Dagblaðið Vísir - DV - 27.12.1991, Blaðsíða 1

Dagblaðið Vísir - DV - 27.12.1991, Blaðsíða 1
Fátt er (allegra en litadýróin á höfuöborgarsvæöinu á gamlárskvöld ef veðrið er gott. DV-mynd S Flugeldar: r 15 00 ára gömul saga Það voru Kínverjar sem fundu upp púðrið, sem er aðalemið í flug- elda, fyrir meira en 15 öldum. í fyrstu púðurblöndum voru saltpét- ur, brennisteinn og viðarkol. Talið er að efnið hafi verið uppgötvað fyrir slysni. Eldsmiður hafi verið í leit að eldgjafa og dottið niður á blönduna. Þannig hafa margar af meiri uppfinningum sögunnar komið til, af hreinni slysni. Kín- verjar voru fljótir að sjá fyrir nota- gildi púðurs til ýmissa verka. Mest fóru þeir í gerð flugelda sem þeir notuðu ýmist til gamans eða þá til merkjasendinga. Það voru hins vegar arabar sem uppgötvuðu notagildi púðurs til vopnafram- leiðslu. Til eru heimildir um að arabar hafi lært að hagnýta sér púður til flugeldagerðar strax á 8. öld eftir Krist og til vopnagerðar í upphafi 14. aldar. Flugelda notuðu arabar óspart til skemmtana og viö hátíð- leg tilefni eða þegar sigrum í styrj- öldum var fagnað. Þeir sáu og fyrir áhrifamátt flugelda í styrjöldum við nágrannaþjóðir sínar. Öflugir flugeldar voru notaðir til að skjóta andstæðingunum skelk í bringu og lama baráttuþrek þeirra. Hlutverk þeirra var svo mikilvægt að í hverj- um her var sérstakur flugelda- meistari sem stjórnaði þessu hern- aðartæki. Sennilega hefur flugeldatæknin borist til Evrópubúa frá aröbum eða jafnvel Grikkjum. Flugeldar náðu þó ekki almennum vinsæld- um í Evrópu fyrr en í upphafi 18. aldar. Það voru voldugustu hern- aðarveldin á þeim tírna sem juku á glæsileik sinn með veglegum flug- eldasýningum. Til dæmis er getið í heimildum um stórkostlegar flug- eldasýningar við Versali rétt við Parísarborg í byrjun aldarinnar. Á svipuðum tíma voru gefnar út fræðibækur um flugelda, en höf- undur þeirra var Frakkinn A.F. De Frezier. Á þessum tímum urðu miklar framfarir við gerð flugelda og á fyrsta aldarfjórðungi 19. aldar lærðu menn að búa til flugelda með fjölmörgum littilbrigðum. Árið 1854 kom út tímamótaverk um flug- elda eftir fransmanninn F.M. Chertier en það rit var langt á und- an sinni samtíð. Þar voru kynntar uppgötvanir á nýjum efnum til að ná fram marglitri ljósadýrð. í kjölf- ar þessa er getið glæsilegra flug- eldasýninga viö Crystal Palace í Bretaveldi og er þá talið að flugeld- ar hafi verið búnir að ná almenn- um vinsældum og flugeldagerð orðin virt atvinnugrein. Flugelda- notkunin þá var þó ekkert á við það sem nú tíðkast. Fyrst er getið um notkun flugeida á Norðurlöndum í Lárentínusar- sögu frá því um árið 1300. Sagan greinir frá Þrándi nokkrum sem var sprengisérfræðingur Noregs- konungs. Hann bjó til það sem kall- að var herbrestur en það var risa- stór hvellsprengja. Þessi gríðarm-. ikla bomba var jafnvel kraftmeiri en Þrándur hafði ætlað sér. Hún var sprengd í höll konungs á jólum og átti að vera mönnum til skemmtunar en hermt er að fjöldi manns hafi fallið í öngvit af hræðslu við hvellinn. Lítið er að flnna í heimildum um það hvenær- flugeldar bárust hing- að til lands. Neyðarblys náðu þó fljótt útbreiðslu í skipum og bátum eftir að þau komu á markað. Eftir að flugeldanotkun varð almenn hér á landi er eftir því tekið hve íslend- ingar eru duglegir að skjóta upp flugeldum. Flestir taka þátt í þessu æði enda er þeim fjármunum, sem eytt er í flugelda, varið í góð mál- efni. Samviskan er því góð þó nokkrir þúsundkallar renni í flug- eldakaup. Á ári hverju kaupa ís- lendingar ekki minna en 100 tonn af flugeldum eða hátt í Vi kg á hvert mannsbarn í landinu. Það geta ekki verið margar þjóðir sem kaupa jafn mikið af flugeldum og slá Islend- ingar þar eflaust enn eitt metið, sé miðað við höfðatölu. \ -ÍS

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.