Dagur - 09.05.1945, Blaðsíða 3

Fimmtudaginn 3. maí 1945
D A G U R
3
Eiríkur Stefánsson. kennari:
Heimavistarskóli að Laugalandi
ÍÞRÓTTAÞÁTTUR
Fyrir fáum árum lét Akureyr-
arbær bora eftir heitu vatni að
Laugalandi á Þelamörk. Þar
voru smálaugar með allheitu
vatni niðri við Hörgána. Árang-
ur varð nokkur þótt heita vatn-
ið nægði ekki til hitaveitu fyrir
Akureyri. Mun vatnsmagnið nú
vera nálægt þrem sekún'tlítrum,
og hitinn 70—80° C.
Álitið er að þetta nægi til þess
að hita bæði sundlaug og skóla-
hús auk bæjarhúsanna. Hefir
vatnið þegar verið itekið til notk-
unar heima á bænum. Og sl.
haust var hafin bygging sund-
laugar. Mun því verki verða
haldið áfram í sumar og hraðað
eins og hægt er. Hrepparnir fjór-
ir: Glæsibæjar-, Öxnadals-,
Skriðu- og Arnarneshreppur
standa að byggingu sundlaugar-
innar, en auk þess leggja ung-
mennafélög á þessu svæði eitt-
hvað til hennar.
En þá er eftir mesta átakið, og
það er að byggja veglegan og
fullkominn bamaskóla á Lauga-
llandi.
Eg nefni þetta svo ákveðið,
vegna þess að eg veit, að mörg-
um er það í hug. Fyrir löngu
var ýmsum orðin ljós nauðsyn
þess, að skólaheimili yrði reist
fyrir sveitir þær eða hreppa, er
að framan getur. En það var ekki
fyrr en eftir að borað var á
Laugalandi, að sá staður var
sjálfsagður fyrir slíkan skóla.
Vona eg, að um staðinn geti
ekki orðið ágreiningur, og er
það mikið happ. Um hitt, hvort
þörf sé fyrir heimavisitarskóla,
geta auðvitað verið skiptar skoð-
anir, en ekki er tækifæri hér til
þess að ræða það ítarlega. Eg get
þó ekki stillt mig um að minna
á það, að skólafyrirkomulag það,
sem setlt var með fræðslulögun-
um 1907, er að mestu óbreytt
enn. Þar er um kyrrstöðu að
ræða. Hvernig væri umhorfs í
sveitunum nú, ef jafnlitlar fram-
farir hefðu orðið þar í ræktun
byggingum og samgöngum? Að
minni hyggju var farskólafyrir-
komulagið í byrjun gott og að
líkindum sjálfsagðasita formið á
uppfræðslu sveitabarnanna. Þá
voru sveitaheimilin þess megn-
ug að búa börnin undir skólann,
og því varð 8 vikna kennsla á
vetri, í 4 vetur, ótrúlega nota-
drjúg. Allir vita, hver breyting
er nú orðin á sveiitaheimilunum.
Ástæðan itil þess, að börnin koma
nú oft í skólann verr undirbúin
en áður, er ekki sú, að foreldrar
láti sér miður annt um andlegan
þroska barna sinna, heldur eru
heimilisástæðurnar þannig, að
þeim er það ókleift. Sums staðar
hefir verið reynt að bæta úr
þessu með því að lengja skóla-
tímann um nokkrar vikur. Ekki
skal efazlt um, að með því hafi
nokkuð unnizt, en áreiðanlega
ekki það, sem þurfti, enda ekki
von, því að þar er að nokkru
leyti byggt á sandi. Og þannig er
það um farskólann nú, að grunn
ur sá, sem hann var upphaflega
reistur á, þ. e. heimanám barn-
anna, hefir bilað, og því riðar
hann til falls. Nú sem stendur er
stefnan í uppeldismálunum frá
íeimilunum til skólanna. Deila
má um, hversu heppilegt það er.
En um hitt verður ekki deilt, að
>ví meini nauðsyn er, að skólam-
ir séu fullkomuir, sem þeim er
ætlaður meiri hluti af uppeldis-
starfinu. Og þá er ekki að ræða
um annað fyrirkomulag en fasta
skóla, er starfi allan veturinn.
Séu þeir annað hvort heimavist-
ar- eða heimangönguskólar. Ge't-
ur það sums staðar farið saman,
en annars fer það eftir þéttbýli
og öðrum staðháttum.
Slík skólaheimili hafa verið
reist á nokkrum stöðum víðs veg-
itaka þátt í skólabyggingu með
hinum hreppunum þrem. Ef til
vill hyggst hann að standa þar
einn sér og er það fært. Eg læt
hann því liggja milli hluta í
þessu máli, en geng út frá því
sem gefnu, að hinir hrepparnir
þrír séu sjálfsagðir. Og nú verð-
ur að hefjast handa.
Eg geri raunar ráð fyrir, að
sumir segi sem svo, að sundlaug-
arbyggingin sé ærið nóg verkefni
fyrst um sinn, skólinn verði að
bíða um nokkur ár enn. Það er
Vordagur — 5 maí.
„Það var söngur í lofti og ilmur
í blæ,
það var morgunn í maí.“
I atriði inn í dansskemmtanir fé-
| laga, sem annars verða sltundum
næsta fábreyttar, þrátt fyrir fjöl-
breytni fótstiga við háreisti
hlemmanna og trommunnar!
Það má — í þessu sambandi —
Ja, það vill nú e. t. v. einhver
segja, að söngurinn hafi verið se§Ja um Þa’ sem þal na spiluðu
daufur og ilmur lítill í lofti I ^Yrai dansinum, að þeii geta tal-
þenna svala maí-morgun, en hug- a® ltveim tungum og sitt með
hrilin voru þó á þá leið, eftir | dvoni! Þar gætti bæði hjáróma
fregnina um endurheimt frelsi I dljóma fiumstæðustu villi-
Dana, og er fáni eftir fána lyftist menns^u °§ mildustu sam-
að hún í Akureyrarbæ. Þrá'tt dljóma háleitrar menningar. —
fyrir kulið og éljastrokur um Áðgætandi er, að við þessi tæki-
Vaðlaheiði hló okkur þó voriðMæi1 er verið að skapa eða van-
, . .off hlýjan einhvers staðar frá, s^-aPa tónlistarsmékk fólksins. Ja,
nu svo- En gæti þa ekki skeð, að hjartahlýja; byggð á samúð með mikið er skraddarans pund - en
' frændþjóð. meira þó kíló hljómsveitarstjór-
Og þótt ekki hlýnaði að marki ans; Hvernig ásitatt er í þessu
minna fé yrði handbært hjá al-
menningi en nú er eftir undan-
ar um landið, og hefir fengiztfef gengin velituár? Og svo er hitt. með kvöldi ætti bá enn vorhu efni hér á Akureyri, er vissulega
þeim reynsla, sem byggja má á. Hve lengi bíður heita vatnið? am hér> vorgróðurs Akureyrar: athyglisvert, þótt ekki verði nán-
í FrnofiorÁ''ivcrrcln ov oÁ'oinc I \l n T'rri n mnmi ccpl'i'i 'í o l'í n I ° ' I ____ ' 1______ _ 1 . . *
Hér í Eyjafjarðarsýslu er aðeins
einn heimavisitarskóli. Það er
skólinn á Árskógsströnd. Að
þeim skóla stendur aðeins einn
hreppur, og má því bygging hans
kallast þrekvirki. En Árskógs-
ströndungar voru líka svo
heppnir að hafa byrjað á verkinu
áður en dýrtíð hófst og lokið því
að mestu áður en hún komst á
hæsta stig. Auðviltað mætti þessi
framkvæmd allmikilli mót
spyrnu í fyrstu, en nú munu
flestir ánægðir. Og þetta er
reynslan alls staðar þar, sem
Margir munu sækja á að fá af-
ndtarétt þess.
Eg-get fallizt á, að þess sé vart
að vænta, að bygging skóla hefj-
ist jafnskjótt og sundlauginni er
lokið, en itímabært er að fara að
undirbúa hana rækilega. Ekki er
mér vel kunnugt um, hvað rætt
hefir verið um skólabygginguna
heima í sveitunum, en nokkuð
mun það hafa borið á góma
rnanna milli og jafnvel verið
rætt á fundum. Og í Skriðu-
hreppi veit eg að fram hefir farið
einhver fjársöfnun til slíks vænt
Hópar ungra sveina og meyja
sýndu fimi og samstillixigu í
salnum á Hótel Norðurlandi. —
Að þessu sinni voru það flokkar
úr Menntaskólanum, sem mættu
þarna Itil sýningar, undir stjórn
hjónanna frú Þórhildar Stein-
grímsdóttur og Hermanns Stef-
ánssonar. Piltarnir voru 15 og
stúlkurnár 12. Sýningin var
mjög skemmtileg, enda fagnað
ágætlega af áhorfendum. Fæstar
æfinganna voru erfiðar — og er
það eins og vera ber fyrir fólk á
ýmsu þroskaskeiði — og þarna
heimavistarskólar hafa yerið anlegs skóla. Verið getur, að svo ekki sýndar sem funkominn
reistir. Þegar allt er komið í lag,
vill enginn missa skólann né
hverfa aftur itil þess ástands, sem
áður var.
í hreppunum þrem til fjórum,
sem líklegir eru til að sameinast
um skóla að Laugalandi, er
ástandinu í skólamálunum all
ábótavant, og sums staðar er það
í lakasta lagi. Verst er það í
Skriðuhreppi. Þar er enginn
ákveðinn skólastaður, og hefir
því skólinn verið á sífelldum
hrakningi. Eg kenndi þar fjóra
vetur (frá 1928—1932), og minn
ir mig, að skólasitaðirnir væru 9
— 10. Ekki mun það vera svo nú,
en á hverju ári á þó skólanefnd
það undir góðvilja bænda, hvort
hún fær nokkurn skólastað.
Öxnadalshreppur á skólastofu í
sambandi við fundahús sitt mið-
svæðis í hreppnum. En vegna
þess, hve hreppurinn er strjál
býll, verður að koma mörgum
börnunum niður á nærliggjandi
bæjum, til þess að þau geti noitið
skólavistar. En auk þess er Öxna-
dalshreppur allt of fámennur til
að geta haldið fullkominn skóla
Glæsibæjarhreppur er tvö
skólahéruð. Glerárþorpið hefir
sinn skóla og kemur ekki til
greina í þessu sambandi. En í
hinu skólahverfi hreppsins hefir
verið kennit á tveim til þrem
stöðum. Hefir því stundum þurft
að ráða aukakennara hálfan vet-
sé víðar. Það er einmitJt fjársöfn-1 tímaseðill, svo að ekki verður
un, sem nú þarf að fara fram, heldur öllu við komið. En sam-
svo að eitthvað verði til hand-1 stilling var yfirleitlt góð og fram-
bæi t, þegar aði ai ástæður leyfa I ganga fólksins kennurum. og
að hafizt veiði handa. Vonandi 1 sko]a til sóma. Margar æfingar
eru þeir tímar fram undan, sem stúlknanna - með undirleik
læia okkur lækkandi verðlag á | ungfi-u Bjargar Friðriksdóttur
vörum og vinnu, og þá mundu
pening'ar frá tímum stríðsgróð
ans koma í góðar þarfir.
Það, sem nú þarf fyrst og
fremst, er að afla málinu öruggr
ar forustu og vekja vilja almenn-
ings fyrir framgangi þess. Þar
sem áhugi er almennur verða
allir örðugleikar yfirstignir.
Fyrir nokkru síðan var sú
venja, að þeir fjórir hreppar,
sem hér koma til með að eiga
hlut að máli, héldu fundi með
kosnum fulltrúum, einn fund á
vetri. Voru þar rædd ýmis fram
fara- og menningarmál. Nú hefði
verið ástæða til að halda slíkan
fund. Líka gæiti það verið skyn-
samlegt, að kennarar og skóla-
nefndir á þessu svæði kæmu sam
an á fund til skrafs og ráðagerða,
þar eru þeir aðilar, sem bezta
þekkingu hafa á málunum. Ekki
ætti að draga það, en halda fund-
inn þegar á þessu vori. Hver vill
hafa frumkvæðið? Ekki væri
óráðlegt að biðja námsstjórann
að mæta á þeim fundi. Mundi
honum það ljúft, og margar upp
lýsingar og góð ráð gæti hann
gefið.
voru með sérlega léttu og gleðj-
andi yfirbragði, og stundum
unclravel gerðar, þegar tekið er
tillit Itil sokkaleistanna og hálk-
unnar á gólfinu! Mörg af stökk-
um piltanna, — svo og handgang-
urinn — vöktu almenna hrifn
ingu áhorfenda. Eftir einn vet-
ur hefir þetta áunnist — komið
aftur að ári!-------Þegar flokk-
arnir að síðustu höfðu samein-
asit, stóðu í röðum og kvöddu
með fánanum, ríkti hátíðleg og
lofandi þögn í salnum, þögn —
vona eg — skyld þögn vornætur-
innar, þessi fáu andartök, méðan
allt safnar orku til nýs vordags,
ríkum af fegurð, söng og starfi.
Heilbrigðu æskufólki á að fylgja
slíkt líf, hvar sem það fer.
Þessar sýningar í bænum eru
gleðileg vormerki á lofti, og eg
held, að það séu fleiri en eg, sem
fagna því sérstaklega, að fá slík
heimavistarskóla og einnig ríf-
legan hluta af verði borða og
stóla í skólastofurnar. Auk þess
er til hér í Eyjafjarðarsýslu sjóð
urinn. Á einum þessara staða má
segja, að kennt sé í skólastofu, og I það verður dýrt, og það á að vera
er þó margt ófullkomið þar. | dýrt. Með því á eg við það, að
ur, er styrkir barnasl>ó 1 abygging-
En verður þetlta ekki óttalega I ar í sýslunni. Það er gjöf KEA. á
dýrt? mun margur .spyrja. Jú, | 50 ára afmæli þess.
Arnarneshreppur er, vegna legu
sinnar og þéttbýlis, bezt setitur af
þessum fjórum hreppum. Hon-
um hefir nú verið skipt í tvö
skólahverfi með skólastöðum á
þegar skólinn verður reistur, þá
á að byggja hann með framtíðina
fyrir augum, en ekki þannig, að
hann verði mjög fljótt ófullnægj
andi. En hvað viðkemur kostn-
Hjalteyri og Reistará'. Mér er aðinum, þá má geta þess, að lög-
ókunnugt um, hvort Arnarnes- um samkvæmt greiðir ríkið
hreppur er líklegur til þess að I heiming kositnaðar við byggingu
Eg veit ekki, hve mikið fé er
þar um að ræða, en drjúgur
styrkur mun það reynast. Það
verður áreiðanlega ekki fjár-
skortur, seín hindrar framgang
þessa máls eða tefur, ef viljinn
vaknar almennit.
Og það er hlutverk áhuga
mannanna, hverjir sem þeir eru,
að vekja þann vilja.
ar rætt í þessum þætti.----En
að kvöldi dagsins þakka eg vor-
merkin öll, sem eg hefi séð og
skynjað, fagna — og samfagna
öðrum — komandi vori og sumri.
Skógræktarsjóður
stofnaður í Saur-
bæjarhreppi
Hannes frá Hleiðargarði hef-
ur sent blaðinu eftirfarandi
fréttapistil um framkvæmdir í
Saurbæjarhreppi:
Þegar ég heyri einhverjar góð-
ar fróttir um dugnað og framtak
fólksins í dreifbýli sveitanna,
gleðst ég, og þá langar mig til,
að þær fréttir fari sem allra víð-
ast, svo að þær geti orðið öðrum
líka til ánægju, og máske til
efitirbreytni. —
Það er af þessu, að ég sting
niður penna, og bið Dag að
flytja síðustu fréttirnar, sem
mér hafa borizt um stórhug og
framsækni fólksins í sveitunum.
Eru það tíðindi úr Saurbæjar-
hreppi. —
Eins og lesendum blaðsins er
rnáske enn í minni, héldu Saur-
bæjarhreppsmenn myndarlega
samkomu í Saurbæ á öndverðum
vetri 1943, til að minnast 55
ára starfsafmælis Búnaðarfélags
hreppsins. — Á samkomu þessari
kom Björn bóndi Eiríksson á
Arnarfelli, fram með þá tillögu,
að hreppsbúar tækju nú hönd-
um saman, og mynduðu með
frjálsum framlögum sjóð, sem
síðar eða jafnvel strax, yrði not-
aður til að koma áleiðis ein-
hverju nyitjamáli í sveitinni. Lét
hann flytja tillögunni laglega
peningaupphæð, til að byrja
með. — Var þessu tekið tveim
höndum, og með miklum áhuga.
— Og hér var heldur ekki látið
sitja við orðin tóm. Var þegar
hafizt handa, um fjársöfnun.
Hefur hún gengið svo vel, að
svo að segja allir bændur í
hreppnum hafa lagt fram meiri
og minni upphæðir, svo hefur
og líka gjörtt sumt af unga fólk-
inu. — Nú hefur verið ákveðið
að verja þessu fé til skógræktar
í sveitinni, og skiþulagsskrá ver-
ið samin; í henni stendur þetta:
(Framhald á 5. síðu).