Dagur - 24.01.1973, Síða 1

Eldgos haflð i Vest
LAUST fyrir klukkan 2 á þriðju
dagsnótt varð eldgos í Vest-
mannaeyjum, örskammt frá
byggð í Heimaey. Á þeirri sömu
nóttu voru flestir Vestmanna-
eyingar fluttir til meginlands-
ins. Fóru þaðan flestir með bát-
um og skipum en einnig með
flugvélum. Engin stórslys urðu
í þessum mestu mannflutning-
um, sem um getur á einni nóttu.
Flestir bátar voru í höfn, því að
það var landlegudagur og því
gengu flutningarnir eins vel og
raun bar vitni, og veður var
gott, nær logn, en sjóveiki þjáði
þó marga á leiðinni til Þorláks-
hafnar, enda víðast þröngt í bát
unum. Þyrlur varnarliðsins á
Keflavíkurflugvelli fluttu alla
sjúklinga, 60 að tölu, til Reykja-
víkur, og þaðan voru fleiri
flugvélar í förum. Flugfélag ís-
lands stefndi vélakosti sínum til
Vestmannaeyja strax um nótt-
ina. Nálægur skipakostur var
þegar viðbúinn til aðstoðar, en
almannavarnir skipulögðu flutn
ingana og þær aðgerðir allar,
sem nauðsynlegastar þóttu, í
samráði við bæjaryfirvöld Vest
mannaeyja. Utvarp hófst af
þessum atburðum klukkan fjög
ur um nóttina og voru þar frétt-
ir sagðar jafnóðum, og sjónvarp
ið hafði fréttaauka klukkan eitt
um daginn, þann sama sólar-
hring. Aukablöð komu út í
Reykjavík af atburðinum. For-
s?ti íslands flutti ávarp til þjóð-
arinnar í hádgeisútvarpi, og for
sætisráðherra flutti á þriðju-
Árshátíðin fjölmenn og ánægjuleg
FRAMSÓKNARFÉLÖGIN við
Eyjafjörð héldu árshátíð sína á
Hótel KEA á föstudaginn. Var
hún auglýst hér í blaðinu og
tóku þá þegar að berast pant-
anir um þátttöku úr nágranna-
sveitum og svo auðvitað úr
bænum. Varð aðsókn svo mikil,
að stóri samkomusalur hótels-
ins hrökk hvergi nærri til, svo
að margir urðu frá að hverfa.
Hefur svo mikil aðsókn ekki
þekkzt áður, að hún bókstaf-
lega sprengdi Hótel KEA.
Fundu menn sárt til þess, að
hafa ekki enn stærri húsakynni
uppá að bjóða, til að geta mætt
hinni gífurlegu aðsókn.
Aðal heiðursgestur árshátíð-
arinnar var Ólafur Jóhannesson
forsætisráðherra og kona hans,
frú Dóra Guðbjartsdóttir, enn-
fremur ekkja Bernharðs Stef-
ánssonar alþingismanns, frú
Hrefna Guðmundsdóttir, og
dóttir þeirra, Berghildur.
Árshátíðin hófst með borð-
haldi og voru matföng mikil og
góð og framreiðsla gekk miklu
fljótar en menn höfðu búizt við.
Árshátíðinni stjórnaði Haraldur
M. Sigurðsson, þar til að dans-
inum kom, þá tók við stjórninni
Baldur Halldórsson á Hlíðar-
enda, og voru báðir starfi sínu
vel vaxnir.
Forsætisráðherra, Ólafur Jó-
hannesson, flutti ávarp og sáu
menn þar og heyrðu kátan og
snjallan rseðumann, sem í þetta
sinn lét stjórnmálin lönd og leið
en rifjaði upp menntaskólaárin
sín hér á Akureyri, gaman og
alvöru, sem hátíðargestir tóku
af miklum fögnuði.
Friðrik Vestmann tók ljós-
myndir, m. a. þær, er hér fylgja.
Áskell Jónsson stjórnaði al-
mennum söng með aðstoð nokk-
urra manna úr næstu hrepp-
um og lék undir. Frú Sig-
ríður Schiöt í Hólshúsum fór
með gamankvæði eftir Hjalta
Finnsson í Ártúni og fleiri
kvæði og vísur, en sonur henn-
ar, Reynir, lék undir. Var gerð-
ur að því góður rómur. Þórir
Valgeirsson í Auðbrekku fór
með bráðsnjallt gamankvæði
um landhelgismál. Hljómsveit
Þórarins Magnússonar lék.
Að síðustu var svo stiginn
dans og varð þar ekki hlé, þótt
hljómsveitarmenn þyrftu að
blása mæðinni hélt dansinn
áfram af fullum krafti. Mun það
mál manna, að árshátíð þessi
hafi tekizt eins vel og vonir
framast stóðu til. Naumast fer
á milli mála, að koma forsætis-
ráðherra hafi átt nokkurn þátt
í hinni miklu aðsókn. Áramóta-
ávarp hans er mönnum enn
rikt í minni, viturlegt og drengi
legt í senn, og það var því mörg
um hugleikið að sjá hann og
heyra án milligöngu sjónvarps-
tækninnar, og urðu ekki fyrir
dagskvöld greinargerð um fyrir
ætlanir ríkisstjórnarinnar vegna
eldgossins.
Eldurinn kom upp í sprungu
á austanverðri Heimaey, í
stefnu norðaustur og lá hún
undir sjó að norðan, var þar allt
kraumandi og gíghólar þegar
myndaðir, er náðu upp úr sjón-
um. Sprungan á landi er um
hálfur annar km á lengd og þar
gaus á 20—30 stöðum. Vikur-
og öskufall varð talsvert mikið,
en brátt tók hraun að renna
austur í sjó, um stuttan veg, en
frá gossprungunni, sem liggur
austan við Kirkjubæ, hallar
austur og norðaustur. Hraunið
var snemma morguns komið
svo nærri Kirkjubæ, og fleiri
bæjum þar, að allt var þar orð-
ið mjög heitt úti, og bjóst bónd-
inn við því, nýkominn til
Reykjavíkur, að öll mannvirki
myndu þar vera komin undir
hraun, ef svo hefði haldið fram
sem horfði. Sem fyrr segir, var
logn í Vestmannaeyjum, en þó
barst mikil brennisteinsfýla yfir
kaupstaðinn, enda er hann
örskammt frá.
Aldrei hefur eldgos orðið á
íslandi svo nærri þéttri byggð,
sem nú. Vestmannaeyingar
hafa orðið vitni að einhverjum
hrikalegustu náttúruhamförum,
sem orðið hafa. Enn veit enginn
hver þróun þeirra náttúruham-
fara verður. Gosið getur hætt
og það getur staðið lengi. Gosið
þarf ekki að valda óbætanlegu
tjóni, en of snemmt er ennþá að
geta sér til um það. Hinir 5300
Vestmannaeyingar, sem í fyrri-
nótt yfirgáfu heimili sín með
m
m
skjótum hætti, vita ekki, hvað
um eignir þeirra og lífsaðstöðu
verður í framtíðinni, eða hvort
mannlíf hefst á ný eftir skamm-
an tíma í Eyjum. En víst er, að
eldgos þetta varðar landsmenn
alla, og flestir munu vilja rétta
hjálparhönd eftir mætti. Meiri
háttar ráðstafanir ríkisstjórnar-
innar verða einnig vel studdar
af almenningi.
Ekkert þessu líkt hefur við
borið í Vestmannaeyjum áður,
síðan Tyrkir rændu þar fólki og
seldu í ánauð og myrtu sumt.
Þá þvarr byggð að mestu. En
nú um langt skeið hafa Vest-
mannaeyjar verið ein mesta ver
stöð landsins, með 70—80 báta,
sem nú voru að hefja veiðar,
dýrmæta höfn og þrjú stór
frystihús.
Það var þrekvirki, að koma
yfir 5000 manns frá Vestmanna-
eyjum slysalaust til lands á
einni nóttu. Aðeins 2—300
manns voru eftir í Eyjum um
hádegi í gær.
Hlutur Vestmannaeyinga í
sjósókn og aflabrögðum íslend-
inga hefur verið mikill. Til
marks um það má minna á, að
árið 1972 veiddu Vestmanna-
eyingar 89 þús. lestir af loðnu,
en loðnuveiði alls það ár varð
278 þús. lestir. Sama ár veiddu
þeir á vetrarvertíð 22 þúsund
lestir af öðrum fiski en loðnu,
og er það um fimmtungur þess
aflamagns, sem á þeim tíma
kom úr sjó.
Meðfylgjandi mynd af Vest-
mannaeyjum tók Jónas Hall-
grímsson árið 1937. □