Dagblaðið Vísir - DV - 19.01.1983, Blaðsíða 2

20
DV. MIÐVIKUDAGUR19. JANUAR1983.
Enga samninga má gera er hafa í sér fólgið af-
sal eða kvaðir á landi, landhelgi eða lofthelgi, eða
ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkis-
ins nema samþykki Alþingis komi til. Gera skal
Alþingi grein fyrir gerð allra samninga við önnur
ríki.”
Áður 21. gr. Til þess að koma í veg fyrir misskiln-
ing er nú fram tekið að það er ríkisstjórnin sem
gerir samninga við önnur ríki, ásamt forseta.
Varðandi afsal eða kvaðir á landi eöa landhelgi er
lofthelgi nú bætt við. Þá er það hér nýmæli að gera
skal Alþingi grein fyrir gerð allra samninga við
önnur ríki. Nú kemur aöeins lítill hluti samninga
fyrir Alþingi.
22. gr.
Forsetinn stefnir saman Alþingi ár hvert og
ákveður, hvenær því skuli slitið. Þingi má eigi
slíta fyrr en fjárlög eru samþykkt. Forseti
lýðveldisins kveður Alþingi til aukafunda, þegar
nauðsynertil.
21. gr.
„Forseti stefnir saman Alþingi ár hvert og
ákveður hvenær því skuli slitið að tillögu forsætis-
ráðherra. Þingi má eigi slíta fyrr en fjárlög eru
samþykkt. Forseti kveður Alþingi á sama hátt til
aukafunda þegar nauðsyn er til.”
Áður 22. gr. Við er bætt að forseti vinnur umget-
in störf að tillögu forsætisráðherra, svo ekki verði
um misskilning i því efni að ræða.
Fulltrúar Alþýðuflokks gera tillögu um að
greinin verði svohljóðandi:
„Forseti Alþingis stefnir saman Alþingi ár
hvert.”
23. gr.
Forseti lýðveldisins getur frestað fundum Al-
þingis tiltekinn tíma, þó ekki lengur en tvær vikur
og ekki nema einu sinni á ári. Alþingi getur þó
veitt forseta samþykki til afbrígða frá þessum
ákvæðum.
22. gr.
„Forseti getur að tillögu forsætisráðherra frest-
að fundum Alþingis tiltekinn tima, þó ekki lengur
en tvær vikur og ekki nema einu sinni á ári.
Alþingi getur þó veitt forseta samþykki til af-
brigða frá þessum ákvæðum.”
Áður 23. gr. Sama viðbót er hér gerð og lýst var
um21. gr.
Fulltrúar Alþýöuflokks gera tillögu um að
greinin verði svohljóðandi:
„Forseti Alþingis getur frestað fundum Alþingis
í allt að tvær vikur, en þó eigi oftar en tvisvar á
ári. Alþingi sjálft getur þó samþykkt afbrigöi frá
þessum ákvæðum en þó eigi samþykkt lengri
frestun en nemur 4 mánuöum á ári. Forseti
Alþingis getur kallað saman Alþingi, þó frestur
hafi verið ákveðinn, telji hann brýnt að kveðja
Alþingi saman til fundar.”
24. gr.
Forseti lýðveldisins getur rofið Alþingi, og skal
þá stofnað til nýrra kosninga, áöur en 2 mánuöir
séu liðnir, frá því aö það var rofið, enda komi
Alþingi saman eigi síðar en 8 mánuöum eftir að
þaðvarrofið.
23. gr.
„Forseti getur rofið Alþingi með samþykki þess
og skal þá stofnað til nýrra kosninga áöur en 45
dagar eru liðnir frá því að það var rofið, enda
komi Alþingi saman eigi síðar en 4 mánuöum eftir
að það var rofiö. Alþingismenn skulu halda um-
boði sínu til kjördags.”
Áður 24, gr. Hér er gerð sú meginbreyting á að
ekki er unnt að rjúfa Alþingi nema með samþykki
þess sjálfs. Oddviti ríkisstjórnar sem væri t.d.
komin í minnihluta á þingi getur því ekki lengur
beitt þingrofsréttinum.
Þá er því ákvæði einnig bætt víð að alþingis-
menn halda þingmennskuumboði sinu allt til kjör-
dags, þótt þingrofiö taki gildi mun fyrr. Veröur því
landið aldrei þingmannalaust, eins og komið hef ur
fyrir.
Fulltrúar Alþýðuflokks gera tillögu um að
greinin verði svohljóðandi:
„Forseti lýðveldisins getur rofið Alþingi ef Al-
þingi samþykkir tillögu þar um og skal þá ganga
tll nýrra kosninga áður en 45 dagar eru liðnir frá
dagsetningu þingrofsúrskurös. Alþingi komi
saman eigi síðar en innan tveggja mánaða frá því
kosningar fara fram í kjölfar þingrofs.”
26.gr.
Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal
það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar
eigi síöar en tveim vikum eftir að það var sam-
þykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú
synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og
fær það þó engu að síöur lagagildi, en leggja skal
það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæöi allra
kosningarbærra manna í landinu til samþykktar
eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu.
Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjaö, en
ella halda þau gildi sínu.
24. gr.
„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp,
skal það lagt fyrir forseta eigi síðar en þremur
vikum eftir að það var samþykkt. Aður en forseti
tekur ákvörðun um staðfestingu frumvarpsins,
getur hann óskað eftir því, að um það fari fram
þjóðaratkvæðagreiðsla. Þjóðaratkvæðagreiðslan
skal þá fara fram innan tveggja mánaða frá þvi
að ósk um hana var borin fram. Sé frumvarpið
fellt, er forseta heimilt að neita að staðfesta það.”
Áður 26. gr. Á grein þessari hafa verið gerðar
verulegar breytingar. Áður hafði forseti rétt til
þess að neita að rita undir samþykkt lagafrum-
varp og skjóta því þá til þjóðarinnar. Nú getur
hann hinsvegar óskað eftir þjóöaratk væðagreiöslu
um frumvarpið áður en hann tekur ákvöröun um
það hvort hann staðfestir það eða ekki. Er slíkur
háttur eðlilegri því ella þurfa forseti og meirihluti
þings að standa að þjóðaratkvæöagreiöslunni sem
andstæðingar.
27. gr.
Birta skal lög. Um birtingarháttu og fram-
kvæmd laga fer að landslögum.
25. gr.
„Birta skal lög. Lög öðlast ekki gildi fyrr en þau
hafa verið birt. Um birtingarháttu og framkvæmd
laga fer að landslögum.
Einnig skal birta mikUvægar stjórnvalds-
ákvarðanir, sem hagsmuni almennings varða.”
Áður 27. gr. Greinin er gerð skýrari með því að
fram er tekið að lög öðlast ekki gildi fyrr en þau
hafa verið birt. Sú regla er löngu staðfest af dóm-
stólum. Hinsvegar er það nýmæli að einnig skuli
birta mikilvægar ákvarðanir stjórnvalda sem
hagsmuni almennings varða. Er það til þess að
auðvelda þjóðinni að fýlgjast með ákvörðunum
yf irvalda sem hana skipta miklu.
28. gr.
Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forsetinn
gefið út bráöabirgðalög milli þinga. Ekki mega
þau þó ríða í bág við stjórnarskrána. Ætíð skulu
þau lögð fyrir næsta Alþingi á eftir.
Nú samþykkir Alþingi ekki bráðabirgðalög, og
f alla þau þá úr gildi.
Bráðabirgöafjárlög má ekki gefa út, ef Alþingi
hefur samþykkt f járlög fyrir fjárhagstimabilið.
26. gr.
„Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forseti að
tillögu ráðherra gefið út bráðabirgðalög milli
þinga, en efni þeirra skal áður kynnt fyrír viðkom-
andi þingnefnd. Ekki mega þau þó brjóta í bág við
stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir næsta
Alþingi í upphafi þings. Nú hefur Alþingi ekki
samþykkt bráðabirgðalög 3 mánuðum eftir að
þing er sett, og falla þau þá úr gildi.”
Áður 28. gr. Hér hefur vald ríkisstjómar til út-
gáfu bráðabirgðalaga verið vemlega þrengt, en
ekki þótti rétt að afnema ákvæðið með öllu. Gert
er að skilyrði aö bráðabirgðalög verði ætíð lögð
fyrir þing í upphafi þings. Og hafi Alþingi ekki
samþykkt þau innan 3 mánaða falla þau sjálfkrafa
úr gildi. Er hér um nýjar takmarkanir á valdi
ríkisstjómar aö ræða, auk þess sem nú skal kynna
efni bráðabirgöalaganna fyrir viökomandi þing-
nefnd áður en þau eru sett. Gefur það ma.
stjómarandstöðunni tækifæri til að taka afstöðu til
laganna áður en gildistaka þeirra á sér stað.
Fulltrúar Alþýðuflokks leggja til að greinin falli
niður.
29. gr.
Forsetinn getur ákveöiö, að saksókn fyrir afbrot
skuli niður falla, ef ríkar ástæður eru til. Hann
náöar menn og veitir almenna uppgjöf saka.
Ráðherra getur hann þó ekki leyst undan saksókn
né refsingu, sem landsdómur hefur dæmt, nema
meö samþykki Alþingis.
27. gr.
„Forseti getur, að tillögu ráðherra, náðað menn
og veitt almenna uppgjöf saka. Ráðherra getur
hann þó ekki leyst undan refsingu, sem hæstirétt-
ur hefur dæmt vegna málshöfðunar Alþingis,
nema með samþykki þess.”
Áður 29. gr. Sú efnisbreyting hefur verið ein
gerð á þessari grein að afnumið er vald forseta til
að ákveða að saksókn fyrir afbrot skuli niður falla.
Eftir að sérstökum embættismanni, rikissaksókn-
ara, var faliö ákæmvaldið, sem dómsmálaráð-
herra fór áður með, þykir ekki ástæða til að unnt
sé að fella niður saksókn sem hann hefur ákveðið.
Þá segir nú í greininni að forseti náði menn að
tillögu ráðherra. Er það engin efnisbreyting en á
að koma í veg fyrir þann algenga misskilning að
forseti hafi einn heimild til að náða menn.
m.
31.gr.
[Á Alþingi eiga sæti 60 þjóökjörnir þingmenn,
kosnir leynilegum kosningum, þar af:
a. 25 þingmenn kosnir hlutbundinni kosningu í 5
fimm manna k jördæmum:
Vesturlandskjördæmi: Borgarfjarðarsýsla,
Akraneskaupstaður, Mýrasýsla, Snæfellsnes-
og Hnappadalssýsla og Dalasýsla.
Vestfjarðakjördæmi: Barðastrandarsýsla,
Vestur-Isafjarðarsýsla, Isafjarðarkaupstaöur,
Norður-Isafj arðarsýsla,- Strandasýsla.
Norðurlandskjördæmi vestra: Vestur-Húna-
vatnssýsla, Austur-Húnavatnssýsla, Skaga-
fjarðarsýsla, Sauðárkrókskaupstaður og Siglu-
fjarðarkaupstaður.
Austurlandskjördæmi: Norður-Múlasýsla,
Seyðisfjarðarkaupstaður, Suður-Múlasýsla,
Neskaupstaður og Austur-Skaftafellssýsla.
Reykjaneskjördæmi: Gullbringu- og Kjósar-
sýsla, Hafnarfjarðarkaupstaður, Keflavíkur-
kaupstaður og Kópavogskaupstaöur.
b. 12 þingmenn kosnir hlutbundinni kosmngu í 2
sex manna k jördæmum:
Noröurlandskjördæmi eystra: Eyjafjarðar-
sýsla, Akureyrarkaupstaöur, Olafsfjarðar-
kaupstaður, Suður-Þingeyjarsýsla, Húsavíkur-
kaupstaður og Norður-Þingeyjarsýsla.
Suðurlandskjördæmi: Vestur-Skaftafells-
sýsla, Vestmannaeyjakaupstaður, Rangár-
vallasýsla og Ámessýsla.
c. 12 þingmenn kosnir hlutbundinni kosningu í
Reykjavík.
d. 11 landskjörnir þingmenn til jöfnunar milli
þingflokka, svo að hver þeirra hafiþingsæti í
sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sípa við
almennar kosningar.
Þingmenn skulu kosnir til 4 ára. Á hverjum
framboðslista skulu að jafnaði vera tvöfalt fleiri
menn en kjósa á í því kjördæmi, og skulu vara-
menn, bæði fyrir kjördæmakosna þingmenn og
landskjörna, vera svo margir, sem til endist á
•listanum. 1 ].
III.
28. gr.
Nefndin hefur gert sérstaka skýrslu um kjör-
dæmamálið.
Varáður 31.gr.
32. gr.
Alþingi skiptist í tvær deildir, efri þingdeild og
neðri þingdeild. Á þriðjungur þingmanna sæti í
efri deild, en tveir þriðju hlutar í neðri deild. Verði
tala þingmanna þannig, að ekki sé unnt að skipta
til þriðjunga í deUdimar, eiga þeir þingmenn, einn
eða tveir, sem umfram eru, sæti í neðri deild.
29. gr.
„Alþingi starfar í einni málstofu.”
Áður 32. grein. Lagt er til að deildaskipting
Alþingis verði aftiumin. Jafnframt er þá ljóst að
um leið þarf að gera gjörbreytingu á störfum þing-
nefnda. Er slík breyting lögð til í 39. gr., auk þess
sem víðtæk breyting á lögum um þingsköp mun
verða nauðsynleg.
Fulltrúar Alþýðubandalagsins gera þann fyrir-
vara við tillögur um afnám deildaskiptingar
Alþingis að jafnhliða því að slík breyting er sam-
þykkt þurfi aö nást samkomulag milli þingflokka
um meginatriöin í þeim breytingum á starfshátt-
um Alþingis og þingsköpum sem fylgja skulu af-
námi deildarskiptingarinnar.
33. gr.
[Kosningarrétt við kosningar til Alþingis hafa
allir, karlar sem konur, sem eru 20 ára eða eldri,
þegar kosning fer fram, hafa íslenskan ríkis-
borgararétt og eiga lögheimili hér á landi. Þó
getur enginn átt kosningarrétt, nema hann hafi
óflekkað mannorð og sé eigi sviptur lögræði.
Kosningalög setja að öðru leyti nánari reglur
um alþingiskosningar. 2 ].
30. gr.
„Kosningarrétt við kosningar til Alþingis hafa
allir, sem eru 18 ára eða eldri þegar kosning fer
fram, hafa íslenskan ríkisborgararétt, eru eigi
sviptir lögræði og hafa átt lögheimili hér á landi á
síöustu 4 árum fyrir kjördag. Kosningalög setja
að öðru leyti nánari reglur um alþingiskosning-
;ar.”
Áður 33. gr. Miklar breytingar eru gerðar á
þessari grein. Kosningaaldur er lækkaður og
ákvæðið um að enginn geti átt kosningarrétt nema
hann hafi óflekkað mannorð fellt burt. Er það ekki
lengur í samræmi við réttarvitund nútímans. Þá
mega menn nú kjósa ef þeir hafa átt hér lögheimili
cinhvem tímann á síðustu 4 ámm fyrir kosningar.
Kemur þetta ákvæði til móts við hagsmuni náms-
manna eriendis og þeirra mörgu sem ráða sig til
vinnu erlendis um skeið. Glatast kosningarréttur-
innnúekkisemfyrr.
34. gr.
Kjörgengur við kosníngar til Alþingis er hver
ríkisborgari, sem kosningarrétt á til þeirra.
Þeir dómendur, sem ekki hafa umboösstörf á
hendi, eruþóekkikjörgengir.
31. gr
„Kjörgengur við kosningar til Alþingis er hver
rikisborgari, sem kosningarrétt hefur til Alþingis.
Hæstaréttardómarar og rikissaksóknari eru þó
ekki kjörgengir.”
Aður 34. gr. Fram er nú beinlínis tekið aö hæsta-
réttardómarar séu ekki kjörgengir, þótt svo hafi
áður verið í reynd (umboðsstarfalausirdómarar).
Hétt bótti að hið sama gilti um ríkissaksóknara.
35. gr.
Reglulegt Alþingi skal saman koma ár hvert
hinn 15. dag febrúarmánaðar eða næsta virkan
dag, ef helgidagur er, hafi forseti lýðveldisins ekki
til tekið annan samkomudag fyrr á árinu.
Breyta má þessu með lögum.
32. gr.
„Reglulegt Alþingi skal koma saman ár hvert
hinn 10. október eða næsta virkan dag, ef helgi-
dagur er, hafi forseti að tillögu forsætisráðherra
ekki tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu.
Breyta má þessu með lögum.”
Áður 35. gr. Ákvæðið um samkomudag Alþingis
15. febrúar er löngu úrelt orðið og hér tekinn upp
sá samkomudagur þess sem lengi hef ur tíðkast og
er nú gert ráð fyrir í lögum, sbr. 1. nr. 3/1967.
Fulltrúar Alþýðuflokkslns gera tUlögu um að
greinin verði svohljóðandi:
„Reglulegt Alþingi skal koma saman ár hvert
hinn 10. dag októbermánaðar eða næsta virkan
dag, ef helgidagur er, og skal hvert þing standa
þar tU næsta reglulegt Alþingi kemur saman.”
36. gr.
Alþingi er friðheilagt. Enginn má raska friði
þess né frelsi.
33. gr.
„Alþingi er friðheilagt. Enginn má raska friði
þessnéfrelsi.”
Áður36. Greinin eróbreytt.
37. gr.
Samkomustaöur Alþingis er jafnaðarlega í
Reykjavík. Þegar sérstaklega er ástatt, getur
forseti .lýðveldisins skipað fyrir um, að Alþingi
skuli koma saman á öörum staö á Islandi.
34. gr.
„Samkomustaðui- Alþingis er i Reykjavík.
Þegar sérstaklega er ástatt, getur forseti að
tiUögu forsætisráðherra ákveðið að Alþingi skuU
koma saman á öðrum stað á íslandi.”
Áður 37. gr. Greinin er efnislega óbreytt.
46. gr.
Alþingi sker sjálft úr, hvort þingmenn þess séu
löglega kosnir, svo og úr þvi, hvort þingmaöur
hafi misst kjörgengi.
35. gr.
„Alþingi sker sjálft úr, hvort þingmenn þess séu
löglega kosnir, svo og úr því, hvort þingmaður
hafimisst kjörgengi.”
Áður 46. gr. Greinin er óbreytt.
47. gr.
Sérhver nýr þingmaður skal vinna eið eða
drengskaparheit að stjómarskránni, þegar er
kosning hans hefur verið tekin gild.
36. gr.
„Sérhver nýr þingmaður skal vinna eið eða
drengskaparheit að stjóraarskránni, þegar er
kosníng hans hefur verið tekin gUd.”
Aður 47. gr. Greinin er óbreytt.
48. gr.
Alþingismenn eru eingöngu bundnir við
sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá
kjósendum sinum.
Embættismenn þeir, sem kosnir verða til
Alþingis, þurfa ekki leyfi stjóraarinnar til þess að
þiggja kosninguna, en skyldir eru þeir til, án
kostnaðar fyrir ríkissjóö, að annast um, að
embættisstörfum þeirra verði gegnt á þann hátt,
sem stjómin telur næg ja.
37. gr.
„Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sann-
færingu sína.”
Aður 48. gr. Upphaf fyrri málsgreinar er
óbreytt. Sú síðari er felld brott þar sem talið er nú
óþarft að taka fram að embættismenn sem kosnir
eru á þing þurfi ekki leyfi stjómarinnar til að
þiggja kosninguna.
52. gr.
Hvor þingdeild og sameinað Alþingi kýs sjálft
forsetasinn.
38 gr.
„Alþingi kýs forseta sinn, og stýrir hann
störfum þess.”
Aður 52. gr. Efnislega óbreytt.
39. gr.
Hvor þingdeild getur skipað nefndir innan-
deildarþingmönnum til að rannsaka mikilvæg
mál, er almenning varða. Þingdeildin getur veitt
nefndum þessum rétt til að heimta skýrslur,
munnlegar og bréflegar, bæði af embættis-
mönnum og einstökummönnum.
39. gr.
„Alþingi kýs fastanefndir til upphafs næsta
þings til þess að athuga þingmál. Um starfsháttu
þeirra skal nánar fjallað í lögum. Alþingi getur
falið slikum þingnefndum að kanna mikilvæg mál,
er almenning varða og veitt þeim rétt til þess að
heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, af opin-
berum stofnunum, starfsmönnum og einstökum
samtökum eða fyrirtækjum.
Þá getur Alþingi kjörið sérstakar nefndir
þingmanna til að rannsaka mál, þegar brýn
ástæða þykir til, og skal í lögum kveðið á um
réttindi, skyldur og starisháttu slíkra nefnda.”
Áður 39. gr. I þeirri grein eru eingöngu ákvæði
um sérstakar rannsóknamefndir deilda. Ákvæði
um fastanefndir þingsins hefur með öllu skort og
er hér úr þvi bætt. Þá er það einnig mikilvægt
nýmæli að þingið getur veitt slíkum nefndum
heimild til að kanna mikilvæg mál og heimta
skýrslur af stofnunum, starfsmönnum og
fyrirtækjum. Auðveldar það þinginu að hafa eftir-
lit með framkvæmd laga. Ákvæðið um hinar
sérstöku rannsóknarnefndir helst í greininni.
Fulltrúar Alþýðuflokks gera tillögu um að
greinin verði svohljóðandi:
„Fundir í nefndum Alþingis skulu haldnir i
heyranda hljóði, nema nefnd ákveði annað.
Nefndir Alþingis hafi rétt til að heimta skýrslur,
munnlega og bréflega, af embættismönnum og
opinberum aðilum.”