Dagur - 21.11.1998, Qupperneq 7

LÁUGARDAGUR 21. NÓVEMBER 1998 - T
XW«ir.
RITS TJÓRNARSPJALL
„Þrátt fyrir aðild ad ríkisstjórn í langþráðu góðæri hefur Framsóknarflokknum ekki tekist jafnvei og Sjálfstæðisflokknum að nýta sér uppsveiftuna í efnahagslífi og lífskjörum til að hagnast á því
pólitískt, “ segir í ritstjórnarspjalli helgarinnar. - mynd: pjetur
Á miðjumiðum
í stjórnmálunum er þetta helgi
Framsóknarflokksins. A flokks-
þinginu, sem hófst í gær, verður
væntanlega fyrst og fremst horft
fram á veginn. Formaður flokks-
ins, Halldór Asgrímsson, orðaði
það svo í viðtali við Dag á
Fimmtudaginn að hann vildi
sækja fram á hinni pólitísku
miðju inn í nýja öld. Þótt flokks-
forystan muni vafalaust bíða með
hina eiginlegu kosningastefnu-
skrá þar til nær dregur kjördegi,
hljóta meginlínur málefnanna að
verða lagðar á flokksþinginu.
Þrátt fyrir aðild að ríkisstjórn í
langþráðu góðæri hefur Fram-
sóknarflokknum ekki tekist jafn
vel og Sjálfstæðisflokknum að
nýta sér uppsveifluna í efnahags-
lífi og Iífskjörum til að hagnast á
því pólitískt. Sjálfstæðismenn
sigla með himinskautum í skoð-
anakönnunum, en Framsóknar-
menn ekki.
Á þessu eru ýmsar skýringar.
Þrátt fyrir dágott samstarf á
stjórnarheimilinu hafa ráðherrar
Framsóknarflokksins fengið á sig
mestu gusurnar vegna þess sem
miður hefur farið, en sjálfstæðis-
menn sloppið. Hafa þeir þó for-
sætisráðherrann sem ber meginá-
byrgð á ríkisbúskapnum, og fjár-
málaráðherrann sem mestu ræð-
ur um niðurskurð. Verður ekki
annað séð en ráðherrar sjálfstæð-
ismanna hafi látið framsóknar-
menn, einkum Finn Ingólfsson
og Ingibjörgu Pálmadóttur, að
mestu um það að taka við gagn-
rýni og skömmum fyrir aðgerðir
eða aðgerðarleysi ríkisstjórnar-
innar í viðkæmum málum.
Það hlýtur að vera forgangs-
verkefni framsóknarmanna að
finna leiðir til þess að láta góðær-
ið skila sér líka til þeirra á kjör-
dag.
KLofvega á miðjuimi
Ekki er við því að búast að fram-
sóknarmenn verði uppteknir af
pólitískri tilvistarkreppu á þessu
flokksþingi. Það verða engar deil-
ur um það hvort Framsóknar-
flokkurinn sé til vinstri eða
hægri. Víðtæk samstaða virðist
um það innan flokksins að hann
sé og verði næstu árin klofvega á
miðjunni.
Satt best að segja voru flestir
búnir að gleyma því að Fram-
sóknarflokkurinn hafi í eina tíð
talið sig til vinstri í íslenskum
stjórnmálum. Þess vegna hrukku
margir við þegar fyrrverandi for-
maður flokksins, Steingrímur
Hermannsson, fór að minna á
horfna félagshyggjustefnu flokks-
ins fyrir skömmu í \dðtölum við
fjölmiðla. Kannski líka vegna
þess hvaðan sú ádrepa kom. Með
tilliti til fortiðarinnar þótti ýms-
um það merk tíðindi að Stein-
grímur væri orðinn vinstrisam-
viska framsóknarmanna.
Auðvitað er það ekki í tísku nú-
orðið að tala um \anstristefnu í
Framsóknarflokknum. Hann hef-
ur margítrekað það á undanförn-
um árum að hann sé miðjuflokk-
ur og hagað sér í fullu samræmi
við þá stefnumörkun. Hugmyndir
um annað eru aðeins gamall arf-
ur frá viðreisnarárunum þegar
Framsóknarflokkurinn breyttist á
fáum árum í einn róttækasta
vinstriflokk landsins, undir for-
ystu Eysteins Jónssonar. Það
tímabil leið endanlega undir lok
þegar framsóknarmenn gengu til
samstarfs við sjálfstæðismenn um
stjórnarmyndun árið 1974.
Á krataslóðum
Það voru augljósar pólitískar for-
sendur fyrir því að Framsóknar-
flokkurinn færðist rækilega til
vinstri á viðreisnarárunum. AI-
þýðuflokkurinn var læstur í lang-
tíma samstarfi við Sjálfstæðis-
flokkinn og skildi því eftir rúm
„vinstra megin við miðju" eins og
það var seinna kallað. A sama
hátt Iiggja augljósar pólitískar
ástæður að baki þeirri ákvörðun
framsóknarmanna að reyna að
gera miðjuna í íslenskum stjóm-
málum að sínum heimagarði -
enda hefur það skilað flokknum
stjómaraðild mestan þann langa
tfma sem Iiðinn er frá því við-
reisnin leið undir lok.
Fyrir þá sem hafa áhuga á sér-
kennilegheitum stjórnmálanna
er auðvitað bráðsniðugt að minn-
ast þess að þá, það er á viðreisn-
arárunum, eins og nú er Fram-
sóknarflokkurinn að hasla sér
völl á því pólitíska svæði þar sem
íslenskir jafnaðarmenn ættu að
vera. Eftir kosningasigur Harold
Wilsons og breska Verkamanna-
flokksins árið 1964 var Eysteinn
Jónsson ófeiminn við að lýsa
þeirri skoðun sinni að hlutverk
Framsóknarflokksins í íslenskum
stjórnmálum væri af sama toga
og bresku og skandinavísku al-
þýðuflokkanna. Og núna getur
Halldór Asgrímsson vísað til þess
að Tony Blair, Gerhard Schröder
og fleiri krataforingjar í Evrópu
séu einmitt á fullri ferð inn á
hina pólitísku miðju þar sem
Framsóknarflokkurinn hefur
búið um sig.
Já, eins og kallinn sagði; hún
er skrítin tík þessi pólitík.
Gaxnli ilraumuriiin
I gamla daga Ieit Framsóknar-
flokkurinn gjarnan á sig sem höf-
uðandstæðing Sjálfstæðisflokks-
ins í íslenskum stjórnmálum. Nú
orðið er sjaldgæft að heyra á slíkt
minnst, enda flokkurinn í nánu
stjórnarsamstarfi með sjálfstæð-
ismönnum og ber vart hnífinn á
milli. Auðvitað eru þessir flokkar
keppinautar um atkvæði kjós-
enda, en málefnalega er vart
hægt að líta á stefnuskrár þeirra
sem andstæða póla. Þau drög að
ályktunum flokksþings framsókn-
armanna sem lesa hefur mátt á
netinu síðustu daga gefa það að
minnsta kosti ekki til kynna.
Það hefur lengi verið draumur
pólitískra andstæðinga Sjálfstæð-
isflokksins að hér yrði myndaður
stór flokkur sem gæti veitt sjálf-
stæðismönnum verðuga keppni.
Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til
sameiningar flokka og flokks-
brota hefur þessi gamli draumur
ekki ræst.
Einu sinni var draumurinn
stór. Hræðslubandalagið á sjötta
áratugnum var tilraun til að koma
á bræðralagi Alþýðuflokksins og
Framsóknarflokksins og ná hrein-
um meirihluta á Alþingi. A fyrri
hluta áttunda áratugarins var
leitast við að ná saman í eina fylk-
ingu ekki aðeins A-flokkunum,
eða mestum hluta þeirra, heldur
framsóknarmönnum líka. I þeirri
sameiningarhrinu sem nú gengur
yfir var hins vegar „aðeins" lagt
upp með Alþýðuflokkinn, Alþýðu-
bandalagið, Þjóðvaka og Kvenna-
listann.
En jafnvel slík sameining
reyndist of stór draumur. Þeir
sem undanfarin misseri hafa
unnið að myndun samfylkingar-
innar hafa orðið fyrir hverju áfall-
inu á fætur öðru. Alþýðubanda-
lagið hefur klofnað, ekki síst
þingflokkurinn. Kvennalistinn
hefur klofnað og smám saman
orðið að engu sem pólitískt afl.
Aðeins Alþýðuflokksmenn, með
Þjóðvakaþingmenn í samfloti,
hafa komist í gegnum þetta
gjörningaveður án meiriháttar
áfalla. Kynningin á málefnaskrá
samfylkingarinnar klúðraðist líka.
Og nú síðast hefur kröfuharka
Kvennalistans og ágreiningur um
fyrirkomulag framboðsmálanna
skemmt pólitískum andstæðing-
um vikum og mánuðum saman.
Enn möguleild
Með þetta allt að baki má segja
að samfylkingarmenn standi á
krossgötum. Það yrði pólitfskt
sjálfsmorð að snúa til baka úr því
sem komið er. Það væri einfald-
lega pöntun á hörmulegum kosn-
ingaúrslitum að ætla að berja
saman framboðslista í fjölmenn-
ustu kjördæmunum í lokuðum
herbergjum nokkurra flokksfor-
ingja.
Ef samfylkingarmenn ætla að
eiga von um góðan árangur í
kosningunum næsta vor þurfa
þeir að vanda næstu skref. Þeir
verða að Ieggja fram framsýna og
metnaðarfulla kosningastefnu-
skrá sem er um leið raunsæ og vel
undirbyggð kostnaðarlega. Og
þeir verða að bjóða kjósendum
sínum í stærstu kjördæmunum
að raða frambjóðendum á lista í
almennu prófkjöri.
Með því að fara þessa leið eiga
samfylkingarmenn ennþá mögu-
leika á að ná árangri næsta vor.
En eitt er víst: Klúðurkvóti þeirra
er löngu uppurinn.