Þjóðviljinn - 22.11.1938, Blaðsíða 2

Þjóðviljinn - 22.11.1938, Blaðsíða 2
fcraðjudagurinn 22. nóv. 1938. PjðÐVILJINN þJÓQVHJINH Otgefandi: SamGini»garfIokkur alþýðs — Sósíalistaflckkarinn — Ritaíjórar: Ei»ar Olgeirsson, Sigfús A. SigarnjartarsoH. Rtístjórnarakrifatofur: Hverfis- gtfta 4 (3. hæð), sími 2270. Afgreiðslu- og auglýsingaskrif- stofa Austurstræti 12 (1. hæö), sfani 2184. Áskriftargjöld á mánuði: Reykjavík og nágrewni kr. 2.00 Annarsstaðar á landinu kr. 1.50. i lansasölu 10 aura eintakið. Vfltíngsprent, Hverfisgötu 4, Siaii 2864. Víðsjá Þjóðvíljans 22» 11, '38 HcndrímiMS* Offósson: Blaðakosiur Breta Hefur Firamsókii nú gleymf sínum gömíti fyrír~ myndum? Fyrir nokkrum árum síðan mátti vart líta í nokkurt blað Framsóknarflokksins án þess »ð finna þar mikla lofgrein um Roosevelt og stefnu hans eða „liberala" flokkinn í Englandi, Lloyd Oeiorge, iog pólitík þá, er hann framfylgdi. Þessa verður sjaldnar vart nú. Heita má, að lofið um Roosevelt sé þagnað og þegar Jónas Jónsson skrifar, þá bend- ir hann inú frekar á lenska íhald- ið sem fyrirmynd, heldur en á frjálslynda flokkinn. Þó munu allflestir Framsóknarmenn enn vera fylgjandi gömlu stefnunni, þótt blöð flokksins' hafi brugð- izt henni, því að þau eru svo sem kuinnugt er í höndum þíeirrar klíku, sem breiðast brosir til hægri. Bn það er eftirtektarvert fyr- ir Framsóknarmenn, hvernig |<e9sir flokkar, sem lengst af tóafa verið þeim fyrirmynd, breyta nú, þegar lýðræðið er í hættu og reynt verður á hvern mann, hvort hann reynist því trúr eða ekki. Roosevelt stendur nú einna fremstur allra þjóðhöfðingja í baráttunni gegn yfirgangi fas- ismans. ríann þorir óhræddur mð bjóða grimmdaræði og villi- mennsku Hitlers byrgin. Hann lætur enga barnalega eða stéttalega hleypidóma hindra isig í því að leita nánari vin- áttu við þau ríki, sem bezt stoð geta orðið Randaríkjunum í baráttu fyrir frelsi og friði í veröldinni, Sovétríkin. Hann sendir stjóm þeirra heillaóska- skeyti á 21 .ársafmæli rússnesku byltingarinnar. Hann tekur inn- an Bandaríkjanna bandallagi við kiommúnista sem aðra í bar- áttunni við fasismann og hann þorir að leysa vinnudeilurnar þvert ofan í vilja auðmanna- stéttarinnar. Frjálslyndi flokkurinn í Eng- landi gengur enn ákvéðnar til verks. Foringjar hans heimta í þinginu nánara bandalag við Sovétríkin. Og sjálfur býðurnú flokkurinn opinberlega öllum vinstri flokkunum að mynda bandalag gegn fasismanum. Og í Ikrafti þess bandalags, sem er að skapast, hafa vinstri flokk- arnir nú unnið hverja aukakosn- inguna á 'fætur annari eða að minnsta bosti unnið á í þeim. Hversvegna gera þessir flokk ar þetta — fliokkarnir, sem Framsókn hefur alltaf talið „milliflokka" eins og sjálfa sig? ^eir gera það af því þeir sjá Mesti fjöldi blaða er gefinn út daglega í Bretlandi, misjöfn að gæðum og ólík að anda eins og gengur. Áhrif þeirra á hugs- unarhátt almennings eru áreið- anlega ríkari lenj í flestum öðr- um löndum. M;uln í þeim efnum ráða nokkru menningarástand þjóðarinnar, en það er að mikl- um mun lakara en vér eigum að venjast á Norðurlöndum. Enskur smáborgari og landi hans úr verkamannastétt hafa mjög takmarkaða þekkingu á umheiminum, enda ræður þröngsýn afturhaldsklíka mestu um alþýðumenntuu og« hefur sér við hægri hönd kreddufasta klerkastétt, sem skammtar fólk- inu fræðslu og skóla. Einustu andleg gæði, sem aðgengiíeg eru alþýðu manna, eru dagblöð in, en þau eru líka ódýr og mik- il fyrirferðar. Óhætt mun að fullyrða, að blaðakostur þar í landi sé meiri og fullkiomnari en annarsstaðar utan Sovétlýð- veldanna og Ameríku. íslend- ingum eru kunn sum þessara blaða, enda eru vikuútgáfur þeirra margra hverra til sölu hér í bæ. Frægast allra enskra blaða er „The Times". Abraham Lin- ooln á eitt sinn að hafa sagt að |þíað- væri „voldugasti hlut- !ur í heimi, að undanskildri Mis- sissippi". Þrátt fyrir frægðþess og áhrif, eru kaupendurnir ekki nema 200 þús. Það er um 150 ára og hefur lengst af verið málgagnstjórna þeirra, semfar- ið hafa með völd (nema auð- vitað verkamannastjórnanha). Blaðakbngurinn frægi, North- cliff lávarilur, og bróðir hans Rothermere lávarður áttu það lurri' 14 ára skeið, en þegar hinn fyrrnefndi lézt 1922, k'eypti John Jacob Astor major meiri hlufta hlutabréfanna fyrir 11/2 millj. sterlingspunda og gefur það út enn þann dag í dag. Astor er bróðir Astor inark- greifa, en markgreifafrúin og þeir bræður eru leiðtogar Cle- venden-klíkunnar alrænidu, sem bolaði þeim Stanley Baldwin og Anthony Eden burtu úr stjórn- inni. Márkgreifinn sjálfur á íhaldsblaðið „The Observer", en þessi tvö blöð eru aðalmál- svarar fasismans í Englandi. Á- hrif „Times" byggjast aðallega á því, að það er lesið mest af áhrífamönnum utan lands og innan. Það þykir ábyggilegt og efnisval gott. Það hefur líka-150 fréttaritara erlendis, en eftirtt'-kt arvert er og sýnir hugarfarið, að án baaidalags vínstri flokk- mna, er Iýðræðið glatað. Heldur Framsókn.aðlýðræð- ið sé veikara í Englandi og Bandaríkjunum en hér? Vafa- laust er flestum Framsóknar- mönnum ljóst að hér' á íslandi er veikasta lýðræði Evrópu. Þarf það þa síður varnar við en hið enska og bandaríska? Því hikar þá Framsóknarflokk- urinn við'að stíga það spor sem hver heilvita lýðræðissinni með fullri ábyrgðartilfinningu stígur nú eftir annan út um víða ver- öld, — og skapa einnig hér á íslandi bandalag allra þeirra afla, sem fasismanum viljaverj- ast? E. O. að eitt allra brezkra stórblaða hefur það engán fréttaritara í Sovétlýðveldunum. Ritstjóri blaðsins er Geoffrey Dawson, sem eitt sinn var einkaritari Joseph gamla Chamberlains, föður núverandi forsætisráð- herra. Hann var ritstjóri „Times" einu sinni áður (1910 —1917), en hætti vegria ósam- lyndis við eigandann, Northcliff lávarð, en tók aftur við að hon- um látnum, er J. J. Astor náði, tökum á blaðinu. Hlutafé „Times" er 1 millj. sterlings- pund og árlegur hagnaður 150 þús. pund. Útbreiddasta dagblað Bret- lands er Daily Express". Kaup- endatala þess er rúmlega 2i/g milljón, en nú er í ráði að hækka hana upp í 3 millj. Það var stofnað árið 1900 af Sir Arthur Pearson. Það var þá 8 síður og kostaði V2 penny og v var ætlunin að keppa við „Daily Maií", sem var þá nýstofnað. Fyrstu 18 árin gekk blaðinu mis jafnlega vel að halda leseudum, en árið l918keyptiBeaverbriOiok lávarður það og hefur kaup- endatalan aukizt stöðugt síðan. Eigandinn, Beaverbrobk, er 59 ára gamall prestssonur frá New Brunswick í Qanada. Honum hafði græðzt fé vestra í fast- eignabraski, en 1910 fluttist hann til Englands. Hann varð ráðherra í ráðuneyti Bonar Law's. 1917 hlaut hann titilinn Lord Beaverbrook (nafn hans var William M. Aitken) ogl918 keypti hann „Daily Express" eins og áður getur.. Blaðið kom þá út í 350 þús. éintökum, en ósvífni og auglýsingastarfsemi hefur komið því lupp í 2Va millj. Beaverbrook hefur löngum þótt nokkuð brokkgengur í stjórn- málum, en hann er þó ákveðinn %íhaldsmaður. Ritstjorí „Daily Express" er Arthiur Christíain- sen. Hann er af dönskum ætt- um og álitinn einn snjallasti blaðamaður Englands, enda hæst Iaunaður þeírra allra þótt hann sé aðeins 34 ára gamall*). Heilsíðu auglýsing í „D. E." kbstar 850 pund (nærri 19 þús- und krónur). Margir kannast við stórblaðið „Daily Mail". Það var stofnað fyrir 42 árum síðan af tveim ungum mönnum af Qyðingaætt- um, Harmsworth að nafni, en þeim var símar veitt aðalstign með nöfnunum Northcliff lár varður og Riothermere Iávarður Hlutaféð var ekki mikið, um 15 þús. pund, en dugnaður og dirfska þeirra bræðra var með þeim hætti, að eftir nokkur ár 'taldi það yfir milljón kaupenda og salan jókst stöðugt, meðan Northcliff naut við, en hann lézt 1922 og keypti Rothermere þá hlutabréfin. „Daily Mail" hefur lengst verið fulltrúi og málgagn afturhaldsins í Englandi og not- að hvert tækifæri til að bera út hróður fasismans. Það er því tilhæfulaust með öllu, að „Gyðingablöð" Englands hafi reynt að níða niður nazistana þýzku, því þeir hafa engan vin *) Ritstjóra stórblaðanna hafa upp í 15 þús. sterlingspiund á ári (um 332 þús. kr.), eða jafn- hátt kaup og forsætisráðherra Stóra Bretlands. 'átt betri, en Rothermere! lávarð. óbilgirni hans, afturhaldssemi og fasistadaður hefur líka kom- ið illa niður á kaupendafjölda blaðsins, en hann er eitthvað á aðra milljón nú, og hefur lækk- að um 300 þús. á síðastl. 8 ár- um, þrátt fyrir kaupbæti ogstór fellda útbreiðslustarfsemi. Hluta fé er nú 4,1 millj. sterlingspund. Rothermer-e á auk „D. M."blöð in „Evening News og „Su:n- day Express", en Harmsworth- ættin á líka „Daily Mirror". Rit stjóri „Daily Mail" er Artfour L. Craiiifield, sem áður var rit- stjóri „Evening News". Þrátt fyrir fækkun kaupenda eru auglýsingar dýrastar í „Daily Mail", þær kosta ein síða 1400 sterlingspund eða rúml. 31 þús- íund krániur. Úr þvíaðminnst er á Harms- worth-ættina, er rétt að minn- ast á myndablaðið „Daily Mir- ror". Það var stofnað af Rot- hermere lávarði 1903 og var þá kvennablað. Fyrsta eintak þess kom út í 250 þús. eintökum, s'em öll seldust, en eftir nokkra daga féll salan niður í 25 þús. Frá 2. jan. 1903 til 7. jan. 1904 -hafði blaðið köstað þá Harms- worth-bræður yfir 100 þúsund sterlingspuitd, en 7. jan. birt^ ust fyrstu myndirnar í því. Eftir ir nokkra daga var kaupendatal- ah tóomin upp 'í 120 þús. 1931 lét Rothermere blaðið af hendi við ættingja sína, 13 að tölu. Hlutafé þess er 2,2 millj. sterl- ingspund og hagnaður árið 1934 336,5 þús. pund. Kaupendur þess eru 1,6 millj. Innihaldþess er frekar lélegt, en ritstjórn og starfsmenn vita hvað hugsun- arlitlu fólki kemur. Ritstjórinn, Cecil E- W. Thontas, hefurstarf að við blaðið síðan 1910, en ver ið aðalritstjóri síðan 1934. Annað myndablað, sem fylgir íhaldinu að málum er „Da'Iy Sk^tch". Það þyki; heldur be'ra og vandaðra en „Daily Mirroi":. en er þó að nokk.ru leyti runn- ið undan rifjum Rothermeres gamla. Núverandi eigandi Kemsley lávarður (áður James G. Berry), keypti það 1926 af Rothermere og sameinaði það myndablaðinu „Daily Graphic". Auk þess á Kemsley m. a. blöð- in „Siuffiday Times", „Sunday Chnoaiicíe", „Sunday Graphic", „Empire News" o. fl. o. fl. eða samtals 22 dag- og vikublöð. Kaupendatala „D. S." er nú um 850 þús., e.n var yfir milljón fyrir 8 árum. Það þykir gott blað og nokkuð ábyggilegt. Það er hægfara íhaldsblað, en hefur til þessa fylgt „Þjóðstjórninni". Hlutafé þess og annarra blaða, sem Kemsley lávarður hefur til umráða, er 1,2 millj. sterlings- pund. Ritstjóri er Allan Fer- gus. Einna ábyggilegast og merkast allra íhaldsblaðanna ensku er „Daily Telegraph". Eigandi þess er Camrosie lávarð ur, bróðir Kemsley þess, sem hér að framan getur. Það hóf göngva sína árið 1855, og var stofnandi þess Arthur Sleigh lofursti. Honum gekk illa stjórn- in, og eftir rúma 2 mánuði yfir- tók prentsmiðjueigandinn, Joseph M. Levy það. Það var eign afkomenda hans þar til 1927, að Camrose lávarður keypti það. Síðastliðið ár var -J/u* l / jlriWn^r annað gamalt íhaldsblað, „Mor- ning Post", sameinað „D. T.", |og er kaupendatala tæp 700 þús. Ritstjóri er Arthur S. Wat- son, sem hefur starfað við blað- ið síðan 1902, en varð aðalrit- stjöri 1924. Öll þau blöð, sem að framan getur, fylgja íhaldinu að mál- um. Sum með ofstæki og óbil- girni eins og blöð Clevenden- klíkunnar og blöð Rothermerés, en önnur með fullu tilliti til lýð- ræðis og skynsemi eins og „Daily Telegr.aph". Kem égnú næst að aðalmálgögnum stjórn- arandstæðinga. Glæsilegast og djarfast í bar- áttunni gegn afturhaldi og fas- isma er aðalmálgagn frjálslynda flokksins „News Chronicle. Það var stofnað árið 1855 og var þá vikublað og hét „Cler- kenwell News". 1866 byrjaði það að koma út daglega. 1869 breytti það um nafn og var kall að „Daily Chroinicle". í lok ó- friðarins mikla keypti félags- skapur undir forystu Dalziel lá- varðar og D. Ltoyd Geiorge blaðið, og átti hinn síðarnefndi meirihluta hlutabréfanna, en 1926 seldi hann hluti sína fyrir 3 millj. sterlingspunda. 1928 urðu aftur eigendaskipti og Wil- liam Harrison, eigandi viku- blaðanna, „Tatler", „Bystan- der" o. fl., náði undirtökunum. Hann var íhaldsmaður, en á blaðinu fylgdi sú kvöð, að það skyldi fylgja stefnu frjáls- lyndra og þá einkum Lloyd George's. Á árunum eftir lok stríðsins hafði fylgi frjálslyndra farið sv» rýrnandi, að fádæmi eru. Þetta kom fram á blöðum þeirra, en þó einkum á „Daily Chronicle". Að lokum fór svo, að Harrison varð að selja það og voru kaupendur Cadbury- fjölskyldan (súkkulaði-framleið- endur). Árið 1930 var það sam- einað öðru merku frjálslyndu blaði, „Daily News", og heitir síðan „News Chrionicle". Rit- stjóri þess er síðan 1936 Ger- ald Barry, sem áður var rit- stjóri „Saturday Review, en auk hans skrifa margir snjöllustu blaðamanna Bretlands reglulega í það, Vemon Bartleít, Hamil- ton Fyfe (fyrv. ritstj. „Daily Herald") 0. fl. Kaupendatala er um 11/2 millj. Einna merkilegasta sögu allra enskra blaða á málgagn Verka- mannaflokksins „Daily Herald". Það var stofnað í apríl 1912 með 200 sterlingspunda höfuð- stól og hóf göngu sína sem dag blað. Fyrstu árin voru erfið,. enda ósamlyndi meðal útgefend anna. Sumir þeirra voru sósíal- istar, en aðrir feitir og búldu- leitir iðnfélagsforkólfar, sem enga samleið áttu með sósíalist- lunum. Á stríðsárunum var þeim breytt í vikublað, en að ófriðn- um loknum varð það aftur dag- blað, en náði þó aldrei meira en 250 þús. kaupendum. Ár- ið 1929 keypti prentsmiðju- fyrirtækið Odhams Press Ltd. (eigandi Southwood lávarður) 510/0 hlutabréfanna, en Verk- lýðssambandið hélt 49»/«. Od- hams Press á líka „People", „Passiíig Show", „Tatler", „Bystander" o. fl. vikurit. „D.- H." hóf göngu sína sem stór- biað í marz 1929. Odh. Press sparði hvorki fé né skrum til rv^r^dds Gudjón B. Baldvinsson ritar í gær eftirfarandi orð í Alpýdublad-- KS,: „Hafa nú ungu atvinnuleysingj- arnir fengið að finna pað, eins og peir eldri, að Alpýðuflokkurinn á ekki lengur ráðherna- i rikisstjórn- innV'. — Enginn efast um að Guð,- jón mœli petta af heilum hug. Hann man ráðherra Alpýðuflokksins bitl- inginn í Tryggingarstofnuninni. — Meðan bitinn, endist er engin hœtta á að Guðjón fdi afturköst i sam- fylkingarstefnu eða adrar fyrri skoðanir. ** Ein greinin i Alpýðubladinu í gœr, er undirrituð: „Fyrrverandi kommúnisti"'. Petta er sjúlfsagt rit- stjórnar-grein — gœti verið eftir hvern af ritstjórunum sem er, eftir undirskriftinni að dœma. AUir Reykvikingar hafa brosað að ,,dr.'' Guðbrandi Jónssyni, prófps- sor, undanfarna daga- Bregður hér mjög til betra vegar, pví að annars> er prófessor pessi hverjum mannf hvimleiður. Engum hefur pótt taka pví að hýða hann opinberlega, enda pótt hann hafi márgfaldlega til pess unnið. Er pað llka óparft, par seni hann hefur nú flengt sjdlfan sig svo rœkilega fgrir opnum tjöld- ttm, a$ ekkl er á bcetandi. frófessorinn hefur nú hcett ad skrifa i „Vísi'1 eftir síðasta tiltœki sitt, dóminn u/n erindið,, sem ekkt oar flutt. Fáir munu harma petta.. Guðbrandur mun hér eftir eiga að- alathvarf sitt í blaðaheimimm hjá Alpýðubhtðinu, pví hann er sem kunnugt er, „prautreyndur'' Aipýðu- flokksmaOmr, fyrirmyndar Skjald- borgari, endd i senn fyrv. ritstjór/, frambjóðandi og núuerandi „próf- essor" Skjaldborgarinnar. P*tr sem maðurinn er svo í viðbót æstun kommúnistafjandi, hlynntar naeist- um, nafntpgaðw í sambandi »/8 njósnir og landrdð og eins vand- aður að fréttaburoi og raun ber vitni rnn, pá verður ekki efazt um, að hann „passi vel í kramW' hjé bfaðinu pví. að auka kaupendatöluna, enda jókst hún á 2 vikum úr 250 þús. upp i rúma milljón. í árs- lok 1933 komst hún upp í Z miHjóiiiir og mun það vera eins- dæmii í sögu blaðiamennskunnar og ekki hvað sízt það, að hún hefir haldizt síðan. Ritstjóri, blaðsins er Francis Williams; en auk þess skrifa þar margir merkir rithöfundar. Stefna þess. þykir nokkuð þokukennd og ó- ákveðin. Berjast þar misjöfn öfl um yfirráðin, en aðallega þó'. sósíalistarnir undir forustu Att- lee's majórs og hinsvegar hin- ir borgaralegu kratabroddar undir forustu Sir Walter Citr- ine o. fl. Blaðinu hefir farið mjög aftur að efni og anda síð- ustu 3 árin. Kom það greini- lega fram i sept síðastliðnum þegar afstaðan til Tékkóslóvak- íu var hæst á baugi. Þá bar t. d. „News Cronicle" langt af „Daily Herald". Auk þeirra blaða, sem ég hefi nefnt hér að ofan, er fjöldi annarra dagblaða, sem gefin eru út í Lundúnum, svo sem blað Kommúnistaflokksins, „Daily Worker", en ég hefi aðeins talað um stórblöðin, en mun síðar víkja að ,,D. W." sérstaklega.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.