Þjóðviljinn - 03.12.1944, Qupperneq 2

2
ÞJOÐVILJINN
Sunnudagur 3. desember 1944,'.
Jáfvarður Jðbull:
HeSðllilEðSllÍlIS IMI
ar!
í boði Alþýðusambandsstjórnar
mæti ég hér sem fulltrúi Bænda-
ráðstefnunnar, til að ávarpa ykk-
ur og skýra með örfáum orðum,
það sem er að gerast á ráðstefn-
unni, skýra hvernig við erum á
vegi staddir með það knýjandi
verkefni, að vekja stéttartilfinn-
ingu bænda og sveitaalþýðu al-
mennt og glæða skilning á sam-
eiginlegum hagsmunum vinnandi
alþýðu í sveit og við sjó.
Verklýðssamtökin verða að gera
sér ljóst, hvaða Jíkur eru til þess
að bændaalþýðan geti orðið traust-
ur bandamaður hinnar vinnandi
alþýðu við sjóinn í fyrirhuguðum
allsherjarsamtökum — Bandalagi
vinnandi stétta.
Aður en ég rek sögu þeirrar við-
leitni, sem Alþýðusamband íslands
hofur sýnt til að ná samstarfi við-
bændafólk landsins á hreinum
stéttagrundvelli, skal ég útskýra
afstöðu bænda er sá þáttur hefst.
Bændur eiga engin samtök, sem
sambærileg séu við verklýðssam-
tökin, engin samtök, sem hafa
veitt þeim þjálfun og stéttartil-
finningu í þeim mæli að þeir. geti
fundið sér vaxa ásmegin við heil-
steypt og víðtækt félagssamstarf.
Að vísu hafa samvinnufélög bænd-
anna veitt þeim ómetanJegan styrk
í lífsbaráttunni og veita enn þann
dag í dag. En þessi samtök eru
orðin svo gömul og formföst, að
þeim er engin sú barátta samfara,
að áhrif þeirra nái til fjöldans jafnt
og áður var.
önnur veigamestu samtök
bænda, búnaðarfélögin, þau félög
sem beinast liggur við að telja stétt-
arfélög bænda og eru viðurkennd
sem slík af þingi og stjórn, þau
eru byggð upp á þann hátt að
varla er von að þau séu fullkomið
tsdki í stéttabaráttu alþýðunnar.
Þau eru einmitt byggð og formuð
með löggjöf frá Alþingi. Af því
leiðir að mjög mikill fjöldi bænda
er fyrst og fremst í búnaðarfélög-
unum til að verða aðnjótandi
þeirra hluhninda er löggjöfin veitir.
Kem ég nú að þætti Alþýðu-
sambandsins. Þegar stjórn Alþýðu-
sambands íslands boðar til stofn-
unar Bandalags vinnandi stétta í
fyrrasumar, snýr hún sér bréflega
til stjórnar Búnaðarfólags íslands
og býður B. í., sem stéttarfélagi
bændanna, þátttöku í stofnun
Bandalagsins. En þá er samstarfs-
viljinn ekki meiri en það og lýð-
ræðishugsjónin á ekki hærra upp
á pallborðið en svo hjá þessum
forvígismönnum íslenzkrar bænda-
stéttar, að stjórn Búnaðarféiags
íslands lætur sambandsfélögin
ek;ki vita um tilboðið, en stingur
því undir stól og svarar aldrei, að
því er sagt er.
Þarna rekst Alþýðusambandið á
ókleifan múr og verður frá að
hverfa að sinni, én frjálshuga og
fólagslyndir bændur fá ekki að
gjört. — Þegar hér er komið siigu,
geras't þeir atburðir í opinberu
lífi, að í fyrravetur er hafinn til-
þrifamikill áróður fyrir því, að
bændur finni hjá sér köllun sem
atvinnurekendur fyrst og fremst.
Háttvirta samkoma, kæru félag-
Þeir eru eggjaðir lögeggjan að
bindast samtökum við atvinnu-
rekendur bæjanna. Þar eigi þeir
hagsmuna að gæta og þeirra lífs-
spursmál sé að fá kaup verkalýðs-
ins lækkað. 1 mestallan fyrravet-
ur var blað um þetta efni sent að
ég helzt hygg á hvert sveitaheimili
í landinu.
Þetta var evangelíum aftur-
haldsaflanna. Þegar nokkuð var
liðið frá þessari sóknarlotu, fer
stjórn Alþýðusambands Íslands
enn á stúfana til að ná tali af þess-
um dularfulla andstæðingi, sem
ófyrirleitin pólitísk öfl höfðu stillt
hinum megin við víglínuna.
Stjórn Alþýðusambands íslands
s'krifar öllum hreppabúnaðarfélög-
um og auk þess ungmennafélög-
um og félögum vegavinnumanna
í sveitum og boðar fulltrúa þeirra
á ráðstefnu til að ræða um hags-
munamál bændastéttarinnar og
samstarf við verklýðssamtökin.
Þegar þetta spyrst, er enn á ný
brugðið við hart og títt. Forráða-
menn Búnaðarfólags íslands nota
meginið af heilu Tímablaði til að
særa bændur til að hafa boð þessi
að engu og reyndu jafnframt að
gera verklýðssamtökin tortryggi-
leg í augum bænda.
Þessari aðstöðu hef ég lýst í
skýrum dráttum til að sýna fram
á lit í hvaða baráttu þeir bændur
leggja, sem nú reyna að brjóta ís-
inn, reyna að rjúfa hina dularfullu
herkví sem búið var að slá um okk-
ur bændur.
Margfaldur meirihluti búnaðar-
félaganna og ungmennafélaganna
sinnti ekki tilboði Alþýðusam-
bands íslands. Nauðugir eða vilj-
ugir hlýttu þeir forsjá Búnaðarfé-
lagsleiðtoganna.
En þó fór svo að 30—40 bændur
eru mættir á ráðstefnunni og með
þeim fulltrúum sem komu bárust
fréttir um fulltrúa sem kosnir voru
en ekki gátu mætt. Enda er mála
sannast að það er mikið á sig lagt
að taka sig upp frá heimilum að
vetrarlagi til langferða. En sem
dæmi um þrautseigju margra
þeirra, er á ráðstefnunni mæta, er,
að þeir fóru upp á von og óvon.
Á ráðstefnunni eru bændur, sem
enga spurn höfðu af einum ein-
asta fulltrúa, er færi og gátu jafn-
vel búizt við að ekki yrði neitt úr
neinu, en komu samt.
Af ráðstefnunni er það að frétta,
að þar hefur verið starfað ósleiti-
lega. 5 nefndir hafa skipt með sér
verkum og skilað álitum.
Samstarf er ágætt og vakandi
vilji á því að ná sem mestum ár-
angri, komast sem lengst áleiðis að
því marki að íslenzkt bændafólk
verði sem fyrst sameinað öðru al-
þýðufólki í eina heild, er nái að
marka stefnuna í þjóðmálunum,
nái að sækja fram til meiri menn-
ingar, betri lífskjara. —
Ég vil ekki láta það hjá líða, nú
er ég stend hér í umboði þessara
félaga minna úr bændastétt, að
votta verklýðssamtökunum virð-
ingu mína og aðdáun. Ég verð
gripinn sterkri öryggistilfinningu
er óg stend hér frammi fyrir ímynd
þess afls, er í samtökum alþýðunn-
ar býr. Það er stórfenglegt að vera
í snertingu við þann kraft, sem
var þess megnugur að hasla auð-
valdinu völl og semja um vopna-
hlé, semja um liðveizlu handhafa
auðmagnsins við hina glæsilegu
stefnuskrá, sem nýja ríkisstjórnin
er mynduð til að framfyilgja.
En þrátt fyrir styrk verklýðs-
samtakanna vantar þau tryggan
bandamann og þess bandamanns
er að leita þar sem bændaalþýð-
an er.
1 nafni hins veika vísis að stétt-
areiningu bændanna — Bændaráð-
stefnunnar — heiti pg á verklýðs-
samtökin að koma til móts við
bændurna með bróðurþeli og skiln-
ingi. Þá mun fram sótt til hagsæld-
ar og frelsis, fram til sannrar þjóð-
menningar. —
25 ára afmæli Verk-
lýðsfélags Norðfirðinga
Um fyrri helgi hélt Verka-
lýðsfélag Norðfirðinga, Norð-
firði, hátíðlegt 25 ára afmæli
sitt með fjölmennu samsæti
fyrir félagsmenn og gesti þeirra
1 barnaskólahúsinu í Neskaup-
stað.
Veitingar voru framreiddar,
ræður fluttar, sungið og að
lokum stíginn dans.
Félagið hefur oft á þessu 25
ára starfstímabili átt í hörðum
kaupdeilum við atvinnurekend-
ur, einkum á fyrstu starfsárum
þess, og oft unnið glæsilega
sigra í þeim átökum, og reynsla
mín, sem starfað hef í þessum
félagsskap óslitið þetta 25 ára
tímabil, er sú, að þegar áreynir
þá eru verkamenn og sjómenn
í Neskaupstað stéttvísir í bezta
Þetta var opinberað
vitringum en hulið
smælingjum
Endur fyrir löngu var sagt um
mikil tíðindi að þau hefðu opin-
berast smælingjum en verið hulin
vitringum, nú er öldin önnur, Al-
þýðu'blaðið segir í gær: „Gáfaðir
menn hafa alltaf séð að Alþýðu-
flokkurinn er, þrátt fyrir það að
hann er fámennasti flokkur þings-
ins, sterkur flokkur“.
Eyðing nagdýra
Bæjarpóstinum hefur borizt eft-
irfarandi bréf:
„Nýlega er komið í ljós frum-
varp á Alþingi „um eyðingu á rott-
urn og músum“. Er það i'ramkom-
ið, að sögn, eftir tillögum heil-
brigðisfulltrúans í Reykjavík. Eft-
ir frumvarpinu að dæma á að út-
rýma þessum dýrum, hér á landi,
með eitri. Það virðist „móðins“
nú á dögum að nota eitur
sem vopn á íslenzk dýr, sem menn
vilja gereyða. Varla er þó hægt að
hugsa sér ómannúðlegri og sví-
virðilegri drápsaðferð. Gildir einu
hvaða dýrategund á í hlut. Enginn
skyldi þó ætla að ísland yrði
betra en áður, eftir að búið væri
að losa það við rottur og mýs. Og
vissulega mun það vera eitthvað
annað ,sem stendur framförum og
menningu landsbúa fyrir þrifum.
Um mýs er það að segja, að
þær eru með öllu ósaknæmar hér
á landi, og ekki svo rnargar, að
hrafnar og aðrir kjStætu fuglar
haldi ekki viðkomunni í skefjum,
Er því alveg óþarfi að lögbjóða
eyðingu þeirra. Ékki hefur borið á
öðru en að íslendingar hafi, und-
anfarin ár og aldir, getað búið í
landinu óáreittir af m.úsum. Hafi
borið á því, einstök ár, að þeim
hafi fjölgað og leitað á náðir mann
anna, tóku heimilin, at' sjálfsdáð-
ef á þurfti að halda, til
uin
sinna ráða, til að fækka þeim. Það
þurfti engan lagabókstaf til þess,
og var gert með allt öðrum hætti
en bera út fyrir þær eitur.
Rotbur er komnar, af manna-
völdum, hingað til lands. Og er
mönnum um að kenna útbreiðsla
þeirra um landið. Þær hafa hænst
rnjög að mannabústöðum og þétt-
býlinu við sjó, vegna þess að þar
hafa þær helzt fundið æti í alls-
konar sorpi og óþrifarusli. Menn
sköpuðu þau skilyrði fyrir lífsupp-
eldi þeirra. Þær tóku ósjálfrátt að
sér að eyða ýmsu sorpi og óþverra,
sem fólkinu sjálfu bar að annast
um að hreinsa í burtu. Ef nú tæk-
ist að útrýma með eitri flestum
rottum í Reykjavík mundi fara
svo, meðan á því stæði, að í við-
bót við óþrifnaðinn í bænum bætt-
u!st eitraðir rottuskrokkar víðs-
vegar á gotum úti, kringum hús
og í kjöllurum. Yrði þá seinni vill
an verri hinni fyrri.
Að vísu munu rottur bera með
sér sóttkveikjur úr einum stað í
annan, en það gera líka aðrar
skepnur og jafnvel mennirnir sjálf
ir, bæði lærðir og leikir, góðir og
vondir. Þessi flutningur er því ekki
einsdæmi um rottur. Vilji menn
hinsvegar beita sér fyrir eyðingu
á rottum má benda á miklu trygg-
ari og mannúðlegri aðferð en þá,
að murka úr þeim Iffið með eitri,
sem kvelur þær í lengri eða
skemmri tíma áður en þær drepast.
Fyrir allmörgum árum síðan bar
'svo mikið á rottugangi í París á
Frakklandi að undrun sætti. Mest
bar á rottumergðinni kringum
sláturhúsin. Þá hugkvæmdist
mönnum aðferð, sem nú skal
greina, til að eyða þessum dýrum.
í kjallara nokkrum, á svæði því,
sem einna mest bar á rottugangi,
var múrað upp allstórt herbergi í
hólf og gólf. Á hliðum þess voru
höfð nokkur göt mátulega víð fyr-
ir rottur. Rennilok var haft fyrir
hverri múrholu að utanverðu. Að
kvöldi dags var kjötlæri lagt inn
á mitt góífið og götin höfð opin
alla nóttina. Snemma að morgni
var öllum rennilokum rennt fyrir
opin á veggnum. Síðan voru dyrn-
ar opnaðar af manni, sem sá fyrir
veiðinni. Fyrstu nóttina voru
þarna veiddar nokkuð á þriðja þús
und rottur. Þær höfðu smogið inn-
um götin á múrnum, er þær fundu
þefinn af ætinu. Með þessari að-
ferð voru, á þessum eina stað,
veiddir tugir þúsunda af rottum
á nokkrum vikum. Engum datt í
hug að nota eitur. Vel gætu þeir,
sem ha/fa áhuga á rottuveiðum,
reynt þessa aðferð, í staðinn fyrir
að nota| eitrið. í s-líka veiðikjall-
ara mætti leiða rafmagn og deyða
rotturnar með rafmangsstraum.
Það yrði fyrirhafnarminnst.
Ekki virðist ástæða til að gefa
út sérstök lagaboð í því skyni að
eyða rottum og músum. Um sveita
lieimili er það að segja að þau
lagi og skilja fyllilega hvaðe.
þýðingu félag þeirra hefur fyr—
ir þá sjálfa og bæjarfélagið £
heild.
Því miður er ekki hægt að’
fara út í sögu félagsins á þessu.
25 ára starfstímabili þess, eða
nefna nöfn ýmissra ágætra
félagsmanna, sem sumir eru..
látnir eða fluttir burt af félags—
svæðinu, en þó margir starfandi
enn í félaginu, en þess skal
aðeins getið, að störf þeirra.
eru ómetanleg bæði einstakling—
um og félögum í heild, og er
ég þess fullviss að framvegis.
sem hingað til, munu þeir for—
ystumenn, verkamenn og sjó-
menn í Neskaupstað, halda
merki þess hátt á lofti á kom-
andi árum.
I félaginu er sjómannadeild,,.
en sú stétt er mun fjölmennari
en landverkamenn í Neskaup—
stað-
Félagið hefur opna skrifstofu.
daglega og fastan starfsmann-.
þar. — Áformað er að rita sögu.
félagsins, svo fljótt sem við^
verður komið.
Formaður félagsins er nú
Svanbjörn Jónsson, verkamað—
ur. — í félaginu eru nú um
300 meðlimir, karlar og konur.
' Verkamenn og sjómenn í Nes-
kaupstað, varðveitið þetta fjör-
egg ykkar og sýnið því velvild:
og traust, með því að lifa og:
starfa innan vébanda þess.
St. í Reykjavík 1. des. 1944.
Björgúlfur Gunnlaugsson.
Ámaððróskir
til ríkisstjórnarinnar
Forsætisráðherra hefur borizt
eftirfarandi símskeyti frái
Verkakvennafélaginu Snót í
Vestmannaeyjum:
„Á fpndi, höldnum 15. nóv-
ember, var eftirfafrandi til-
laga samþykkt: í trausti
þess að hin nýja ríkisstjóm
vinni af alhug að hagsmuna
málum þjóðar vorrar, jafnt
kvenna sem karla, sendum
við henni beztu ámaðar-
óskir“.
Forsætisráðherra hefur þakk-
að árnaðaróskimar.
Lög staðfest af forsefa
Forseti staðfesti í ríkisráði S
dag, 1. desember:
1. Lög um breyting á ljós-
mæðralögum nr.17, 19.júní 193S
2. Lög um heilsuvemdarstöðv”
ar. 3. Lög um breyting á lögum
nr. 99 16. desember 1943, um
ábyrgð ríkissjóðs á tjóni, sem
hlýzt af veru herliðs Banda-
ríkja Norður-Ameríku hér á
landi.
Á sama ríkisráðsfundi veitti
hann Guðjóni Klemenssýni hér-
aðslæknisembættið í Hofsóshér-
aði-
(Tilkynning frá ríkisráðs-
ritara).
munu af sjálfsdáðum gera ráðstaf-
anir til að eyða þessum nagdýr-
um, þegar ástæða er til“. G. D.