Þjóðviljinn - 09.08.1939, Síða 2

Miðvikudagurinn 9. ágúst 1939.
ÞJÓIVILJINN
W’* f-
Ui
JVIUINN
Gtgbfandi:
Samemingarflokkur . alþýðu
— Sósíalistaflokknrinn —
Kitst jórar:
Einar Olgeirsson.
Sigfús A. Sigurhjartarson.
aitst jór narskr if stof ur: Hverf-
isgötu 4 (3. hæð), sími 2270.
Afgreiðsln- og auglýsingaskrif-
stofa: Austurstræti 12 (L
hæð) sími 2184.
4skriftargja)d á mánnði: .. .
Reykjavík og nágrenni kr.
2,50. Annarsstaðar á landinu
kr. 1,75. I lausasölu 10 aura
eintakið.
Víkingsprent h. f. Hverfisgöiu
4. Sími 2864.
Þat scm verbalýðurínn sfeapar þíóðarauðítin:
Timamaduir!
Sýndu tiru þína af
verkunum!
í Tímanum 3. ágúst er grein um
nauðsynina á því að tryggja fátæk-
um mæðrurn og börnum sumardvðl.
Segir greinarhöfundur að verklýðs-
lireyfingin hafi aldrei hirt um að
berjast fj'rir þessu máli.
Grremarhöfundur fer hér með
rakalaus ósannindi, þó máske megi
virða honum til vorkunnar að hann
ekki viti betur,
Samtök verkakvenna, (Verka-
kvennafélagið Framsókn, Þvotta-
kvennaféiagið Freyja og A. S. V.)
hafa undanfarin ár gengist fyrir
því að koma tugum fátækra barna
og mæðra í sumardvöl. Mæðra-
styrksnefndin hefur unnið sviþað.
starf. Verkakvennafélagið Einingin
á Akureyri ásamt öðru kvenfélagi
þar hafa unnið að því sama.
En þessi viðleitni verklýðshreyf
ingarinnar til að bjarga hundruðum
fátækra mæðra og bama úr ryki og
óhollustu bæjanna, hefur lengst af
átt við skilningsleysi og jafnvel um
tíma fjandskap yfirvaldanna i bæ
og riki að striða.
Frá því kommúnistar eignuðust
fulltrúa í bæjarstjóm Reykjavikuf
1934, hafa þeir við samningu hverr-
ar einustu fjárhagsáætlunar lagt
fram tillögur um fjárveitingar tiJ
sumardvalar fátækra mæðra ógg
bama. En alltaf feldi fhaldið þetta,
um það 1938, er bæjarstjómarkosn-
ingar stóðu fj'rir dyrum, loks tók
nokkurt tillit til þessa.
Á Alþþingi börðiist þingmenn
Kommúnistaflokksins fyrir þessu
frá því þeir fyrst fengu þar sæti.
Á þinginu 1937 lögðu Brynjólfur
B jamason, Einar Olgeirsson og Is-
leifur Högnason fram breytingatil-
lögu við fjárlögin um að veita
10 000 kr. til slíkra sumardvala og
skyldi ráðherra úthluta fénu til fé-
laga, er rækju slík heimili til sum-
ardvala. Tillagan var felld með 27
atkv. gegn 10. Framsóknarflokk-
urinn var allur á móti að heita má.
Þeim Framsóknarmanni, er skrif-
ar nefnda Tíma-grein, er því bezt
að skýra satt frá þessum málum. En
tillögur hans eru sjálfar góðar og
fylgi hugur máli hjá honum •—
þrátt fyrir þessu leiðu mistök hans
—, * þá vonumst við til, að hann
vinni að þessu þarfamáli nreð verk-
lýðshreyfingunni og starfi að því að
lú sinn flokk inn á þetta velferðar
mál.
Vinnan á tognrnnnm
—þar scm æska Islands vínnur „æfíverh á hálfum aldrí"
Á íslenzkum togurum vinna að
staðaldri um 1000 sjómenn. Þessir
þúsund sjómenn afla verðmæt-
is, sem á venjulegum tímum eí
um fjórðungur af öllu útflutnings-
verðmæti Islands, eða 10 13 millj.
króna. Þessir sjómenn vinna við
stórvirkustu og um leið erfiðustu,
framleiðslutækin, sem tsland á.
Þegar togararnir fluttust inn í
iandið og gerbreyttu fiskiveiöumun
og þannig öllum atvinnuháttum Is-
lendinga, bjuggust menn við að nú
rjrnni upp ný gullöld fyrir Island,
ekki aðeins fyrir togaraeigendurna,
sem gætu nú ausið upp auðnum,
heldur og fj'rir togarasjómennina,
sem hlytu að öðlast svo miklu betri
óg tryggari tilveru en vennennirnir
höfðu átt að fagna.
Togararnir hafa á sínum tima flutt
eigendum sinum gull. Hitt er arrnað
mál að eigendurnir hafa illa kunn-
að með það að fara. Samanburður-
inn á nýtízku skrauthýsum togara-
eigendanna við úrcltu skipin þeirra
talar sínu máli um yfirstétt sem
fyrst og fremst hugsaði sem rót-
laus braskari en ekki sem fram-
sýnn atvinnurekandi.
Vonimar, sem sjómennimir
tengdu við togarana, brugðust að
vissu leyti fljótt. öryggið, sem
togarinn átti að gefa sjómanninum
gegn öldum hafsins, brást. íslenzku
fiskimennimir höfðu öld fram af
öld orðið að sjá stéttarbræður sina
veröa Ægi að bráð á opnum, stund-
mn fúnum bátum útgerðarinnar.
Þeir vonuðust fj'rst eftir, að togar-
arnir gætu ekki farizt í rúmsjó.
En hin ógurlegu slys síðustu ára
hafa tekið af öll tvímæli um það.
Togararnir eru meir og meir að
verða að „líkkistum hraustustu sjó-
manna heimsins" eins og atvinnu-
málaráðherrann orðaði ,það einu
sinni.
En þær fögru vonir, sem þjóð-
in batt við togarana, snerust ekki
aðeins um öryggið. Hin hugsvmin
var og rík: Hve miklu betri kjör
hlutu ekki þeir sjómenn að fá, er
unnu með þessum stórvirku tæk juin,
en hinir, sem höfðu aðeins hin
frumstæðu verkfæri að vinna með.
Strax í byrjun tók togaraútgerð-
in af öll tvímæli um kjörin. Skelfi-
legri þrældómur en vinnan á tog-
urunum, áður en togaravökulögin
komu, hefur aldrei þekkst á Is-
landj. Togaravökulögin forðuðu
því að heil kjmslóð togarasjómanna
væri bókstaflega drepin með þræl-
dómi á nokkrum árum. Þau af-
stýrðu samskonar hættu og þeirri,
sem takmörkunin á bamavinnu i
verksmiðjum afstýrði í Englandi
1846, eftir að vélbyltingín hafði
gerzt þar þeirri hættu að upp-
vaxandi kynslóðinni yrði að miklu'
lej'ti líkamlega útrýmt með þræl-
dómnum.
jÞegar frumvarpið um, togard,-
vökulögin var flutt á Alþingi 1921
sagði Pétur Ottesen: „Þetta er er-
lend farsótt1*. Þetta er „alls ekki
runnið undan rifjum íslenzkra sjó-
manna“, —• og að svona viðleitni
væri „ekki sprottin úr íslenzkum
jarðvegi“.]
En þótt togaravökulögin hafi
forðað íslenzkum togarasjómönnum
frá bráðum bana, þá hefur reynsl-
an af togaravinnunni þegar sýnt að
hún slítur togarasjómönnunum fyrr
og ver en nokkur önnur vinna á
Islandi gerir.
Togaraflotinn heimtar til s:n beztu
og hrauslustu starfsmenn þjóðarinn-
ar, karlmennina á bezta aldrinum
og tekur þá alltaf yngri og yngri
að því er virðist.
Samkvæmt manntalsskýrslunum
há 1930 vinna i fiskveiðunum 23,2
af hverjum 100 karlmönnum, sem
eru framfærendur og í virkri at-
vinnu. Og ef athugaðir eru aldurs-
flokkamir hlutfallslega þá eru
hluifallstölumar fyrir fiskveiðarnar
þessar:
16- 20 ára : 23,6
21 24 ára : 27,0
25 29 ára : 29,2
30 44 ára : 25,8
Þar sem flest allar hinar atvinnu
greinarnar halda varla almennri
meðaltölu sinni í aklursflokkunum
21 29, þá fara fjskiveiðamar þar
stórum fram úr ,og af fiskveiðun-
um irrnn togaraútgerðin ' einna
heimtufrekust á bezta niannkraftinn.
Helminguri'nn af togarasjómönnun
um var 1930 menn innan við þrítugt.
Tæpur þriðjungur var yngri en 25
ára. Og að öllum líkindum eru lilut-
fallslega enn jmgri menn á togur-
unum nú, árið 1939.
Nú hafa að visu togarasjómenn
sinn ákveðna hvíldartíma — og það
hafa þeir fram yfir mótorírátasjó-
mennina, sem hafa ótakmarkaðan
vinnutlma. En þess ber að gæta um
leið, að togarasjðmennimir hafa
engar landlegur, sem mótorbáta-
sjómennirnir oft geta notað til að
hvila sig eftir endalausar vökur, —
og svo jhiins, að á síldveiðum er
enginn lögskipaður hvíldartími.
Upp undir 16 tima stöðug erfið
vinna og verstá strit á síldveiðun-
um, oft hvíldarlítið eða næstum
hvíldarlaust, ef síldveiði er mikil,
það tekur á jafnvel hrausta karl-
menn og ekki sízt ef ungir eru
og óharðnaðir fj'rir. Því miður
Iiggja ekki neinar fullkomnar
rannsóknir fyrir um sjúkdóma og
slit manna sökuni atvinnu hér á
landi, en reynsla þeirra, sem tog-
aravinnuna hafa stundað 10—20 ár,
er sú að eftir ca 15 ár, þá dugi
fæstjr til þeirrar vinnu lengur, af
því likaminn þolir hana ekki leng-
ur, bakið bilar hjá sumum, maginn
hjá öðrum, gigtin setzt að í ofreynd
um líffæruin, — og hinum hrausta
togarasjómanni, sem ef til vill hef-
ur byrjað 16—18 ára á togaranum,
,er kastað í land á læzta aldri 31
—33 ára: Grótta togaraflotans hef-
ur malað úr honum besta þrekið,
sem hann átti, — hún þarf hans
ekki meir. Það má byrja sömu með
ferðina á þeím næsta 16—20 ára.
Þetta eru örlögin, sem togara-
rekstur auðvaldsins býr mörgum
þeim togarasjómönnum, sem hafið
Úr eínní villunní í aðra
Richarði Thors, forstjóra h. f. Kveldúlfs, þótti húsið til vinstri á
myndinni ekki lengur nógu fínt og lét byggja skrauthýsið til hægri
á myndinni með hinum háa Thorsara-múr umhverfis, svo togarasjó-
menn gætu ekki séð inn fyrir.
Richard Thors á samkvæmt eigin uppgjöf ekki einu sinni 5000 kr
í skuldlausum eignum, borgar því engan eignaskatt. Fyrir hvaða fé
byggir hann ? Fyrir tapið á rekstri Kveldúlfstogaranna ?
Meðalaldur Kveldúlfstogaranna er um 20 ár. Þeir hafa þótt nógu
fínir handa sjómönnunum, þjóðinni og Landsbankanum. Forstjórun-
um hefur ekki þótt nauðsynlegt að endurnýja þá.
þynnir. Sumir þeirra eru svo illa
famir, er þeir koma í land, að
þeir geia ekki einu sinni unnið við
byggingu nýjustu „villunnar“, sem
togaraeigandinn byggir fyrir „tap-
ið á rekstrinum“, — af því þeir
þola ekki vinnuna. Og enginn tal-
ar um tap þessara sjómanna á tog-
ararekstrinum.
Þetta má ekki svo til ganga. Það
dugar ekki að láta þá baráttu, er
bar fj'rsta árangur sinn í togara-
vökulögunum, niður falla. Það verð
ur að knýja frain betri vemd á lífi
og heilsu togarasjómannanna. Tog-
aramir eiga ekki að vera iil þess
að gefa örfáum bröskurain alls-
nægtir, en þeim, sem skapa auðinn
heilsutjón eða liftjón að iaunum.
Það er verkefni sjómannasamtak
anna að knýja fram betri kjör
handa sjómönnum á togurum, sem
á öðrum skipum, gera vinnutíma
þeirra skaplegri, tryggja meira og
betra eftirlit með heilsu þeirra,
bæta aðbúnaðinn og síðast en ekki
sizt að láta endumýja skipin, svo
sjómennirnir fái öruggari skip að
starfa' á og fullkomnari tæki að
vinna með og þar með einnig mögu-
leika til betri aðbúnaðar. Og til
þess að sjómannasamtökin hefjist
fyrir alvöm handa um þetta þurfa
sjóinenn að láta þetta inál alvarlega
til sin taka. Því það er auðséð að
togaraeigindur og fulltrúar þeirra
færa sig upp á skaftið og ætla að
búa sjómönnum verri kjör en þeir
hafa haft fram að þessu. Meðan að-
alforstjóri Kveldúlfs storkar þjóð-
inni með enn einni „villú'-bj’gg-
ingunni á þessum vandræðatíinum,
þá heimtar hirðprestur togaravalds-
ins verri skip og lakari tæki, —
loftskeytalausa „blikk“-dalla —
handa sjómönnunum, því þannig
skip „borgi sig“ fyrir auðmennina,
— (vafalaust bezt, þegar þau famst
og vátryggingin er horguð út).
Það er tími til þess kominn nð
togarasjómenn fari að mimia to/
araeigenduma og hirðpresta þeirm
Öþreifanlega á það, að sá grái verð-
ur jafnt dreginn á togurunum þó
enginn togaraeigandi væri til, en ftn
sjómanna gengur enginn togari.
Það er á erfiði sjómannanna, sem
gæðingar togara- og braskaravalds-
íns lifa í vellystingum pragtuglega
og sigla til Jórsala eða New York.
Það er því alger misskilningur, ef
slíkir menn halda að þeir geti
skipað sjómönnuin í það endalausa
að þræla fyrir kaup og kjör, sem
þeir lögskipa þeim einsog sjómenn.
Islands væru löghelgaðir þrælar
þeirTa.
Athugasemd
Með því að ritstjóri Tímans hef-
ur ekki enn séð sér fært að birta
eftirfarandi leiðréttingu óskast
hún birt í næsta tölublaði af blaði
yðax. H. G.
Reykjavík 28. júlí 1939.
t)t af grein eftir J. J. í 80. tölu-
blaði Tímans þ. 13. þ, m. með fyr-
irsögninni „Tímamir breytast og
mennirnir með”, neyðist ég til þess
að fara fram á, að þér, herra rit-
stjóri, látið birta í næsta tölúblaði
Tímans leiðréttingu þá, er hér fer
á eftir:
1 grein J. J. er því haldið fram,
að ég hafi látið Útvegsbankann
takast á hendur ábyrgð, gagnvart
útlendu firma, á láni til iðnrekstr-
ar hér á landi, en þegar til ábyrgð
arinnar hafi átt að taka, þá hafi
ég ekki getað staðið við hana. Hér
er algjörlega rangt frá skýrt.
Eg þykist vita við hvaða iðn-
rekstur J. J. á, en bæði er, að ég
hef aldrei og mun ekki, fyrr en þá
mjög tilneyddur, ræða opinberlega
viðskipti tJtvegsbankans við skipta
vini hans, cg ennfremur hefur fyr-
irtækið, em við er átt, sín aðalvið-
skipti við annan banka, sem ég
heldur ekki hygg að óski opinberra
umræðna um málið. En ef stjórn-
endur þess banka skyldu æskja
þeirra, mun ég auðvitað ekki skor-
ast undan þeim, þó mér þætti leitt
að þurfa að brjóta þá sjálfsögðu
reglu, að stjómendur banka ræði
ekki opinberlega viðskipti einka-
fyrirtækja þeirra, er við þá skipta.
1 þessu máli hef ég engu að
leyna, hvorki mín vegna né Út-
vegsbankans. Útvegsbankinn gat
Framhald á 3. síðu.
i