Þjóðviljinn - 14.03.1947, Síða 4

Þ.JÓÐVILJINN
Föstudagur 14. marz 1947.
Útgefandi: Sameiníngarflokkur alþýöa — Sósíaiistaflokrurinn
Ritstjórar: Kristinn E. Andrésson, Sigurður Guðmundsson, 4b.
Fréttaritstjóri: Jón Bjamason
Ritstjórnarskrifstofur; Skólavörðust. 19. Símar 2270 og 7500
(eftir kl. 19.00 einnig 2184).
Afgreiðsla: Skólavörðustíg 19, sími 2184.
Auglýsingar: Skólavörðustíg 19. sími 6399.
Prentsmiðjusími 2184.
Askriftarverð; kr. 8.00 é mánuði. — Lausasðlu 50 aurai
eint.
Prentsmiðja Þjóðviljans h. |.
lanaliiggi á stdra loosevelts
Ræða Trumans Bandaríkjaforseta er óhugnanlegasti
atburður, sem gerzt hefur á alþjóðavettvangi síðustu ára-
tugi, að sjálfum árásarstríðum. fasismans undanteknum.
Þessi ræða má sem atburður helzt samlíkjast því, er Hitler
~tók við völdum í Þýzkalandi. 'Og er þó sá munur á ræðum
Hitlers og Trumans, að Hitler varð að tala flátt um frið, en
hyggja á stríð, en Truman ógnar opinskátt frelsi allra þjóða
og lýsir yfir efnahagslegu árásarstríði Bandaríkjaauðvalds-
ins gegn mannkyninu og lætur óhikað skina í hernaðarað-
gerðir, er á eftir fari, ef efnahagsleg árásarstríð ekki nægja
til þess að brjóta frjálsar þjóöir undir járjihæl dollarsins.
En Truman hefur líka að baki sér voldugasta auðvald heims
ins, vígbúið hryllilegustu drápstækjum, er þekkzt hafa, —
en Hitler varð að vígbúa Þýzkaland árum saman, áður en
Iiann gæti hafið stríð.
★
Það er nú með þessari ræðu séð hve hættulegan leik-
sopp samvizkulausustu auðjöfrar heims hafa eingazt í
Truman. Þessi brúða ,,gangster“-anna er heiminum hættu-
legri en atomsprengjan sjálf. Enda fagna nú þeir menn,
eins og Vandenberg, sem alla Roosevelts tíð börðust gegn
honum, en studdu þýzka og japanska fasismann eftir megni.
Nú er mannkynið að byrja að sjá og finna hve óum-
ræðilega miklu það tapaði við missi Roosevelts.
Ameríska auðvaldið hataði Roosevelt. Það vissi að þar
var maður, sem þorði að standa gegn því og hafði það vald
og traust hjá þjóðinni sem þurfti á úrslitastundum til þess
að afstýra því versta, sem auðvaldið getur leitt yfir þjóð-
imar.
Þegar Roosevelt dó, voru m. a. sögð um hann þessi orð
í þessu blaði:
„Þessi helfregn er reiðarslag fyrir alla þá, sem unna frelsi
og treysta á frið komandi kynslóðum til lianda. Mitt í glæsileg-
ustu sigurfregnunum berst þessi harmafregn um ósigur, sem
lífið hefur beðið í baráttunni um friðinn.
Auðvaldsskipulag framleiðir samkvæmt eðli síny kreppur
og. styrjaldir og það þarf fádæma dirfsku og stjórnkænsku til,
ef komast á hjá því að láta þetta eðli þess fá sína rás.
Roosevelt sýndi það 1932 hve kröftuglega hann tók á þeim
vandamálum Bandaríkjanna, sem undir illri og óviturri forustu
hefðu getað leitt þau ríki inn á sömu brautir og Ilitlers.
Einmitt nú var framundan samsvarandi verkefni aftur: að
stýra Bandaríkjunum fram hjá kreppum og atvinnuleysi, skapa
farsæld og frið í heiminum með samstarfi þjóðanna. Mannkynið
hafði rökstudda von til þess að ætla að með Roosevelt við
stjórnvöl Bandaríkjanna væri möguleiki á þessu. Trú Bandaríkja- 1
þjóðai'innar á þessum leiðtoga hennar var svo mikil, að hann
gat fengið hana til nýrra, djarfra átaka, sem öðrum máski mis-
tókst.
Þess vegna hefur friðurinn misst svo mikið við fráfall
Roosevelts."
Og þar var svo sagt í voninni um að friður þó héldist:
„Það veit enginn — og verður ef til vill aldrei séð hve miklu
mannkynið hefur tapað við missi Roosevelts.“
★
En nú er það að korna í Ijós.
Truman hefur nú rekið hvern af samstarfsmönnum
Roosevelts úr'embætti af öðrurn. Republikanar eru nú að
eyðileggja beztu löggjöf hans. Og nú lýsir Truman stríði á
hendur þeim hugsjónum um frelsishugtökin fjögur („four
íreedoms“), sem sérstaklega voru við hann kennd. Atlanz-
rr~ 5 nrJsi,i,rrf s jíi mm L |«3öfj,,r,
•iF Sr *5 * -1— i i * s h ulx ii
wmmmmmi
mæzsssxszs
KVIKMYNDA GAGN-
RÝNIN ENN f BERG-
MÁLI VÍSIS
í gær birti Bergmál Vísis
bréf eftir einhvern „J“, sem
er alveg ólmur út af kvik-
myndagagnrýni Þjóðviljans og
á eftir kemur romsa frá sjálf-
um stjórnanda Bergmáls, allt í
sama dúr. Þarna hefur maður
umskrifaða alla þá þvælu, sem
Vísir hefur á.ður birt um kvik-
myndagagnrýnina; þeir keppast
um það, þessi „J“ og sjálfur
Bergmálsstjórinn að vióhafa
rangfærslur og ósannindi með
slíkum ákafa, að varla má í
milli sjá, hvorum betur tekst
að verða sér til skammar. Téð-
ur „J“ segir meðal annars:
„Dómarnir (um kvikmyndir í
Þjóðviljanum að undanförnu)
hafa ailir verið á eina lund,
hvað snertir þær myndir, sem
sýndar hafa verið í Gamla og
Nýja bíó (en eins og all.ir vita
eru þær mest amerískar) eða
á þá leið, að þær væru allar ó-
merkilegar og ekki þess verð-
ar, að á þær væri horft, ekki
nokkur undantekning.“ (Let-
urbr. mín).
*
EiTT J OG TVÖ
Þarna lýgur eitt J eins og
tvö J og er þá sannarlega mik-
ið sagt. Munurinn er bara sá,
að þetta eina J kann ekki að
færa lygi sína í stílinn, en
prentaðar lygar eftir J-in tvö
eru hinsvegar kunn fyr-
ir snarpan stíl.
Við skulum ekki hafa fleiri
orð um ofangreinda klausu eft-
ir J-ið eina. Þið, sem hafi-'.:
fylgzt með kvikmyndagagn-
rýni Þjóðviljans að undanförnu,
getið sjálf dæmt um sannleiks-
gildi hennar.
ÍK
„ÞJÓNKUN VIÐ
P.ÚSSA“
En svo kemur J-ið eina með
hina gamalkunnu romsu um
„þjónkun Þjóðviljans við
Rússa“, og að þessu sinni lýsir
liún sér í því, að gagnrýnandi
blaðsins sagoi, að kvikmyndin
„ívan grimmi" væri góð! J-ið
lætur þess getið, aö hann hafi
fai’ið að sjá þessa rhynd, vegna
hins góöa dóms, sem hún fékk
í Þjóðviljanum, og þá komst
hann að þeirri niðurstöðu, að
„það álirifamesta var pynding
mongólskra fanga hjá Rúss-
um.“
Hannes á horninu komst hins
vegar á þeirri niðurstöðu, að
mjmd þessi væri gerö fyrir
börn, og af því hlýtur maður
að draga þá ályktun, að sá al-
kunni barnavinur liafi ekki tal-
ið pyndingarnar á molgólsku
föngunum. neitt áhrifaatriði.
Svona misjafn getur smekkur
manna verið.
„AÐEINS SÝND í TVO
DAGA“
Að undanförnu hafa verið
sýndar hér tvær verulegar stór
myndir, önnur „Hinrik V“,
ensk, hin „Ivan grimmi", rúss-
nesk. Báðar fengu þær mjög
jgóða dóma í Þjóðviljanum, og
„Hinrik V“ þó öllu betri. Um
þá kvikmynd var skrifuð sér-
stök grein og vafalaust er það
þeirri grein að þakka, að sýn-
iagar á „Iiinriki V“ voru tekn-
ar upp að nýju.
Ástæðan til þess, að báðar
myndirnar fengu slæmar und-
irtektir hjá almenningi, er ein-
faldlega sú, að almenningur
skildi þær ekki. Svo mjög er
Hollywood biiin að spilla
smekk fólksins á leiklist, að á-
horfendur ganga í stórum hóp-
urn út úr Itvikmyndahúsinu
rneðan verið er ■ að sýna hið
bezta í þessu efni.
Með þessu þykist ég hafa
svarað þeirri klausunni í J-
bréfinu, er nefnist: „Aðeins
sýnd í tvo daga.“
A
BEBGMÁLSMAÐ-
URINN
Að endingu nokkur orð um
manninn, sem stjórnar Berg-
máli Vísis. Kann tekur sig til,
fjettir upp kvikmyndadómi
þeirn,' sem hér um ræðir og lýs-
ir því síðan blákalt yfir, að
hann hafi birzt -áður en mynd-
in var sýnd. Kvikmyndadómur
þessi birtist lrér í blaðinu þ. 28.
febr. s.l., en sýningar á „Ivani
grimma“ hófust daginn áður,
eða þ. 27. febr. Forráðarnenn
Tjarnarbíós munu geta stað-
fest þetta.
Bergmálsmaðurinn baukar
síðan við að vera fyndinn inn-
an sviga og tekur upp nokkrar
setningar úr umræddum kvik-
myndadómi. Ekki skal ég fjöl-
yrða um fyndina (hún er bezt
geymd innan sviga). En þarna
getur Bergmálsmaðurinn ekki
heldur stillt sig um rang-
færslur, lætur t. d. á einum.
stað standa leiksvið, þar sem í
kvikmyndadóminum stóð leik-
hús, og síðan kemur eitt bráð-
fyndið upphrópunarmerki inn-
an sviga.
Eg vil ráðleggja Bergmáls-
manninum að hætta að birta
órökstuddan þvætting um kvik-
myndagagnrýni Þjóðviljans en
lialda þess í stað áfram hugleið
ingum sínurn urn nýtt nafn á
Keflavíkurílugvellinum. Slíkar
hugleiðingar er haim frægur
fyrir.
Bæjarlæknir heíur sagt: 65.2
íbúðir, sem þegar hafa verið at-
hugaðar, hér í bænum eru lieilsu
spillandi, athugun er þó hvergi
nærri lokið.
Fulltrúar sósíalista í bæjar-
stjórn töldu bæjarfélaginu skylt
að hörfast í augu við þessa stað-
reynd, og viðurkenna þá siðferð-
is- og lagaskyldu, sem á bæn-
um hvílir að bæta úr þessu. Þess
vegna lögðu þeir fram þessa til-
lögu á síðasta bæjarstjórnar-
fundi:
„Þar sem þegar liggur fyrir
úrskurður liéraðslæknis um að
652 kjallara- og braggaíbúðir hér
í bæ verði að teljast lieilsuspill-
andi, og víst má telja, að slíkar
íbúðir séu til muna fleiri ákveð-
ur bæjarstjórn með hliðsjón af
III. kafla laga um opinbera að-
hafssáttmáiinn er rifinn í tættlur. Þjóðfrelsi þjóðanna er
nú ógnað af valdi ameríska auðvaldsins. Böðlum þjóðanna,
sem viðhalda einræði og.örgustu kúgun, eins og á Spáni,
Grikklandi og Kína, á nú að halda í völdum með amerísk-
um auð og her. I stað þess öryggis gegn ótta og ofbeldi,
sem Roosevelt boðaði, slær nú ógn og ótta á allt hið frels-
iselskandi mannkyn: við ofbeldi það, sem Truman boðar.
Og við skulum vera i'aunsæir.
Það eru ekki fyrst og fremst þeir stærstu og sterkustu,
eins og Sovétríkin, sem mest þurfa að óttast í bráð. Það eru
þeir smáu og varnarlausu, eins og vér íslendingar, sem
fyrstir verða fyrir barðinu á þessari yfirlýstu ágengnis-
stefnu, ■— eins og vér nú þegar höfum fengið að finna.
Það er oss smælingjunum, sem nú er hótað.
stoð við byggingar íbúðarhúsa
í kaupstöðum og kauptúnum að
láta reisa á vegum bæjarins eigi
færri en 200 íbúðir árlega á ár-
unum 1947, ’48 og ’49.“
En íhaldið í bæjarstjórn sagði
-— nei —. Þetta sama íhald hef-
ur gert allt sem í þess valdi hef-
ur staðið til að fela skýrslu
héraðslæknis. Þegar farið var
fram á að hún yrði fjölrituð og
send öllum bæjarfulltrúum, eins
og venja er um slíkar skýrslur,
sagði íhaldið — nei —. Ef full-
trúi sósíalista í bæjarráði hefði
ekki gert efni hennar heyrum
kunnugt, væri það enn „leyndar-
mál“ bæjarráðsins.
Bæjarfulltrúar sósíalista vildu
að bærinn sneri sér til þings
&g stjórnar, og færi fram á að
þessir aðilar gerðu honum kleift,
að svo miklu leyti sem það er
á þeirra valdi, að reisa þessar
ibúðir. Þess vegna lögðu þeir til:
,,Að skora á rikisstjórn og Al-
þingi að tryggja með lögum og
regulugerðum, að bæjarfélög,
sem reisa íbúðir til að útrýma
lieilsuspillandi liúsakynnum liafi
skilyrðislaust forgangsrétt að
byggingarefni, og að byggingar
samarbústaðU, ólióRega Stó.rra
íbúða og aðrar miður þarfar
Framhald á 7. síðu.