Þjóðviljinn - 06.01.1945, Page 2

2
ÞJOÐVIL JINN
Laugardagur 6. janúar 1945.
Undarleg ráðsmennska
Hvers vegna er íslenzkur iðnaður látinn borga miklu
hærra verð fyrir innlend hráefni en útlendingar

¥ PISTLUM „Víkverja* í Morg
unblaðinu 30. des. er smá-
grein, sem gefur tilefni til nokk
urra hugleiðinga um verðlag
og sölu á ísl. gæruskinnum í
greinarstúf þessum er skýrt frá
viðtali „Víkverja“ við Englend-
ing, sem hér er á ferð. Englend-
ingurinn minnist á það, að
kerrupokar úr ísl. gærum séu
ódýrari í London en í Reykja-
vík. Ekki er að efa að þetta
geti verið rétt. Að vísu er ó-
sennilegt að hér sé um að ræða
poka, sem framleiddir eru á Is-
landi og seldir til Englands,
frekar hitt: að þeir séu fram-
leiddir í Englandi úr ísl. gær-
um. Og er þá vel skiljanlegt að
þessi 'vara geti verið ódýrari
þar en hér. Því þó ókunnugum
þyki sjálfsagt ótrúlegt, þá er
það samt svo, að útlendingar fá
íslenzkar hrágærur miklu ódýr
ari heldur en innlend iðnfyrir-
tæki. Saltaðar gærur frá árinu
1943 voru seldar til Englands
fyrir um kr. 2.50 kg. Á sama
tíma voru innlend fyrirtæki lát
in greiða kr. 4.20—4.94 kg.
(nokkuð misjafnt eftir því hvar
slátrað er á landinu).
Afleiðingin ‘af þessu verður
eðlilega sú, að nær ógerningur
er að selja sútuð gæruskinn og
iðnaðarvörur úr þeim til út-
landa. Hinir erlendu kaupend-
ur gætu miklu frekar selt ís-
lenzkum iðnfyrirtækjum ís-
lenzku gærurnar í sama ástandi
og þeir kéyptu þær, með sæmi-
legum hagnaði bæði fyrir kaup
anda og seljanda.
Það er alveg rétt sem áður-
nefndur Englendingur segir, að
íslenzkir bamapokar úr gæru-
skinnum gætu orðið góð út-
flutningsvara. Og það er óhætt
að bæta þyí við, að íslendingar
hafa möguleika á því að flytja
út sútaðar gærur í stórum stíl
og sömuieiðis margskonar iðn-
aðarvörur framleiddar úr þeim.
En þetta er auðvitað aðeins
hægt með því móti að hbrfið
verði frá þeirri furðulegu ráð-
stöfun að láta innlenda iðnað-
inn borga miklu hærra verð
fyrir hið íslenzka hráefni. held-
ur en útlendinga.
í skýrslu Verzlunarráðs um
utanríkisverzlunina í Morgun-
blaðinu á gamlársdag, sést að
á tíma,bilinu jan.—nóv.. 1944
voru fluttar út 506.450 stk. salt-
aðar gærur fyrir samtals kr.
4.179.410 eða um 8 kr. á stk. Á
sama tímabili voru fluttar út
aðeins 9.070 sútaðar gærur fyr-
ir samtals kr. 259.560 eða um
28 kr. á stk. Nú vita allir, sem
eitthvað eru kunnugir þessum
málum, að haégt hefði verið að
flytja út miklu meir en þdtta
af sútuðum gærum fyrir að
minnsta kosti 25—26 kr. stk. I
En ástæðan fyrir því að salan j
varð ekki meiri en raun ber i
••
vitni, var auðvitað sú að fyrir-
tæki þau, sem hér áttu hlut að
máli, sáu sér ekki fært að fram
leiða þessa vöru til útflutnings
með núverandi innanlandsverði
á hráefninu.
Hefði nú ekki verið skynsam
legra að láta íslenzka iðnaðinn
njóta sömu kjara og hina ensku
kaupendur, sérstaklega með til-
liti til þeirra möguleika að
hægt ‘hefði verið að flytja út
allverulegan hluta af gærum
ársins 1943 sútaðar, fyrir að
minnsta kosti þrefallt hærra
verð en fékkst fyrir söltuðu
gærurnar.
Hver hefði afleiðingin orðið?
Útgjöld ríkisins vegna uppbót-
anna hefðu vitanlega orðið hin
sörhu x hvort sem kaupandinn
var innlendur eða útlendur. En
útflutningsverðmætið hefði
aukizt um nokkrar milljónir.
í þessu sambandi er einnig
vert að athuga, að með núver-
andi verðlagsástandi er ekki að-
eins hindraður allmikill útflutn
ingur á fullverkuðum loðskinn-
um og ýmsum loðskinnavörum,
heldur er einig með því hindr-
uð vinnsla innanlands í stórum
stíl úr íslenzkum skinnum fyrir
innlenda markaðinn. Erlendir
skinnaframleiðendur selja hing
að allskonar iðnaðarskinn, svo
sem skinn í bókband, hanzka,
fatnað o. fl., sumpart unnin úr
íslenzkum gærum, sem þeir fá
fyrir ca. % af því sem innlend-
ir framleiðendur verða að
greiða fyrir þær, og er sam-
keppni af íslendinga hálfu vit-
anlega dauðadæmd í svo ójöfp-
um leik. Ef innlendir framleið-
endur fengju hráefnið aftur á
mótj fyrir sama verð og útlend
Næturlæknir er í læknavarðstof-
unni í Austurbæjarskólanum,
sími 5030.
Næturvörður er í Laugavegsapó-
teki.
Ljósatími ökutækja er frá kl. 3
e. h. til kl. 10 f. h.
Næturakstur annast Bifreiðastöð
in Hreyfill, sími 1633.
Útvarpið í dag:
18.30 Barnatími (Pétur Pétursson
o. fl.).
19.25 Einsöngur: (Ólafur Magnús-
son frá Mosfelli):
a) Góða veizlu gera skal. b)
Máninn Jiátt á himni skíi^
e) Plágan hafði gengið. d)
Hér er kominn Hoffinn. e) Álfarnir
dansa. f) Ólafut liljurós. g)
Nú er glatt í hverjum hól.
20.20 Leikrit: „Ég hef komið hér
áður“ eftir J. B. Priestley
(Indríði Waage, Alda Möller,
Arndis Björnsdóttir, Valur
Gíslason, Jón Aðils, Ævar
R. Kvaran.— Leikstjóri: Ind-
riði Waage).
22.35 Danslög til kl. 2 e. m.iðn.).
ingar, mætti framleiða mest-
alla þessa vöru í landinu sjálfu.
Og árangurinn af þessu öllu
er enginn annar fyrir þjóðar-
búið en gjaldeyristjón vegna
tapaðs útflutnings, óþörf gjald-
eyriseyðsla vegna ónauðsynlegs
innflutnings og minni verkefni
fyrir íslenzkan verkalýð.
Hvernig sem á þetta mál er
litið, hlýtur niðurstaðan að
verða sú að hagkvæmast sé,
Framhald á 5. síðu-
F’G VAR í þessum svifum að
leggja frá mér Alþýðublað-
ið frá 30. des. Mér virðist blað
þetta að mestu tileinkað stjórn-
arskiptum í Verkamannafélag-
inu Dagsbrún. Hinir gömlu og
leiknu verklýðsvinir við Alþbl.
skamma stjórnina óskaplega
fyrir svik við sig og allskonar
óheilindi í verkum sínum, og
sjá fram á að hún sé alveg ó-
möguleg lengur. En þeir
„leiknu“ standa þá ekki uppi
alveg ráðalausir. Þeir tilkynna
okkur félagsmönnum þann
„fagnaðarboðskap“ sinn að þeir
ætli að gefa okkur Dagsbrúnar-
mönnum kost á. því að velja
okkur aðra stiórn. Þeir hafa út-
spekúlerað það ráð til að bæta
úr vandræðunum, að láta Al-
þýðuflokksmenn og ýmsa fleiri
innan félagsins bera fram lista
við kosningu stjórnar og trún-
aðarráðs Dagsbrúnar, sem fram
eiga að fara á næstunni. Það
má með sanni segja að þessir
menn sitja ekki auðum hönd-
um undir sjö djöflum og hampi
þeim áttunda! — Og við Joessa
frétt verð ég að játa fáfræði
mína eða ókunnugleik innan
félagsins: hvemig verða skrap-
aðir saman svo margir menn að
listinn verði frambærilegur? Eg
er í ætt við Tómas og trúi ekki
fyrr en ég má til. Þetta trúar-
leysi mitt kemur af því að ég
hef ekki orðið var við hina
minnstu óánægju' hjá félags-
mönnum í garð stjórnarinnar
— síður en svo. Um hitt er mér
afarkunnugt, að hinum leiknu
mönnum í verklýðsmálunum
líður oft illa út af því hve Dags
brúnarstjórnin hefur verið stór
stíg og aðsópsmikil í umbóta-
málum verkamanna, og út af
því líka hversu vinsæl hún hef-
ur verið og notið fyllsta trausts
allra verkamanna sem ráða sér
sjálfir og ekki eru skoðana-
lausir.
Eins og feðgunum sem ferð-
uðust forðum með asnann sinn
til borgarinar var lífs ómögu-
«
legt að gera fólkinu til hæfis,
sem var að mæta þeim, jafn
ómögulegt virðist vera fyrir
Ölfusárbrúin nýja
Góðkúnnur verkstjóri hér í bæn-
um skrifar Bæjarpóstinum bréf um
Ölfusárbrúna nýju eins og hann
hugsar sér að hún verði byggð.
Bera tillögur hans vott um stórhug
og víðsýni. En bréfið er svona:
„Á síðastliðnu sumri er Ölfus-
árbrúin féll niður, komu háværar
raddir um að byggja þyrfti nýja
brú hið bráðasta. Engum efa er
bundið að byggja þurfi nýja brú
svo fljótt sem auðið er, og það
strax á þessu ári. En líka hafa
komið raddir um að ekki sé sama
Dagsbrúnarstjórnina að gera
hina gömlu hugulsömu menn
ánægða. Þeir eru aldrei ráða-
lausir að finna sér eitthvað til
að nagga út af. Það virðist á
þá lagt að hata friðinn en elska
! sundrung og spillingu. Eg þekki
þeirra illu getsakir og ástæðu-
laust kerlingarnöldur síðan ég
var í Dagsbrúnarstjóm.
Öllum er það ljósara en frá
þurfi að greina hvað Dgsbrúnar
stjórnin hefur, mörgu góðu til
leiðar komið á síðastliðnum 3
árum, og staðið vel og viturlega
í stöðunni. Þar hefur mörg glím
an verið háð við margskonar
örðugleika og bolabrögð og von
andi að félagsmenn gleymi því
ekki samtímis.
í sambandi við þetta skal það
fram tekið að gefnu tilefni, að
ráðsmaður félagsins á ekki
minnstan þátt í velferðamálun-
um sem stjórnin hefur leyst.
Það er maður sem unnið hefur
af áhuga og ósérplægni, og vona
ég að félagsmenn séu ekki svo
heillum horfnir að þeir láti
hann ekki njóta verka sinna á <
sínum tíma, hvað svo sem hin- j
ir verkalýðsleiknu tauta hon- !
um til.
Enda þótt ég sé þersónulega
mjög á móti stjórnarbreytingu
í Dagsbrún undir þeim ástæð-
um sem nú eru framundan, (ég
meina hina eftirþráðu og álit-
legu samvinnu ríkisstjómarinn-
ar), þá getur það í sjálfu sér
verið ágætt að ganga hreint að
verki og sjá það svart á hvítu,
hvað margir verkamenn það
eru innan Dagsbrúnar, sem
ekki hafa fagnað frelsi og bætt-
um kjörum éða búnir að
gleyma eftir daginn hvað fyrir
þá hefur verið gert og trúa bet-
ur hinum gömlu, leiknu foringj
um fyrir sínum velferðarmálum
Eg er nú hálft um hálft að
verða forvitinn. Eg hef löngun
til að sjá þennan væntanlega
Alþýðuflokksfélagslista með
allri nafnakássunni! En engan
veginn öfunda ég þá vesalirtgs
verkamenn og samfélaga, sem
enn geta hreiðrað um sig í hinu
gamla heygarðshorni! .
hvernig sú brú verði byggð með
tilliti til þeirrar umferðar sem húrt
á að þéna.
Iðnaðarborg við Ölfusá
Meðal framsýnn maður mun sjá
að við Ölfusárbrú mun rísa upp
iðnaðarborg í mjög náinni framtíð.
Þar mun vera rétti staðurinn fyrir
áburðarverksmiðju þá sem nú ligg-
ur fyrir að byggja. Það er rétt að
áætla að þar muni rísa sláturhús
með tilheyrandi verksmiðjum til
að vinna úr kjöti, svo sem niður-
suðuverksmiðju og að sjálfsögðu
frystihús. Þá er þar staður fyrir
ullarverksmiðju og fatagerð, sút-
unarverksmiðju og skógerð. Óvar-
legt væri að halda að ekki kæmu
fleiri iðnaðir þarna til greina. í
sambandi við þetta kæmi svo fjöldi
íbúðarhúsa, að auk verzlunarhús,
samkomuhús, barnaskólar og aðrar
menntastofnanir; að sjálfsögðu
myndi þessi borg vera hituð upp
með hveravatni frá Reykjakoti í
Ölfusi. Menn sjá nú hilla undir
betri tíma stjórstígra framfara," at-
vinnulegra og menningarlegra bæðí
til sjávar og sveita. Það eru því
engir draumórar að álíta að stað-
arins við Ölfusárbrú bíði þess sem
hér hefur verið sagt, með tilliti til
umhverfisins, sem eru hinar frjó-
sömu sveitir Suðurlandsundirlendis.
Byggjum fyrir framtíðina
Það er rétt að álíta að byggðin
verði báðum megin árinnar og brú-
in yfir ána verði í borginni miðri.
Það er því ekki lítils um vert að
sú brú sem nú verður byggð ,sé
þess umkomin að taka alla þá umi-
ferð sem miðdepill borgar gerir
kröfur til. ,
Við erum nýbúnir að stofna lýð-
veldi hér og þurfum því ekki að
fara til kóngsins með bænaskrá
um að mega byggja brú. Við getum
byggt þessa brú sjálfir, erum þess
fyllilega umkomnjr tæknilega og
fjárhagslega. Við getum látið brúna
yfir Ölfusá sýna þann stórhug og
framfaravilja sem nú er að þroskast
með þjóðinni, og að við séum að
byggja fyrir framtíðina og hið kom
andi, kyn.
Gerð brúarinnar
Ölfusárbrúin á að vera stór, fög—
ur og sterk, hún ætti að vera a.
m. k. 12 metra breið og þola allt
að 70 tonna þunga á miðju hafi
milli stöpla, keyrslubrautin væri þá
8 metrar og gangstigar hvorumegin
2 metrar hvor, í brúnni ætti að
vera stokkur fyrir rafmagns- og
símastrengi og stokkur fyrir heitt
og kalt vatn. Svo ætti brúin að vera
raflýst með venjulegum götuljósker-
um með stuttu millibili, og þannig
fyrir komið, að þau sýndu fagran
ljósboga yfir hið mikla vatnsfall.
Hvaða leið verður valin?
Við erum nýbúnir að fá ríkis-
stjórn með stefnuskrá mikilla fram-
fara á öllum sviðum þjóðlífsins.
Það verður mælikvarði á framsýni
hennar og stórhug, hvernig hún
lætur byggja brúna yfir Ölfusá,
hvort það verður brú fortíðarinnar
frá bænarskrártímabilinu, brú nú-
tiðarinnar blandlinni nirfilshætti,
minnimáttarkennd og skammsýni,
eða brú framtíðarinnar með öllum
þeim miklu möguleikum sem næstu
kynslóð bíður, atvinnulega og menn
ingarlega.
Við vonum hið síðastnefnda Verðí
og brúin yfir Ölfusá verði fagurt
tákn þess stórhugs sem nú er að
vaxa hjá þjóðinni, til mikilla verka,
til fegurra og betra lífs.“
Hn lliiip llla á ala og lui
Hugleiðing um Dagsbrúnarkosningarnar
eftir Emil Tómasson