Vísir - 14.01.1966, Qupperneq 9

V í SIR . Föstudagur 14. janúar 1966.
9
Pétur Eiríksson Jbjóðhagfræðingur:
LANDBUNAÐARMALIN
Landbúnaðarmálin hafa verið mjög ofarlega á baugi að
undanfömu og sýnist þar mjög sitt hverjum. Skömmu
fyrir jólin vom þau tekin til umræðu á fundi í Hagfræð-
ingafélagi Íslands. Flutti þar ungur hagfræðingur, sem hjá
Efnahagsstofnuninni starfar, Pétur Eiríksson, erindi um
málið, auk dr. Bjarna Helgasonar jarðvegsfræðings. -
Má ætla að mörgum þyki fróðlegt að sjá hvaða augum
hinn ungi þjóðhagfræðingur lítur á vandamál íslenzks
landbúnaðar í dag og kynnast tillögum hans til úrbóta í
vandanum. — Birtir því Vísir erindi Péturs hér á eftir.
Hækkandi verðlag —
vaxandi útgjöld
ríkissjóðs.
Bóndi er bústólpi,
bú er landstólpi".
Ýmsir hafa orðið til að efast
um réttmæti þessara ljóðlína nú
síðustu árin og sökum þess
hafa landbúnaðarmálin mjög ver
ið til utnræðu nú um skeið. Á-
stæðurnar eru einkum tvær.
Annars vegar síhækkandi verð-
lag á framleiðsluvörum landbún
aðarins, og hins vegar vaxandi
útgjöld ríkissjóðs vegna landbún
aðarins.
Verðlagning landbúnaðaraf-
urða hefur verið nátengd öðrum
verðlags- og kaupgjaldshækkun
um, og hefur hin svokallaða sex-
mannanefnd haft það hlutverk
að vega og meta þær verðlags
hækkanir, sem orðið hafa á
rekstrarvöri^m landbúnaðarins,
svo og að ákveða laun bóndans
í vísitölubúinu. Hefur einkum
komið fram gagnrýni á, að laun
bóndans hækki, ef sjómaðurinn
dregur fleiri fiska úr sjó.
Niðurgreiðslur um 500
milljónir árið 1966.
ÍÚtgjöldum ríkissjóðs vegna
landbúnaðarins má skipta í
þrennt. í fyrsta lagi niðurgreiðsl
ur landbúnaðarafurða, sem
námu 312 millj. kr. á árinu 1964
en eru áætlaðar um 500 millj.
kr. í fjárlagafrumvarpi fyrir ár
ið 1966. Því hefur verið haldið
fram, að niðurgreiðslurnar séu
ekki styrkur til bænda. heldur
að um almennar ráðstafanir til
lækkunar verðlags væri að ræða
Á það skal bent, að fjár til
niðurgreiðslna er aflað með al-
mennum sköttum, svo að al-
menningur greiðir reikninginn
hvort sem er. Auk þess leiða nið
urgreiðslurnar til þess, að land
búnaðarafurðir eru ódýrari í
innkaupi, en raunverulega kost
ar að framleiða þær, og er þeim
Eá þann hátt búin betri samkeppn
isaðstaða. Verða niðurgreiðslur
þannig til að brengla hið al-
menna verðkerfi. Niðurgreiðslurn
ar hafa að vísu nokkur áhrif til
tekjuöflunar, en ef leggja skal
áherzlu á þá hlið málsins, skal
bent á að aðgerðir í skattamál-
um og á sviði aimannatrygginga
eru mun heppilegri tæki til
tekjuöflunar, en niðurgreiðslur
Útflutningsuppbætur
áætlaðar 214 milljónir.
í öðru lagi eru svo útflutn-
ingsuppbætur. Eru þær áætlað
ar 214 millj. kr. í fjárlagafrum
varpi fyrir árið 1966. Útflutn-
ingsuppbæturnar eru mismunur
inn á heildsöluverðmætinu inn-
anlands og söluverðmætinu á
erl. markaði. Sá vamagli hefur
verið sleginn, að þessar bætur
mega ekki nema meiru en sem
svarar 10% af heildarfram-
leiðsluverðmæti landbúnaðarins.
Hluti sá, er ríkissjóður þarf að
greiða með útfluttum landbúnað
arvörum er mjög mishár eftir af
urðum. Engar bætur eru t. d.
greiddar með útfluttri ull og
gærum. Hins vegar greiddi ríkis-
sjóður 49% af heildsöluverð-
mæti frysts dilkakjöts á fram-
leiðsluárinu 1963/64 og hvorki
meira né minna en 75% af
heildsöluverðmæti útflutts
smjörs og nýmjólkurdufts. Á-
berandi er, að verðbætur fyrir
útfluttar sauðfjárafurðir eru
hlutfallslega mun lægri, en fyrir
útfluttar nautgripaafurðir. Þann
ig nam meðaluppbót á allar út
fluttar sauðfjárafurðir, sem nutu
útflutningsbóta vegna fram-
leiðsluársins 1963/64 45% af
heildsöluverðmætinu, en meðal
uppbót á útfluttar nautgripaaf-
urðir nam 71%.
Útflutningsbætur
ört hækkandi.
Útflutningsbætur hafa mjög far
ið hækkandi undanfarin ár.
Heildargreiðslur vegna fram-
leiðsluársins 1961/62 reyndust
40,6 millj. kr., vegna framleiðslu
ársins 1962/63 75,6 millj. kr. og
vegna framleiðsluársins 1963/64
159,9 millj .kr., enda var þá 10%
hámarkinu náð. Smávægilegur
útflutningur var á landbúnaðar
afurðum fram yfir markið. og
naut sá útflutningur engra bóta.
Framleiðsluverðmæti þeirra land
búnaðarafurða, sem fluttar eru
út með útflutningsstyrkjum var
278 millj. kr. á framleiðsluárinu
1963/64. Heildarframleiðsluverð
mæti landbúnaðarins var áætlað
af hagstofunni 1600 millj. kr.
fyrir sama ár. Útflutningur verð
bættra landbúnaðarafurða hefur
þá numið rúmum 17% af heild
arframleiðslunni. Miðað við 2%
neyzluaukningu á ári yrðu ís-
lendingar 8 ár að ná því neyzlu-
magni er framleiðslunni svarar.
Af ofantöldum 278 millj. kr
framleiðsluverðmæti, reyndusi
118 millj. kr. söluverðmæti er-
lendis eða rúm 42%, mismun-
inn greiddi ríkissjóður.
Tilfærslur 120 milljónir.
í þriðja lagr er svo um að
ræða ýmsar tilfærslur til land-
Pétur Eiríksson.
búnaðarins á 16. grein A fjár-
laganna. Þyngst á metunum eru
þar tilfærslur til fjármunamynd
unar. Gjöld samkvæmt jarðrækt
arlögum og framlag samkvæmt
lögum um Stofnlánadeild land
búnaðarins, landnám, ræktun og
byggingar í sveitum, nema sam-
tals 120 millj. kr. í fjárlagafrum
varpi ársins 1966. Þessi gjöld
námu á fjárlögum ársins 1965
93 millj. kr. og á ríkisreikningi
1964 66 millj. kr.
Útgjöld ríkissjóðs vegna
landbúnaðarins
900 millj.
í heild nema útgjöld ríkis-
sjóðs vegna landbúnaðarins um
900 millj. kr. samkvæmt fjár-
lagafrumvarpi fyrir árið 1966.
Vantar lítið á, að það samsvari
öllum söluskattstekjum ríkis-
sjóðs. Eru þá ótaldir ýmsir styrk
ir og eftirgjafir til landbúnaðar-
ins ,t.d. endurgreiðsla benzín-
skatts.
Niðurstöðurnar af þvi, sem
sagt er hér á undan, verða þess-
ar:
1. Verðlag á landbúnaðaraf-
urðum hefir farið síhækkandi,
og er nú þrátt fyrir styrki og
niðurgreiðslur mun hærra en í
nágrannalöndum okkar.
2. Landbúnaðarframleiðslan
er mun meiri en innanlands-
neyzlunn: nemur.
3. íslenrkf.r landbúnaðarafurð
ir eru með fáeinum undantekn-
ingum ekki samkeppnisfærar á
erlendum markaði.
4. Styrkir til landbúnaðarins
valda ríkissjóði stórfelldum út-
gjöldum.
Vaxandi útflutningur að
óbreyttri stefnu.
Með óbreyttri stefnu í land-
búnaðarmálum, virðist óhætt að
gera ráð fyrir, að framleiðsla
landbúnaðarins muni enn auk-
ast, og hafa vaxandi útflutning
i för með sér. Afleiðingin yrði
eflaust aukin sækni í að hækka
hámark útflutningsbóta yfir
10% af heildarframleiðsluverð-
mætinu, og er nokkrum vafa
undirorpið, hvort stjórnarvöld
hafa vilja og getu til að standa
á móti slíkum kröfum.
Ástandið í landbúnaðarmálum
er orðið þannig að telja verður
að einhverjar bráðabirgðaráð-
stafanir hrökkvi skammt. Eins
verður að telja, að mjög snögg
ar ráðstafanir, sem ætlað væri
að höggva á hnútinn. geti haft
mjög alvarlegar afleiðingar. T.
d. væri unnt að gefa verðlag
landbúnaðarafurða frjálst, og
jafnframt leyfa innflutning á er
lendum landbúnaðarvörum.
Þetta mundi tvímælalaust leiða
til stórkostlegs samdráttar í ís-
lenzkum landbúnaði, og mundu
heilar sýslur sennilega fara í
eyði. Ég held að fáir séu svo
róttækir að vilja slíkt. Bæði fé-
lagslega og menningarlega séð
er tvímælalaust æskilegt að land
búnaður verði áfram stundaður
á íslandi. Þetta þýðir hins veg
ar ekki að engu megi breyta.
Stefnan verði skoðuð
ofan í kjölinn —
framtíðaráætlun gerð.
Einu lausn vandamáls íslenzks
landbúnaðar tel ég vera, að land
búnaðarstefnan verði skoðuð of
an í kjölinn. Að þeirri athugun
lokinni, ætti að semja framtíðar
áætlun fyrir íslenzkan landbún-
að. Slík áætlun ætti að vera til
minnst 10 ára í senn, en vera
endurskoðuð með vissu millibili
með tilliti til breyttra aðstæðna.
Hér á eftir skal lauslega fjallað
um helztu atriði, sem áætlunin
ætti að taka til meðferðar:
1. Neyzluáætlun. Gera þarf
sem nákvæmasta áætlun um
neyzlu landsmanna. Yrði sú á-
ætlun að fela í sér nákvæma at-
hugun á neyzlu landsmanna á
einstökum framleiðsluvörum
landbúnaðarins, og jafnframt að
vera spá fram í tímann. Verður
að taka tillit til neyzluvenja,
fólksfjölgunar og aldursskipting
ar þjóðarinnar, svo og að áætla
neyzluvenjur og fjölda erlendra
ferðamanna, er heimsækja land
ið. Ofan á þetta bætist að gera
verður ráð fyrir árstiðasveifl-
um í eftirspuminni. Neyzluá-
ætlunin verður sennilega erfið-
asti hluti áætlunarinnar, en jafn
framt sá mikilvægasti. Er ekki
ólíklegt að tíðra endurskoðana
þurfi með.
2. Áætlun um útflutning. At-
huga þarf, hvaða landbúnaðaraf
urðir geti komið til með að
keppa á erlendum mörkuðum
án útflutningsuppbóta, og hvað
slíkur útflutningur geti orðið
mikill.
3. Staðsetningarathugun. At-
huga þarf hvar býli eru bezt
staðsett. Getur tvennt ráðið þar
mestu. Annars vegar gæði og
frjósemi jarðvegsins veðurfar og
fleiri náttúrulegar aðstæður og
hins vegar fjarlægðin til mark-
aða og aðrar samgönguaðstæð
ur. Áhrif fjarlægðarinnar eru
þó mjög mismunandi fyrir hin-
ar einstöku búgreinar. Er t.d.
mun mikilvægara fyrir mjólkur
bú að vera nálægt markaði en
fyrir sauðfjárbú. í sambandi við
staðsetningarathugunina verður
að taka tillit til byggðaþróun-
arinnar í landinu, og þeirra á-
ætlana, sem nú er verið að vinna
að til uppbyggingar atvinnulífs
ins f einstökum landshlutum. Á
hinn bóginn verður unnt að
nota þessa staðsetningarathug-
un í sambandi við vegaáætlan-
ir, rafvæðingu o. fl.
4. Rannsókn á hvaða bústærð
sé heppilegust miðað við ein-
stakar búgreinar og hvers konar
búgreinar bari bezt saman á ein
stökum búum. Þá verður og að
athuga, hvort heppilegt sé, að
sérhæfa búin. þ.e.a.s. hvort rétt
sé að stefna að sérhæfðum naut
gripabúum, sauðfjárbúum o. s.
frv. Þá verður og að taka til
athugunar, hvernig samvinnu
um vinnuafl og vélar innan
byggðarlaga verði komið á. Ekk
ert er sjálfsagðara, en að bónd
inn eigf'sína frídaga eins og aðr
ar stéttir. Störfum á býlum er
þó yfirleitt þannig háttað ,að
alltaf þarf einhver að vera
heimavið. Væri því æskilegt, að
unnt reyndist að koma á sam
vinnu nokkurra bænda um að-
keypt vinnuafl.
5. Aukning fjölbeytni og gæða.
Athuga þarf, hvort ekki sé unnt
að taka upp nýjar búgreinar,
eða efla aðrar sem fyrir eru,
en lítill sómi hefur enn verið
sýndur. Þá er einnig nauðsyn-
legt að athuga, hvort ekki sé
unnt að auka gæði afurðanna.
Gæði sumra afurða landbúnaðar
ins eru vægast sagt fyrir neðan
allar hellur, þótt gæði annarra
séu eins og bezt gerizt annars
staðar. Mig langar til að vekja
hér athygli á einni hinni furðu
legustu staðreynd íslenzkra efna
hags- og stjómmála. Sjálfsagt
þykir að rjúka upp til handa
og fóta, ef einhverjum sérhags
munahópi þykir gengið á rétt
sinn, eða hann á í vök að verj-
ast af einhverjum öðrum ástæð-
um. Útgerðarmenn, bændur, sjó
menn, verkamenn, kaupsýslu-
menn, iðnrekendur, opinberir
starfsmenn oð aðrar stéttir
eiga sér sín* formælendur, sem
hlaupa til. ef þeir þykjast verða
þess varir, að hagsmunum stétt-
ar þeirrar sé misboðið, og er þá
oft hliðrað til fyrir þeim. Ein
stétt landsins fær oftast að súpa
seyðið af þeim tilhliðrunum, og
er hún þó fjölmennasta stétt
landsins, því allir landsmenn
eru í henni. Samt á hún sér for
mælendur fáa, og er næsta lítið
tillit tekið til hennar. Þetta eru
neytendur. Ég skal að vísu viður
kenna, að meira tillit hefur ver-
ið tekið til hagsmuna neytenda
nú síðustu árin, en það er þó
hvergi nærri nóg. Mikilvægt er,
að menn fari almennt c.8 gera
sér grein fyrir, að meira tiIHt
Framhald á bls. 13