Þjóðviljinn - 03.12.1944, Síða 5

ÞJÖÐVILJINN — SunnudaguT 3. desember 1944
Sunnudagur 3. desemiber 1944 — ÞJÓÐVILJINN
þlÓÐVILIIKH
Útgefandi: Sameiningarflokkur alþýðu — Sónahstaflokkurinn.
Ritstjóri og ábyrgðarmaður: Sigurður Guðmundsson.
Stjómmúlaritstjórar: Einar Olgeirsson, Sigfús Sigurhjartarson.
Ritstjórnarskrifstofa: Austurstrœti 12, simi 2270.
Afgreiðsla og auglýsinjjar: Skólnvörðustíg 19, sími 218ý.
Áskriftarverð: I Reykjavík og nágrenni: Kr. 6.00 á mánuði.
Úti á landi: Kr. 5.00 á mánuði.
Prentsmiðja: Víkingsprent h.f., Garðastrœti 17.
Mesta verðmætið
„Af öllum verðmætum jarðarinnar er maðurinn sjálfur með
allri þeirri kunnáttu sem hann hefur aflað sér um þúsundir ára
verðmætastur." Þannig fórust Brynjólfi Bjamasyni menntamála-
ráðherra orð í ræðu er hann flutti í hátíðasal Háskólans 1. des.
og þannig hugsa allir sósíalistar.
Enginn sósíalisti lýtur á auðsöfnun sem takmark, enginn
sósíalisti berst fyrir nýsköpun á sviði atvinnulífsins vegna ný-
sköpunarinnar sjálfrar, heldur lítur sérhver sósalisti svo á,
að peningar, auðæfi lands og sjávar, skip, vélar og verksmiðjur,
já, allt atvinnu- og fjármálalíf þjóðanna, eigi að þjóna því sem
verðmætast er, manninum. Þjóna honum á þann hátt, að hann
vaxi að vitsmunum og þekkingu.
Af þessu leiðir að jafnhliða því að hafin er barátta fyrir
allsherjar framförum á sviði atvinnulífsins, verður að hefja
markvisst starf á vettvangi menningarmálanna- Þetta kom greini-
lega fram í ræðu menntamálaráðherrans. Hann er ákveðinn í að
beita sér fyrir að stórfelldar umbætur verði gerðar á skóla- og
fræðslukerfi landsins. Hann telur að á allra næstu árum þurfi
að reisa skólahús fyrir tugi milljóna og að við þurfum á heil-
um her velmenntaðra kennara að halda, því hvorttveggja er að
stórfelldar framfarir á sviði atvinnulífsins verða ekki fram-
kvæmdar nema af velmenntaðri þjóð, á sviði tækninnar, og
að þessar framfarir eru lítils virði, ef þær eru ekki í þjónustu
sannrar menningar.
Nokkur orð til Alþýðublaðsins
Frekja og ósvífni Alþýðublaðsins hefur keyrt fram úr öllu
hófi síðustu dagana, svo ekki veitir af að opinberlega sé rætt
hver staða þess blaðs er í baráttu þeirri, sem ríkisstjórnin heyir
fyrir framtíð þjóðar vorrar.
Alþýðublaðið byrjaði stjómarsamvinnuna með ósannindum
og fölsunum, sem umsvifalaust voru ofan í það rekin.
Blaðið hefur haldið áfram með níð og róg um stjómarflokk-
ana síðan og nær skemmdarstarf þess hámarki síðustu daga, er
það hvað eftir annað ræðst á annan ráðherra Sósíalistaflokks-
ins, Brynjólf Bjamason, með hverskonar dylgjum og brigzlum.
Alþýðublaðinu skal sagt það, að ef það langar frekar til
þess, að eiga persónulegt orðakast við einhverja af okkur sós-
íalistum, sem skrifa Þjóðviljann, heldur en að deila ópersónu-
lega, þá getur það snúið sér að ritstjórunum, t. d. undirituð-
um, því það em þeir, sem skrifa blaðið.
Og það þarf ekki að óttast að því verði ekki svarað og það
rækilega, þegar okkur þykir það svaravert.
Þjóðviljinn hefur barizt eins eindregið og markvisst fyrir
því að koma núverandi ríkisstjórn á eins og Alþýðublaðið hef-
ur barizt gegn því.
Þjóðviljinn mim berjast eins eindregið fyrir því að viðhalda
stjóminni og framkvæma stefnu hennar, eins og auðséð er að
Alþýðublaðið muni eindregið ætla sér að reyna að spilla sam-
starfinu frá upphafi með rógi og ósannindum.
Þjóðviljinn hefur frá upphafi lýst því að atferli Alþýðublaðs-
ins muni í engu spilla samstarfi Sósíalistaflokksins við Alþýðu-
flokkinn og ráðherra hans, sem Þjóðv. aldrei hefur sagt annað
en gott um, síðan samstarf hófst. En Alþbl. — sem dulbuið Fram-
sóknarmálagagn — hefur ekki látið sér nægja svívirðingar um
Þjóðviljann, Sósíalistaflokkinn og ýmsa forustumenn hans í
hverju blaði, heldur upp á síðkastið einbeitt svívirðingum sín-
um að öðrum ráðherra flokksins, sem blaðið þó veit að einmitt
hefur manna mest unnið að því að reyna að ná sáttum á síð-
asta Alþýðusambandsþingi.
Ritstjóm Alþýðublaðsins þarf ekki að halda að þessi
skemmdarverk hennar skuli óátalin látin. Frammi fyrir þjóðinni
skal hún standa afhjúpuð fyrir skemmdarverk sín gegn stjóm-
arsamstarfinu, — fyrir þjónustu sína við Framsóknarafturhldið.
Búdapesi
Búdapest, höfuðborg TJngverja-
lands, er samsett úr tveimur borg-
um, Búda og Pest, sem eru hvor
á sínum bakka Dónár og voru
upphaflega tvær sjálfstæðar borg-
ir.
Búdapest er að því er snertir
Iegu, skipulagningu og margar
byggingar sínar (söfn, þinghús,
leikhús) ein af fegurstu höfuðborg-
um í Evrópu.
í Búda, sem er á hinum bratta
vesturbakka fljótsins, eru margar
gamlar kirkjur, kastalar og hallir.
— Liggja göturnar utan í hlíð,
hver upp af annarri eins og þrep.
— Að baki henni er hálendi, þar
sem austuroddi Alpanna og vest-
urjaðar Karpatafjalla mætast.
Pest er miklu fjölmennari. Hún
stendur á hinum flata og sendna
eystri bakka Dónár, — jaðar ung-
versku sléttunnar miklu. — Stræti
hennar eru löng og bein, og þar
eru víðáttumiklir skemtigarðar.
Dóná er þarna um 600 metra
breið. — Á henni eru sex brýr.
1 góðu veðri á sumrin er fjöl-
mpnnt af skemmtigöngufólki á
eystri bakanum, og eyjarnar á
miðju fljótinu eru fjölsóttar af
fólki, sem stundar sund og sólböð.
Árið 1800 hafði Búdapest ek'ki
enn meir en 80 000 íbúa en nú er
íbúatalan meiri en ein milljón.
Borgin varð miðstöð ungverskra
ættjarðarvina. — í Búdakastala er
geymd hin forna kóróna Stefáns
helga. — Landið er enn að nafn-
inu til konungsríki, en konungs-
laust, — og hefur til skamms
tíma verið undir stjórn „ríkis-
stjóra".
Langmestur hluti ungversks iðn-
aðar þróast í Pest og nágrenni
hennar. — Þar risu upp mikil möl-
unarfyrirtæki, sem unnu úr öllu
korni frá hinum afar stóru bú-
görðum aðalsins á hinum víðáttu-
miklu sléttum umhverfis.
Eftir skelfingar fyrri heims-
styrjaldarinnar, — innilokun og
hungur, — var stofnað skammlíft
sovétlýðveldi í Ungverjalandi und
ir 'forystu verkamanna í Búda-
pest.
Hjálparstofnun Iloovers neitaði
því um lán og matvæli. — Aðall-
inn og auðmennirnir lögðu til hlið-
ar fordóma sína gegn „erfðaóvin-
um“, Rúmeníu, og sigruðu verk-
lýðsstétt föðurlandsins með aðstoð
íhlutunarherja Bandamanna, þ. á.
in. Rúmena.
Ógnöld hvítliða hófst. — Gyð-
ingahatur var tekið á dagskrá, og
undirmenn Horthys ríkisstjóra
vörpuðu mörgum tugum myrtra
„Gyðinga" og „Kommúnista“ í
Dóná á næturna.
Ógnastjórn Horthys, sem var
einn af frumkvöðlum fasismans í
Evrópu, hélzt óbreytt fram á þetta
ár.
Öll raunveruleg gagnrýni var
bæld niður og sömuleiðis sérhver
krafa um félagslegar umbætur.
— Á yfirborðinu var þingræðis-
skipulag með lítilþæga og auð-
mjúka stjómarandstöðu „sósíal-
demokrata“.
Horthy gekk í lið með Hitler í
von um auðvelda landvinninga og
aukin völd.
Þjóðverjar hafa lagt landið und-
ir sig og komið upp leppstjórn
í Búdapest undir forystu ung-
verskra nazista.
Nú verða brátt straumhvörf. —
Verkamenn í Búdapest, kjarninn í
friðarfylkingunni, munu, eftir að
sovétherirnir og Rúmenarnir hafa
frelsað þá, endurreisa frelsi og sjálf
stæði Ungverjalands.
Þriðja skákin úr einvíginu um skák-
meistaratitil Oslands í haust.
Baldur Möller. Asmundur Asgeirsson
HVÍTT: SVART:
1. e2—e/í c7—c5
2. Rgl—f3 d 7—dG
3. d2—d.j c5Xáh
4- Rf3Xdý Rg8—f6
5. Rbl—c3 g7—gG
G. Rfl—e2 Bf8-—g7
7. Rcl—e3 0—0
8. 0—0 57—56
0. Bc2—f3 Bc8—57
10. i'-í—eð Bb7Xj3
11. DdlXfð dGXe5
12. Rdi—e6 e5—eý
13. Rc3Xei f7 XeG
U. Re)tXj6\ C7X/6
15. Df3Xa8 Dd8—c7
16. Da8—ei IIf8—c8
17. c2—cS ftí—/5
18. De\—ult IIeS—e7
19. llal—dl 57—56
20. f2—fi IlbS—c6
21. IIdl—d2 Kg8—57
22. Ilfl—dl c6—c5
23. Dai—ci Dc7—b7
2i. Dci—dó Db7—c7
25. Dd5—c!i Dc7—57
26. a2—ah Rc6—«5
27. Dclf—dð D57—c7
28. fiXeð Ra5—c4
29. Hd2—e2 Uc7Xe5
30. Dd5—f3 Dc7—c7
31. Ildl—el IIe5—ei
32. BeS—di Rci—d2
33. D{3—d3 IlciXe2
34- IIel X c2 Rd2—ci
35. Ild/,Xg7 Kh7Xg7
36. Dd3—dif Kg7—h7
37. 11 e2—el hG—55
38. llel—dl Dc7—g5
39. ai—aö h5—54
iO. «5X56 54—53
il. g2—g3 ReiXg3
i2. h2Xg3 Dg5X93j
i3. Kgl—fl Dg3—g2j
44- Kfl—el gG—g5
i5. Ddi—d7\ Kh7—h6
46. Dd7Xf5 h3—52
i7. Ildl—dtíj KhG—55
i8. Dfð—gGf Kh5—54
i9. IldG—dif Gefið.
Því þjóðin ætlar sér að framkvæma stefnu ríkisstjórnar-
innar, nýsköpun íslenzks atvinnulífs, þrátt fyrir opinberan f jand-
skap Alþýðublaðsins við það mál og misjafnlega lævísar til-
raunir til þess að reyna að eyðileggja stjórnarsamstarfið.
E. O.
Fjaittpr HHés i
nMun atilniulilslns
Hvernig stendur ð iátlausum rðgi þess um Sðsí-
alistafldkkinn og ráBherra hans sfðustu dagana?
Menn hafa spurt hvernig á
því stæði að Alþýðublaðið væri
í sífellu að reyna að sundra
stjómarfylkingunni með rógi
sínum, þegar blaðið þó í öðru
orðinu þættist vera með nýsköp
un atvinnulífsins og öðrum höf-
uðmálum stjómarinnar.
Svarið liggur í augum uppi,
ef menn muna tvo mánuði aftur
í tímann:
Alþýðublaðið hatast við ný-
sköpun atvinnulifsins. En eftir
að þjóðin hafði lýst svo ein-
dregið fylgi sínu við þá stefnu,
sem raun ber vitni um, þorði
Alþýðublaðið ekki annað en lát-
ast vera með henni, en hugðist
framkvæma þá stefnu sína að
spilla fyrir nýsköpuninni með
öðru móti.
Ef menn skyldu hafa gleymt
afstöðu Alþýðublaðsins í þessu
máli, þá má rifja hana upp.
Þegar Einar Olgeirsson hafði
haldið ræðu sína um nýsköp-
un atvinnulífsins 11. september
í haust og lýst eindregnu fylgi
Sósíalistaflokksins við stjómar-
myndun verkalýðs, atvinnurek-
enda og bænda um þessa ný-
sköpun, þá ritaði Alþýðublaðið
17. sept. eftirfarandi ritstjórnar-
grein, sem hér skal birt sem
heild.
Qftgefandi:
Ritstjóri:
Aiþý?nfloki:arínii.
Stefáu ' Pétursioa.
Ritstjórn og . afgreiSsla £ Al-
{.ýðuhúsinu vlð Hveríisgötu.
Stoar ritstjórnar: 4''-! og '1902;
Stoar afgr^iðslu: 4900 og ,4908.
.Verð í lausasölu 40 aura.
Alþýðuarentsmiðjau h.t.
„Ijá, aiit ísstía
éf gefa |ér.
tt
AÐ værl synd, 'ef folöðin
Bcr létu' útvarpsumrædurnar
uiri dýrtítSaxtoálin á alþingi svo
fram Ihjiá sér fara, að foau reinnt
ust ekki lítið eitt á ræðu iELn-
: .Olgeirssonar, bvi sannariega
, éhún það skilið að geyxnast mé&
: þjó&inni til minningar umfovort
tvoggja í senn: folægitegasta
skýjaglópinn og (utvgamjúkasla
feræsnarann, sem sæti hefir átt
■ í sölum alþingis.
*
iÞessi rseðumaður var að sjáM
uMgSá ekki að eyða noörgum.
: mðum að svo litUí,jörlegum
i ,’waruia .ag fþeim,' sent mí steðjar
: að þjöð’oni «f fhinni vaxandi
dýrtíð. ibað þyrfti ekki mikið,
c nagðí foann, til þess* ráÖ3
írhxii úr foonum. f>að þyrít foara
að íáka þaer-ððO milljóníi', sem
þjóðin œtti ná í innísteðum er-
lendis og nota þær á naéstu -4—5
árúm. til innfciupa'á framleiðtílu k
tackjum, efni til foygginga og
tnamwirkja, allt' ssmkvæant,,
,i£yru-fram gerðri aæiltm, og „bá
• igetum, ivér-tryggt hyc.rjuro ai»-,
".jastá' ísleöding viiifou ineð íseki- •
umt sem faann afkastar marg-
íalt ««ija itíet' eu nokkru si.mi :
-"L M
'• ,Og svo ifoyrjaði ihann að' telja • >
upp, eins og eggjakonar.' forðum,
faváð h'aiin ætlaðí að kaupa fyr-
, ir Ihír.a miklu fjáruppfoæð, þeg-
i ar lhanú væri'ifoúinn. að.fá hana
j - í ihendur. Það voru „20—-30,ný-
: ir dieseltogaraf af foeztu ,gérð,“
, „200—300 riýtizku véíhStar,"
.Jheijtug xniljiliandaskip’. til
flutninga á' afuíðUTit.' oíkkar;‘f 1
.,4—S stórvirkar sildaí*verk-
' smiðjur,**, „nýtízku • toraófrysti-
foús og 'iuðursuðuverksmiðjurV'
„vélar til þess að umíbylta lánd-
foúnaðinum, svo foægt vérfti með
íjíaðjslétta meira landflæmi
4—5, áxxm-v
en : s|
'foyggÓísV' og ávo , átórýírk llntf
jbiúnaðaijvértæri,:,að áfkost hv.ers
mrrr.s, sem mofi. ferhr pnnur;
æiti aö vérða- fV -10 'öffihtúfn'
mciii,*‘ er, nú, .fo-éiar fog ’oim*
tii .'t.fvirkjunar, Sfo!^rfSldari:on
fSíigtwirkjunin :Oj| Layamri,]-
unin ta s-sunaus,'* • „véíar. ©g vfni
til áð reisa áburðar-- ogt shnr.
entaverksmiðjur,1'' „vélar j tij
innanfoússstaría,*! „vélar, og efni.
tiF íL'úðai&tisssbygginga í foáe og;
sve?t til fcaínaranannvirkja),. ÍIU
foagniýtra vegagerða," og maVg*
og margt íleira; því að „þannig:
mætti lengi telja," foæíti ræöu-
unaðurinn við. ' ‘ j
£Það var engu líkara, en að £
við vænim að ih'lusta á gamla I
ifrásögn ritningarin.nar: „Sjá, j
aUt þetta skal ég gefa þér, ef. ’
, þú fellur frano og til'biður mig!‘*
• * 'j * j
'En tilboð Einars OIgeir:: sona:
á ekiki' að vlanda lengi. ^“Þettá
teklteri -verður .að griípa ft.ú
þessa daganap.á alþingi," sagði
hann i ræðu sinni. Það þyrftl
aöeins að mynda ,»terka“ fjög-
urra flokka stjorn, og þá vænt-
anlega naeð Olaf Tfoor*' fjfir
I an, Kinar Ólgeirsson, íyrir u.t-
anríitis- og viðskiptamálarúfo-
foerra; þá væri Iþessi paradísar-
dnaumur orðinn að veruleika.
ÖÖ.-u vísi mór áður fot'á, 'þegar
veiið var að bóða j.alríeði ör-
eiganna" endur fyrir löngu, eða
iþótt fougurínn væri jafnvel ekki
látinn ihvárfla lengra en tvö ár
aítur í tímann þegar af rnest-
um sannfær-ir'.arhita vav tal-
að uim, „nauðsyn vinstri stjórn-
ar.“ "En, sem sagt: Nú er að
samstarf við Ólaf Tfoor-s. sém
öll framtift og velferð þjóðar-
innar á áð vera ur.dir komiu’
'Ræða Einars Olgel.’svona*'.
stóð ekki nema foáifa kl-ukku-
sfund. En. svo lengi að minnste
kosti fékk þjóðin að lifa í þara-
d.'s ifoeirra skýjaborga, se-n
Ivánn var srvo fijótur aö ó.v ggj-s
'úri' í.oðtmm eiptó síumæ. Bn
þár roeð var. lika Hraumurirjn bú
inii, og í dag spyr þjoðir. -sjáifc
__^íkif ,,------.
ir inn á alþingi og foafa leyfi r/.l
Iþess áft leik'a Iþar slíkar founda-
kúó.du't Eða -fovar skyldi lit6r
OlgeitssÓTi ætla sér'»ft .selja afot
,það afurðaihtagi'i., sam 'ýitú
■ framléitt atftír ftmr'a. foxíiun
haós, ef vió getumi eltki eúu
sinni fo.aft- svo mikimi .hsmiJ i-
dýnioihrti í landinu á
siundu. meðal annans fýrii* inóid
vö'rpustarf foans og félagA hsms,
að við geium foaft vonýh n' að
selja 'éft'fih' orlendts 'þaft 'li.tl ,
sarp framleitt er með vjkfo; r fá-
tekiegu, núverá di framle iðslu'
gögnurn?
r -...'„r&þifote
Skýringar eru óþarfar.
„Skútuöldin“
Brezkir námamenn sameinasi í eitt félag
430630 með, - aðeins 39464 á móti
Ellefu af hverjum tólf námamönnum í Bretlandi hafa sam-
þykkt að stofna eitt allsherjarfélag (National Union of Mine-
workers) í stað Námamannabandalagsins (Mineworker’s Federa-
tion), sem er bandalag héraðsfélaga.
430630 greiddu atkvæði með breytingunni, og 39464 á móti.
ingum tekizt að rétta við eftir
áþján margra alda, ef þeir hefðu
haldið áfram að „dorga dáðlaust
upp við sand“, og eftirlátið útlend
ingum einum að standa við stjórn-
völ á glæstum fiski'snekkjum. Sá
mikli fengur, sem þilskipin fleyttu
að landi, gerði okkur kleift að rétta
úr kútnum, bæði andlega og efna-
lega. Kynslóð skútualdarinnar tók
við litlum og lélegum kænum, en
kom sér upp fríðum flota. Sú kyn-
slóð tók við atvinnuvegunum ör-
snauðum og niðurníddum, en skil-
aði þeim bjargálna. Hún tók við
landinu í áþján, skilaði því frjálsu.
Hún tók við tugunni spilltri, skil-
aði henni hreinni. Hún tók við
þjóðerniskenndinni í svefni, skilaði
henni vakandi. Á fáum áratugum
var hinum ægilegu vágestum
skorts og kvíða bægt frá íslenzk-
um dyrum. Á skömmum tíma var
sinnulítil og sofandi þjóð glað-
vöknuð og tekin að sinna verkefn-
um, sem hvarvetna biðu.' Margt
hj'álpaðist að til að skapa þessar
miklu og snöggu breytingar. En
þilskipaútgerðin var hin hagræna
undirstaða alls þessa. Þess vegna
verður saga 19. aldarinnar ekki
skri’fuð án þess að helga þilskip-
unum veglegan kafla. Þess vegna
er það brýn nauðsyn að lialda til
haga öllum fróðleik um þessi efni,
stórum og smáum. Slíkt er hrein
og bein skylda, ekki aðeins gagn-
vart hinni liðnu kynslóð, heldur
miklu fremur vegna framtíðarinn-
ar.
Eg hef nú hafizt handa í því
skyni að safna öllu því, er við
kemur sögu þilskipanna. Er hug-
mynd mín sú að rita þá sögu, svo
fljótt sem auðið verður. Heiti ég
því á þilskipamenn og fróðleiks-
vini um land allt, að bregðast vel
við og láta mér í té sem mestar og
beztar upplýsingar. Tek ég með
þökkum öllu því, sem snertir mál-
ið á einhvern hátt.
Til þess að menn sjái glögglegar,
hvað fyrir mér vakir, set ég hér
fram lauslega áætlun um tilhög-
un ritsins.
Gert er ráð fyrir tveimur bind-
um. í fyrra bindi verður saga þil-
skipanna sögð frá dögum Skúla
fógeta og til loka skútutímabils-
ins. Lýst verður, eftir því sem
heimildir leyfa, skipum, skipstjór-
um og útgerðarmönnum víðs veg-
ar um landið. Þá koma og lýsing-
iar á seglabúnaði, veiðarfærum,
mat'aræði og aðbúnað, lífinu um
borð í skútunum o. s. frv. Einnig
birtist fjöldi mynda af skipum og
mönnum, er við sögu koma.
í síðara bindi hef ég hugsað mér
að birta sögur um svaðilfarir og
sjóhrakninga á þilskipum og end-
urmmningar gamalla skutumanna,
þar sem reynt yrði að gefa sem
bezta innsýn í líf þeirra og störf.
Þessu bindi ættu einnig að fylgja
viðkomandi myndir.
Til þess að verk þetta geti orðið
sómasamlega af hendi leyst, þarf
ég að njóta aðstoðar manna viðs
vegar um land. Hver útgerðarstað-
ur á sína sérstöku sögu í þessum
cfnum. Hana þarf að skrá svo ná-
kvæmlega sem kostur er. Treysti
ég því, að víða muni finnast góðir
heimildarmenn og trúir. Þeir, sem
kynnu að eiga myndir af skút-
um og merkum skipstjórum, eru
vinsamlega beðnir að láta mig
vita. Allar slíkar upplýsingar eru
kærkomnar og geta orðið að góðu
liði“.
Sumarið 1943 ferðaðist ég um
Vestfirði og safnaði gögnum til rits
ins. Um haustið og fram til nýárs
vann ég á söfnum í Reykjavík, en
hélt þá til Norðurlands og viðaði
að mkér efni, einkum úr Eyjafirði.
Hóf ég síðan að semja ritið og þok
aði því allvel fram. Sýnt þótti; að
það yrði lengra en ráðegrt var í
upphafi, en þó bentu allar líkur
til þess, að hægt yrði að skila hand-
riti í tæka tíð.
Þegar söfnun efnis var komin
langt á veg, og samning fyrir
nokkru hafin, bárust þau tíðindi,
að í minningarriti skipstjórafélags-
ins Öldunnar, sem Vflhjálmur Þ.
Gíslason hafði nær lokið við að
semja, myndi vera fjallað um þil-
skipaútgerðina og sögu hennar.
Nú þótti sýnt, að ekki væri á-
stæða til að gefa út samtímis tvö
rit um sama efni. Var því reynt að
'hefja samstarf um útáfur þessar,
og ýmsir möguleikar ræddir í því
sambandi. Að athuguðu máli þótti
þó ekki fært að steypa ritunum í
eina heild, þar sem bæði voru langt
á veg komin. Þó var ákveðið, að
hvor aðili hliðraði til fyrir öðrum,
svo að bækurnar rækjust sem
minnst á. Skyldu hvortveggja rit-
in vera í sama broti og með svip-
uðum frágangi, svo að þeir, sem
vildu, gætu keypt þau samstæð.
Rit Vilhjálms myndi einkum fjalla
um Faxaflóa og útgerð þar. en
'bók mín greina þeim mun vandleg-
ar frá útgerð í öðrum landshlut-
um. Af þessum ástæðum er niður
felldur þátturinn um þilskipaút-
gerð á Suðurlandi, sem vera átti
fjórði aðalkafli þessa rits. Er hér
um mikla eyðu að ræða, en um það
efni vísast til bókar Vilhj. Þ. Gísla-
sonar, sem ísafoldarprentsmiðja
gefur út. Þó skal þess getið, að í
síðara bindi Skútua'ldar birtast
ýmsar frásagnir af svaðilförum
sunnlenzkra sjómanna.
Á miðju sumri 1944 þótti sýnt,
að rit þetta, sem hlotið hafði nafn-
ið Skútuöldin, mundi verða allt að
1200 bls. Þó stóðu fullar vonir til
þess, að það kæmi allt út á árinu,
enda var þá fyrra bindi komið í
prentun, og samningu seinna bind-
is að mestu leyti lokið. En þá vildi
það óhapp til, að allmikið af
myndamótum brann í prentmynda
gerðinni „Litróf“. Tafði það stór-
'lega setningu ritsins og hafði marg-
vísleg óþægindi í för með sér. Loks
kom prentaraverkfallið, sem stóð
André Malraux
heili á húfi
Franska blaðið „Combot“
skýrir svo frá, að hinn frægi
rithöfundur, André Matraux, sé
foringi AIsace-Lorraine-hersveit
arinnar (brigade), sem berst nú
með 1. franska hernum á Vog-
esavígstöðvunum.
Malraux var í Kína með bylt
ingarmönnum og seinna barðist
hann sem flugforingi með
spánska stjómarhemum. — Hin
ar tvær miklu skáldsögur hans
eru frá þessum löndum.
Þegar Frakkland gafst upp
1940, lagði hann enn einu sinni
frá sér pennan og tók sér sverð
í hönd. — Gerðist hann þá for-
ingi skæruliða.
íslenzkir aðdáendur Malraux
fagna því innilega, að hann
skuli vera heill á húfi. Á und-
anfömum stríðsárum hefur ríkt
mikil óvissa um afdrif hans, og
stundum jafnvel talið, að naz-
istar hefðu ráðið honum bana.
Hitt kemur ekki á óvart, að
Malraux skuli. úr því að hann
er á lífi, vera í fremstu röð í
baráttunni gegn fasismanum og
óvinum Frakklands.
Grikkir vilja ekki kóng
Nitsous Partsalidis aðalritari
E. A. N. — mótspyrnusamtak-
anna, lét svo um mælt við blaða-
menn í Aþenu fyrir skömmu, að
Grikkir væru mótfallnir kon-
ungsstjórn og óski ekki eftir að
Georg konungur fari aftur til
Grikklands frá London.
Sex grískir ráðherrar, allir úr
vinstri jlokkunum, haja sagt aj sér
embœttum sínum í mótmœlaskyni
gegn þeirri ákvörðun að ajvopna
skœruhcrina. — Ajvopnunin á að
jara jram í þessari viku.
Þýzkri skip&lest
tortímt við
Noregsströnd
Brezk jlotadeild og jlugvélar
haja gereytt stórri þýzkri skipa-
lest við Noregsstrendur, og var
mörgum jlutningaskipum og vernd
arskipum Þjóðverja sökkt.
Ekkert brezku skipanna laskað-
ist og enginn maður á þeim fórst.
allan októbermánuð og nokkru
betur. Var þá ókleiift orðið að
koma út síðara bindi á þessu ári.
Verður það prentað eftir áramótin,
eða svo fljótt sem auðið reynist“.
íslenzkir sjómenn
sæmdir brezkri orðu
Framhald af 1. síðu.
björgunarbátum. Veðrið var þá 'af-
skaplegt, vindhraði um 128 km á
klst. og blindhríð, sem olli því að
dráttarbáturinn varð á ný að leita
hafnar, því að skipShöfn hans var
aðframkomýr vegna veðurofsans.
Skömniu siðar lébti ofurlítið til
og fór þá dráttarbáturinn á ný af
stað. Sást þá að lokum skipshöi'n
hins strandaða skips í Lundey. Er
þetta var tilkynnt, fór íslenzki
dráttarbáturinn Magni þegar af
stað til þess að aðstoða við björg-
unarstarfið. Er á vettvang kom,
reyndist ógerningur að leggjast
nógu nálægt á hléborða við eyna,
svo að hægt væri að senda út bát,
er hægt væri að róa á móti storini
og sjó. Var því ákveðið að varpa
akkeri áveðurs við skipsflakið, ná-
lægt rifinu, og.senda bát að landi
aftur af skipinu. Með því að not-
færa sér skjólið af skipsflakinu,
komst björgunarbáturinn á þann
hátt að landi. Tvær ferðir voru
farnar, og var allri áhöfninni bjarg
að.
íslenzki hafnsögumaðurinn Ein-
ar Jónasson stjórnaði bátnum, er
bjargaði áhöfninni af herskipinu í
80 km. vindhraða. Var það alger-
lega hugrekki hans og leikni að
þakka, að náð varð til skipshafn-
arinnar, þar sem veðurofsinn óx
stöðugt. Ef hann hefði hikað,
myndu nokkrir ef eigi allir skip-
verjar hafa látizt af vosbúð, því að
tiu mínútum eftir að síðari bátur-
inn var kominn að Magna óx
vindurinn aftur og varð 130—145
km á klst.
íslenzki skipStjórinn Björn Guð-
mundsson sýndi einnig mikla
leikni og hugrekki við stjórn á
skipi sínu. Sker voru þarna 90
metra frá skut og 45 metra frá
stefni, og lagði hann því i mikla
hættu með því að leggja svo nærri
að taug yrði komið frá björguriar-
bátnnm í land.
íslenzki hafnsögumaðurinn Jón
Axel Pétursson sýndi mikið hug-
rekki, þolgæði og alúð við skyldu-
stiirf sín. Hann leiðbeindi brezka
dráttarbátnum í blindhríð og
myrkri, þrátt fyrir 130—145 km
vindhraða og á erfiðum siglinga-
leiðum, þegar stundum sáust ekki
handa skil. Við þessar aðstæður
var hann á sjó, þar til skipshöfnin
af hinu strándaða skipi fannst og
var bjargað.
í viðurkenningarskyni fyrir þessi
áfrek, er einnig öll skipshöfn
Magna tók þátt í, hefur Hans Há-
tign Bretakonungi verið það sér-
stök ánægja að sæma hafnsögu-
mennina Einar Jónasson og Jón
Axel Pétursson og skipstjóránn
Björn Guðmundsson orðunni
Member of the Civil Divison of
the Most Excellent Order of the
British Empire“.
Hinn nýi félagsskapur á að
semja um kaup og kjör fyrir
allt landið og mun verða fær
um að koma í veg fyrir að
einu héraði sé teflt á móti öðru,
þegar samið er um kaup.
Hann getur líka borið fram
við ríkisstjómina og námaeig-
endurna samtaka kröfur allra
verkamannanna um betri kjör.
Tilkynna verður stjórn lands-
félagsins um öll þrætuefni, sem
virðast ætla að leiða til verk-
falls, — og má ekki stöðva
vinnu án leyfis hennar.
NOTTS-KOLANÁMA-
HÉRAÐIÐ
Atkvæðagreiðslan í Notts var
athyglisverðust. — Nokkrir af
leiðtogum Notts-námaverka-
mannanna létu nýlega í ljós
ótta um að Notts-verkamennim
ir, sem eru meðal kauphæstu
námamanna landsins, mundu
ekki fá eins góð kjör við lands-
samninga og þeir hafa fengið
við héraðssamninga.
Mikil meirihluti Notts-náma-
mannanna er ekki á sömu skoð-
un, því að þeir greiddu 21165
atkvæði með landsfélaginu, en
aðeins 2836 á móti.
Suður-Wales voru 85% at-
kvæða með landsfélaginu.
Margir höfðu fullyrt, að hér-
aðarígur væri svo mikill á milli
námamanna, að það mundi
verða erfitt að fá meirihluta at-
kvæða með landsfélagi. — En
atkvæðagreiðslan sýnir að sam-
einingarhugur námamanna er
mikill.
AFDRÁTTARLAUS ÞJÓÐ-
NÝTING
Námamannabandalagið var
stofnað 1888, en nú tekur við
' landsfélag með sameiginlegan
sjóð og sameiginlega stefnu.
Hingaðtil hafa kolanámaeig-
endur jafnan leitazt við að
sundra námamönnunum með
því að neita að semja um kaup
og kjör fyrir allt landið sem
heild. — Þetta verður erfitt fyr
ir þá núna, þegar námamenn
standa loks sameinaðir í einu
félagi, — félagi, sem auk þess
hefnr á stefnuskrá sinni af-
dráttarlausa þjóðnýtingu nám-
anna.
Héraðsfélögin verða ekki lögð
niður. — Þau hafa enn ýms-
um störfum að gegna.
En héðanáf munu námamenn-
irnir kom fram sem einn mað-
ur við samninga um kaup og
kjör.
Að ræðunni lokinni afhenti
sendiherra orðurnar með hamirigju
óskum, en viðstaddir klöppuðu
orðuiþegum lof í lófa. Var athöfn-
in mjög látlairs en fór ákafléga
virðulega fram. Síðan þágu heið-
ursgestir og gestir veitingar hjá
sendiherrahjónun mn.