæmri virðingu og skilningi.
Frúin talaði um hugprýði lát-
innar vinkonu, þessa léttu lund,
prúðmennsku í smáu og stóru.
„Við vorum alltaf saman —
hún var alltaf sú ljúfa — eigin-
lega lftillátust af öllum - og
í aðra röndina mestur höfð-
inginn, og hvort sem hún um-
gekkst háa eða lága, var hún
alltaf jafn-eðlileg: Hún var
þannig að eðl: og uppeldi. Hún
var laus við allan bótta — ella
hefði hún ékki verið sá höfð-
ingi, sem hún var“.
Frú Sigurbjörg lýsti forseta-
frúnni sem mjög vel gefinni,
mjög vel menntaðri konu sem
alltaf var ung og falleg fram
i andlát. „I raun og veru var
hún fallegri sem fullorðin kona
— það lék um hana sólskin
nær allt lífið, hún var svo góð.
Hún átti myndarleg og vel gerð
börn með manni sínum, sem
veittu þeim báðum mikla gleði“.
Hún m'inntist atvika, sem voru
tengd frú Dóru og lýstu þess-
ari innilegu hjartans góðsemi,
sem var svo 'berandj í fari
hennar.
Frú Sigurbjörg minntist
bernsku- og unglingsáranna,
þegar krakkarnir hópuðust sam
an í Laufási — þar ríkti frelsis-
andí, sem stuðlaði að því, að
æskan fékk eðlilega útrás.
Tryggvi bróðir frú Dóru stóð
fyrir gleðskapnum, spilaði og
söng, en þa’ systkini öll höfðu
gaman af músik. Á heimili frú
Dóru glöddust allir með glöð-
um. („Ég skil ekkert í því,
hvað við fengum að setja allt
á annan endann", sagði frú Sig-
urbjörg). Traustið, sem ungling-
unum hefur verið sýnt, hefur
verið mikilsvert til þess að gott
uppeldi kæmi að notum.
Þær vinkonurnar umgengust
sleitulaust frá barnaskólaárun-
um — þær voru saman í sauma
klúbb og héldu alltaf áfram að
vera ungar. Frú Sigurbjörg
sagði, að forsetafrúin hafi ekki
sýnt minnsta bilbug fram á^síð-
ustu stund: Hún gegndi skyldu
sinni fram á síðasta dag Það
er ekki lengra síðan en 9. ágúst
síðastliðinn, að hún mættf við
hátíðahöld á Hvanneyri í nlefni
af sjötíu- og fimm ára afmæli
skólans þar. Maður hennar gat
ekki verið viðstaddur. Frú Dóra
kom þar fram fyrir hönd beggja
hjónanna. „Ég hitti hana um það
leyti. Þá var hún kát og glöð“.
í lok samtalsins var vikið að
forsetakjörinu forðum, þegar
vinkonur Dóru veittu þeim hjón
um báðum dyggilega Iiðsinni.
„Við gerðum það með það fyrir
augum, að maðurinn yrði kos-
inn — það skiptir ekki máli,
hvort við fylgdum Sjálfstæðis-
flokknum, Framsóknarflokknum
eða öðrum flokkum að málum,
sbr. grein, sem vinkona mín,
frú Matthildur, kona Guðbrand-
ar Magnússonar, og ég skrifuð-
um í Forsetakjör.“
„Hvers vegna vannst sigur-
inn?“ spyr blaðamaður.
„Der stod en kvinne bak“
eins og norska skáldið sagði“,
svaraði einkavinkona frú Dóru.
Skrifstofur vorar
verða lokaðar í dag frá kl. 12—15.30.
H.F. EIMSKIPAFÉLAG ÍSLANDS.
II—IWIIIIIIIIIBIIIIW il illllllHill Plililil
mm ;
-j&aami