Dagur - 09.05.1945, Blaðsíða 2

B A6UR
Miðvikudaginn 9. maí 1945
Snúningshraöi kommúnisia
Hver maður hefir hlotið að
veita því eftirtekt, að kommún-
istar á íslandi hafa ekki verið
sérlega fastir f rásinni um
stefnu sína, og gildir það jafrit
fyrir innan- og utanríkismál.
Einu hafa þeir þó aldrei k’vikað
frá, en það er að vilja jafnan
dansa eftir því, sem Rússum
þóknaðist bezt. Á því er byggð-
ur hinn alkunni „línudans“
þeirra, sem fyrir löngu er orðinn
frægur, eða öllu heldur alræmd-
ur. Þessi línudans þeirra eftir
rússnesku hljóðfalli á rót sína
að rekja til þeirrar óbifanlegu
ofstækistrúar, að rússneskri yfir-
drottnun ge*ti ekki skjátlast í
nokkru, hún sé sá óskeikuli páfi,
er ætíð sé hægt að treysta og
reiða sig á, og það eins fyrir það,
þó að sjálfir rússnesku einræðis-
herrarnir breyti um skoðun og
segi það svart í dag, sem þeir
sögðu hvítt í gær.‘ íslenzku
kommúnistarnir fallast s^trax á,
að hvítt sé svart og svart sé hvítt,
ef einræðisherrar Rússlands
segja að svo sé.
Það er í raun og veru ekki rétt
að álasa kommúnistum fyrir
þetlta, því að þeim er þetta á ein-
hvern hátt ósjálfrátt. Það er eng-
in vafi á því, að þeir eru haldnir
af brjálæðiskenndri persónu-
dýrkun, þegar valdhafar Rúss-
lands eiga í hlut. Þá eru þeir
ósjálfráðir gjörða sinna og ráða
ekki heldur yfir sinni eigin htig-
arstefnu. Þá eru þeir óábyrgir
sjúklingar í andlegu skrúfstykki
Stalins og annarra yfirráða-
manna Sovétríkjanna.
Margir þeirra, sem í útlönd-
um hafa dvalið, kannast við
framferði sumra götuprédikara.
Hversdagslega eru þeir gæfir og
góðlátir menn, en þegar þeir
fara að prédika „guðsorð" sitt á
strætum og gatnamótum, ærast
þeir og útliverfast. Þá hamast
þeir froðufellandi, ranghvolfa
augunum, vitna um frelsun sína
með miklu handapaiti, en vísa ná-
ungum sínum leiðina út í hin
yztu myrkur. Það er ekki á færi
annarra en sálfræðinga að skýra
svona fyrirbrigði, ef þeir þá geta
það, en /þó dylst engum, að hér
er um andlega sýki að ræða á ein-
hvern hátt, sem ef til vill á orsök
sína í einhliða trúarofstæki á
vissar kennisetningar.
Forsprakkar kommúnista hér
á landi virðast vera andlega
skyldir þessum götuprédikurum.
Eins og prédikararnir ganga þeir
úr mannlegum ham á mann-
fundum, tryllast og ausa ókvæð-
isorðum yfir þá, sem. aðrar skoð-
anir hafa á hinum ýmsu málefn-
um. Orsökin er hin sama hjá
báðum þessum manntegundum.
Hjá kommúnistum ráða öllu
einhliða, rússnesk sjónarmið og
skriðdýrsháttur gagnvart rúss-
neskum valdhöfum, sem hafa
það til að skipta heldur freklega
urn skoðun, og þar af kemur
snarsnúningtir íslenzkra komm-
únista, sem við.höfum þreifað á.
Þessum orðum skal nú fund-
inn staður með nokkrum dæm-
um um stefnuhvörf og snúnings-
hraða kommúniáta á undanförn-
um tímum.
Tækifærin.
Allir kannasit við óðagot og
hringsnúninga kommunista um
það, hvort nota mætti gefin tæki-
færi til framdráttar áhugamálum
sínum. Skrifuðu þeir um það
margar fræðilegar greinar.
Mynduðu þeir þá orðið „tæki-
færissinni", sem um tíma var
versta skammaryrði, en annan
sprettinn varð það mesta hrps-
yrði. Fór það auðvitað eftir því,
hvernig vindstaðan var í Rúss-
landi til þessa hugtaks. Rak svo
langt eitt sinn, að tækifærissinn-
ar urðu að standa opinberar
skriftir vegna afstöðu sinnar til
þessa máls, ganga í sekk og ösku,
játa syndir sínar og- biðja auð-
mjúklega fyrirgefningar á villu
síns vegar, ella yrðu þeir reknir
með háðung úr hinni rússnesku
paradís. Þessir aumingjar beygðu
sig þegar í lotningarfullri auð-
mýkt fyrir rússneska sjónarmið-
inu, eins og það var í þann svip-
inn, því þeir trúðu því, að það
hlyti að vera hið eina rétta, hvað
sem þeirra eigin sannfæringu
liði. Á þenna eina hátt gat þeim
hlotnast fyrirgefning sinnar
miklu yfirsjónar.
Kommúnistar gegn nazistum.
Eftir að nazistar hófust til
valda í Þýzkalandi, áttu komm-
únistar hér engin nógu sterk orð
til að lýsa því, hvílíkir fantar og
fúlmenni væru þar á ferðinni;
tíndu þeir þó saman öll verstu
hrakyrði úr málinu þeim til
handa, kölluðu nazista m. a.
„blóðhunda" og „féndur allrar
menningar" o. s. frv., sem allt
lýsti ósegjanlegu hatri. Þó að hér
væri um klúran og ruddalegan
munnsöfnuð að ræða, þá fyrir-
gefst kommúnistum þáð, því að
flestallir íslendingar voru þeim
sammála um þann kjarna máls-
ins, að þar sem nazisminn hefði
náð undirtökunum í Þýzkalandi,
væri að vaxa upp illgresi, sem
hætta væri á að kæft gæti niður
menningargróðurinn í Evrópu,
ef það væri ekki uppræ'tt.
Þá báru kommúnistar þau
brigzl á einn stjórnmálaflokkinn
í landinu, Sjálfstæðisflokkinn, að
hann væri nazistiskur í anda. Að
sjálfsögðu voru það öfgar að bera
þetta á Sjálfstæðisflokkinn í
heild, en því verður þó ekki neit-
að, að hér var verulegur flugu-
fótur fyrir. Menn, sem kölluðu
sig Þjóðernissinna, sóru sig mjög
í ættina til nazisita í Þýzkalandi
um orðfæri, áróður og allan mál-
flutning. Þeir gerðu sig að eins
konar aukadeild í Sjálfstæðis-
flokknum og héldu því fram, að
flokkurinn ætti að berjast með
ofstæki og hatri gegn andstöðu-
flokkunum, láta jafnan kné
fylgja kviði og fylgja reglunni,
„auga fyrir auga og itönn fyrir
tönn“. Þeir vildu með öðrum
orðum innleiða hér á landi
ómennilega og siðlausa stjórn-
málabaráttu eins og átti sér stað
í ríki Hitlers og Mussolinis.
Sjálfstæðisflokkurinn tók þess-
um boðskap þannig, að ráða-
menn flokksins heiðruðu Þjóð-
ernissinna með því að kalla þá
„mennina með hreinar hugsan-

ERLEND TIÐÍNDI:
Þegar Montgomery hershöfðingi ræddi við
Þjóðverja um uppgjöf
Allir hinir flokkarnir sýndu
hinni nýju hreyfingu fulla and-
úð, ekki sízt Framsóknarflokkur-
inn, þó að kommúnistar væru
ennþá illorðari í garð Þjóðernis-
sinna og lærifeðra þeirra, þýzku
nazisitanna.
Kollsteypan mikla.
Nú leið að þeim tíma, er stríð-
ið brauzt út, og nazistar réðust
með sinn ógurlega herstyrk á ná-
grannaríkin. Bretar og Frakkar
skárust þegar í leikinn smáríkj-
unum til hjálpar, en rússnesku
valdhafarnir gerðu vinátítusamn-
ing við Hitler og nazista hans,
og allur heimurinn stóð undr-
andi yfir þessum aðförum, nema
kommúnistar. íslenzku komm-
únistarnir voru harðánægðir yfir
því, að húsbændur þeirra í
Moskva bundust vináttubönd-
um við ,,blóðhunda“ og „féndur
menningarinnar“; nú var það á
máli kommúnista aðeins
„smekksatriði“, hvort menn væru
með eða móiti nazistum. Það væri
of lint að orði k'veðið að kalla
þessa snöggu stefnubreytingu
kommúnista snúningshraða, því
hér var um þá stærstu kollsteypu
að ræða, sem fyrirfinnst p stjórn-
málasögu íslands. Aldrei hefir
fram komið auvirðilegri undir-
lægjuháttur en í þetta sinn.
Jafnframt því að kommúnist-
ar snerust í einu vetfangi á sveif
'með nazistum, um leið og, þeir
réðust á frelsi og sjálfstæði smá
þjóða, sýndu þeir Bretum, sem
fórnuðu fé og fjörvi til bjargar
smáþjóðunum undan oki og
harðýðgi nazisita, fullan fjand-
skap. Þeir fjandsköpuðust gegn
því, að íslendingar þægju vinnu
hjá brezka setuliðinu hér og síð-
ar hjá Bandaríkjahernum. Þeir
fjandsköpuðust gegn því, að ís-
lendingar flyttu matvæli til
hinna stríðandi lýðræðisþjóða
fyrir frelsi, sjálfstæði og varð-
veizlu menningar og siðgæðis
Evrópu. Auk þess völdu þeir
Bretum mörg hæðileg hrakyrði
og gerðu allt, er þeir megnuðu
til að spilla fyrir góðri sambúð
íslendinga og setuliðsins.
Svo kom að þvi að vináttan
milli stjórnar, Sovétríkjanna og
nazista rofnaði. Þá kom líka til
sögunnar ný kollsteypa meðal
kommúnista hér. Þá var það ekki
lengur „smekksatriði". að vera
með eða móti nazistum eins og
áður hafði verið, meðan vinátítu-
samningurinn var í gildi. Nú,
þegar Rússar voru komnir á önd-
verðan meið við Hitler, af því að
hann hafði ráðizt á land þeirra,
þá voru nazistar orðnir vargar í
véum. Á meðan nazistar tröðk-
uðu á rétti annarra þjóða en
Rússa með góðu samþykki Stal-
ins, þá var allt í lagi í augum
kommúnista. Öðru máli gegndi,
þegar hinn nazistiski eyðilegg-
ingareldur itók að svíða fingurna
á sjálfum Stalin, þá var skylda
allra lýðræðisþjóða að rísa upp
til hjálpar hinu ginnheilaga
átrúnaðargoði kommúnista,
enda skorti ekki á að það væri
gert. Bretar og Bandaríkjamenn
studdu Rússa eftir megni að
verja land sitt sem sjálfsagt var.
Spurningin er aðeins sú nú, að
sitríðslokum, hvort Rússar ætla
. * Framhald á 6. síðu
Klukkan 6,30 e. h. föstudaginn 4.
maí tilkynntu brezkar útvarpsstöðvar
þau miklu tíðindi, að herir Þjóðverja
í norð-vestur Þýzkalandi, Hollandi,
Danmörku, Helgólandi og Frísnesku
eyjunum, hefðu gefist upp, skilyrðis-
laust, fyrir 2. brezka hernum og 1.
kanadiska hernum, sem lúta stjórn
Montgomerys marskálks. Eftir fimm
ára hernám og kúgun voru Danmörk
og Holland frjáls á ný. Þýzkir herir
vörðust aðeins í Noregi, Tékkó-
slóvakíu og á einangruðum stöðum í
Frakklandi og Suður-Þýzkalandi.
Lokaþáttur styrjaldarinnar var nær á
enda kljáður.
Brezkir og amerískir fréttaritarar
voru í aðalstöðvum Montgomerys
þegar hin sögulega uppgjöf fór fram
Ameríski fréttaritarinn Bill Downs
útvarpaði skemmtilegri lýsingu á at-
burðinum og verður hér stuðst við
frásögn hans.
Forleikurinn hófst að morgni hins
3. maí. Þýzkur foringjaráðsbíll, með
hvítan fána uppi, ók að framstöðvum
brezka hersins. I honum voru 4 þýzk-
ir herforingjar. Þeir óskuðu að nó
tali af Montgomery marskálki. Bretar
vísuðu þeim veginn, að aðalbækistöð
hans á Lúneborgarheiði, skammt fyrir
sunnan Hamborg. Montgomery bjó
þar í skrautvagninum, sem herir hans
náðu frá ítölum í Norður-Afríku á
sinni tíð. Vagninn hefur fylgt Mont-
gomery alla tíð síðan.
Þegar Þjóðverjarnir komu heim
undir vagninn og tjaldbúðirnar, sem
þar voru í nánd, gekk Montgomery
út á tröppurnar og leit yfir hópinn.
Fremstur stóð von Friedeberg aðmír-
áll, yfirmaður þýzka flotans. Amer-
íski blaðamaðurinn lýsti samræðun-
um á þessa leið: „Hvað viljið þið?“
spurði Montgomery, rétt eins og
hann væri að tala við umferðasala,
sem standa við útidyr manns og
bjóða varning sinn. Þeir skýrðu þá
frá því, að þeir væru komnir tij þess
að biðja Montgomery að veita upp-
gjöf þremur herjum, úr hinni svo-
nefndu Weichsel-herjasamstæðu, en
herir þessir voru á hröðu undanhaldi
fyrir herjum Rokossovskys. Mont-
gomery hugsaði sig um, andartak, en
svo kom svarið, stutt og ókveðið, og j
til sóma fyrir „Monty“ um alla fram-
tið: „Nei“, sagði hann. „Þessir herir
eiga í orrustum við Rússa. Uppgjaf-
artilboð ykkar á að leggjast fyrir
Sovét-hershöfðingjann, ekki mig. Um-
ræðum um þetta atriði er lokið‘‘.
Þjóðverjarnir lýstu þá því skelf-
ingarástandi, sem ríkjandi væri á
sóknarsvæði Montgomerys. Borgar-
arnir væru þar beinlínis í víglínunni.
Stungu þeir upp á, að samið væri
um það, að brezki herinn sækti hægt
fram næstu daga, og Þjóðverjar hörf-
uðu hægt undan, svo að borgararnir
hefðu ráðrúm til þess að forða sér.
Aftur svaraði Montgomery neitandi.
Hann ætlaði ekki, að semja við þá
um sínar hernaðaraðgerðir. Og nú
hóf Montgomery gagnáhlaup í þess-
um orðaræðum. Hann sagðist skyldi
taka við skilyrðislausri uppgjöf herja
þeirra, er berðust á vinstra fylkingar-
armi hans, í Hollandi, Slésvík-Hol-
stein og í Danmörku. Þjóðverjarnir
sögðust enga heimild hafa til þess að
semja um þær vígstöðvar. Montgo-
mery spurði þá, hvort þeir vissu
hvernig hernaðarstaðan væri í raun
og veru. Þeim var þá sýnt kort, þar
sem afstaða herjanna var ljóslega
sýnd. Brá þeim mjög í brún er þeir
sáu hversu gjörsamlega vonlaus að-
staða þýzka hersins var orðin.
Nú var liðið að hádegisverði. Þjóð-
verjunum var boðið til hádegisverðar
í sérstöku tjaldi. Bill Downs skýrði
svo frá: „Þegar von Friedeberg sneri
baki við Montgomery táraðist hann
og hann grét allan tímann yfir borð-
um.“
Þegar staðið var upp fró borðum,
kallaði Montgomery þó á fund sinn.
Þar las hann upp úrslitakosti sína:
Skilyrðislaus uppgjöf allra þýzkra
herja í Hollándi, norð-vestur Þýzka-
landi, Slésvig-Holstein, Danmörku og
þýzku eyjunum við ströndina. Þjóð-
verjarnir ákvóðu, að tveir þeirra
skyldu fara til aðalbækistöðva von
Busch marskálks, með skilmála Mont-
gomerys, en tveir verða eftir. Var
þeim þvínæst ekið til framstöðva
brezka hersins. Montgomery hafði
sagt við þá að skilnaði: „Þessir skil-
málar eru endanlegir. Engar samn-
ingaumleitanir munu eiga sér stað.
Verði ekki að þeim gengið, mun ég
halda áfram stríðinu eins og mér þyk-
ir bezt henta.“
Daginn eftir, um klukkan fimm
síðdegis komu þeir aftur, von Friede-
bprg og fylgdarmaður hans. Þeir
höfðu meðferðis umboð til þess að
ganga að öllum kostum Montgomerys.
Mesta uppgjöf þýzkra herja síðan
1918 var að verða að veruleika. Tvö
ríki voru um það bil að endurheimta
frelsi sitt. Um klukkan sex var geng-
ið til undirskrifta í tjaldbúð á Lúne-
borgarheiði. Borðið var hermanna-
borð, slegið saman úr hrjúfum plönk-
um. Vaðmálsdúkur var breiddur ó
það. Montgomery las skilmálana og
fékk von Friedeberg til undirskriftar.
Síðan rituðu Þjóðverjarnir undir,
hver af öðrum, og loks Montgomery
sjálfur. Nokkrum mínútum síðar
höfðu brezkir og amerískir frétta-
menn útvarpað öllu því, sem gerðist
á fundinum, af hljómplötum sem þeir
tóku á staðnum. Þegar klukkuna
vantaði 20 mínútur í sjö voru út-
varpsstöðvar víða um heim teknar
að flytja fregnirnar.
Fregnirnar berazt til Svíþjóðar
og fslands.
Laust fyrir klukkan 7 birti sænska
útvarpið fregnirnar um uppgjöfina
! og frelsun Danmerkur og Hollands.
Upp frá því var dagskráin að mestu
helguð þessum stórviðburðum.
Ýmsir Danir í Stokkhólmi fluttu
ávörp og kveðjur heim. Einn þeirra
sagði: Menn geta e. t. v. gert sér
j grein fyrir því, hvað nazistum var í
huga 1941, er þeir minnast þess, að
þá sagði háttsettur þýzkur foringi, að
andstaðan gegn Þjóðverjum í Dan-
mörku væri i rauninni ekkert nema
flutningavandamál, (Transport Pro-
blem). Það, sem gera þyrfti, væri að-
eins, að senda nægilega margar járn-
brautarlestir til Danmerkur til þess
að flytja á brott einar 4 milljónir
manna, það væri vel framkvæman-
iegt.
Sænska útvarpið hafði fréttamenn,
með hljóðnema, til staðar í Malmö,
þegar ferjan frá Kaupmannahöfn
lagði að bryggju þar, um kvöldið. Þeir
farþeganna, sem farið höfðu inn í
Kaupmannahöfn voru teknir og látn-
ir segja frá því, sem fyrir augu bar í
hinni dönsku höfuðborg, þetta síðasta
hernámskvöld.
Þegar ferjan fór frá Höfn voru
fréttirnar í þann mund að berast.
Mikill mannfjöldi var alls staðar á
götum úti. Þeir, sem ekki vissu þegar
um uppgjöfina, gerðu yfirleitt ráð
fyrir, að okinu mundi létta þá og þeg-
ar. Allir vissu, að hernaðaraðstaða
Þjóðverja var orðin vonlaus.
Allt kvöldið útvarpaði Stokk-
hólmsstöðin ræðum, ávörpum, söngv-
um og hljófæraslætti, í tilefni stór-
viðburðanna. Þeim, sem hlýddu á
þetta útvarp, mun hafa þótt áberandi
smekkleysið á birtingu fregnanna í
íslenzka útvarpinu. Þulurinn las frétt-
ina þegar útvarpið byrjaði og siðan
var tekið að leika harmóníkuslagara
samkvæmt auglýstri dagskrá! Er leið
að dagskrárlokum bjargaði Helgi
Hjörvar því, sem bjargað varð, með
(Framhald á 7. síðu).