Þjóðviljinn - 12.02.1959, Qupperneq 10

10) — ÞJÓÐVILJINN — Fimmtudagur 12. febrúar 1959
FerSIr til cmncsrm sólkerfcs
Framhald af 7. síðu.
fliaugafvæðingur reiknaði út
miklu stserra dæmi, dæmi sem
raunar hefur enga praktíska
þýðingu. Hanr, hugsar sér að
■ geimskip fari í hringferð um
alheiminn — og gizkar á að
Sú vegalengd nemi 10,000,000,
000 Ijósára. Ef geimfarið næði
99,999 »99 990 999 999 999 af
hundraði at hraða ijóssins,
mundi áhöfninni virðast ferða-
lagið taka þrjátíu og þrjú ár, en
þó væru liðin 10,000,000,000 ár
þegar þeir næðu aftur'til jarð-
arinnar (ef hún væri þá enn
til!). En vegna þess að slíkt
afrek yrði með engu móti
framkvæmt nema að verja til
þess efnismagni sem næmi á-
líka miklu og efnismagn
tunglsins, og breyta því öllu í
orku, áiítur Sanger að þetta
muni tæplega verða fram-
kvæmanlegt!
En hinar næstu fastastjörn-
ur eru svo nálægt miðað við
slíkar ógnaj; fjarlægðjr að ekki
er -fjcvrstæða að ímynda sþr, að
rþangað verði einhverntíma
hægt að sigla á skemmri tíina
en mannsaldri. engin stærð-
eða eðlisfræðilögmál afsanna
það, og til þessa ferðalags
mundi ekki þurfa neitt afskap-
lega mikið eldsneytj, ef unnt
væri að gernýta það (breyta
öllu efnismagninu i orku). Þó
að enginn viti enn hvernig eigi
að fard að bví, er vert áð gæta
þess að kjarnorkufræðin er
enn barnung vísindagrein/
Það mund' reyna á þolrjfin
í hverjum manni, hversu fús
sem hann hefði verið ti’ ferðar-
innar, að eiga að ferðast um
geiminn áratugum saman, en
þá ætti að vera von um að
lækriisfræðin gæti komið til
hjálpar, með því að láta menn-
ina falla í da um lengri tíma,
en þetta er ennþá ekki fram-
kvæmanlegt Ef þetta verður
einhverntíma hægt yrði unnt
að fljúga miklu lengra en ann-
ars, að því tilskildu að ferða-
fó!k væri fúst til að hverfa
héðan án þess að liklegt væri
að það fengi að koma aftur
fyrr en að mörgum mannsöldr-
um liðnum, hitta fyrir sér ó-
kunniigt fólk, og líklega mjög
ókunnuglegt þjóðfélag.
Jörðin er líka
ueimfar
Ef til vill verða smíðaðir
gervihnettir til geimferðalaga,
sem geta haklið áíram öldum
saman, og byrgt inni fjölda
fólks. (í rauninni er jörðin
slíkt geimfar, þar sem farþeg-
arnir eiga ekki um annað að
velja en að taka þátt í ferð-
inni, og enginn veit hvert þess-
ari ferð er heitið né hvernig
hún hófst.) Slík smástirni
kunna að geta íarið með ein-
um Hunda af hraða ljóssins,
en með þeim hraða breytist
tíminn ekki svo teljandi sé, og
eftir þessa langferð til hinna
nálægari fastastjarna, mundu
barna-bama-barna-barnaböm,
eða nfkomendur í enn fleiri
•liði koma aftur til jarðarinnar
pg segja frá tíðindum. En með
þessu móti er engin leið að
skoða nema lítinn hluta af
Vetrarbrautinni, að ekki sé tal-
að um það sern fjær er. Með
þessum hraða, mundi það taka
milljónir ára' að kbmást' um
alla Vetrarbrautina.
Jafnvel þó að enginn hörgull
væri á orku til ferðalagsins,
mundi rnega ætla, að hætturn-
ar á leiðinni væru svo miklar,
einkum af lofttegundum úti í
geimnum og af loftsteinum, að
ófæra yrði. Hvað hið sejnna
snert.ir, hafa útreikningar sýnt,
að hættan af þessu er lítil, og
ekki er heldur líklegt að vatns-
efni, sem svo víða finnst í
geimnum, mundi valría nokk-
urri riættu fyrr en hraði geim-
farsins væri farinn að nálgast
Ijóshraðann, þá fyrst væri þörf
á einhverjum vörnum.
Þó að annars konar aðferðir
til að knýja gejmför yrðu
kunnar en þær sem hafðar eru
til að knýja eldfiaugar, mundi
það Veni hér er sagt að fram-
an, halda áfram að vera í
gildi, Það er ekki ólíklegt, að
i þá er njönnum hefur skiljzt
meira en nú gerist um aðdrátt-
arafl og eðli geimsins, muni
verða hægt að smíða þessa
„geimíerðarhreyfla“, sem eru
slíkt eftiriæti þeirra sem skrifa
geimferðaskáldsögur. Þessir
hreyflar — ég get þess vegna
þeirra sem ókunnugir eru þess-
um nútíma þjóðsögum — hafa
þá miklu yfirburðj, að unnt er
að auka hraðann svo mjkjð
sem vill án þess að farþegarn-
ir eða áhöfnin verði þess vör.
Þetta er raunar alþekkt fyr-
irbæri, því sérhvert aðdráttar-
svið gerir þetta að verkum. Ef
geimfar væri að nálgast Júpít-
er, og komið inn á aðdráttar-
svið hans, svo nærri að nálg-
aðist lofthjúpinn, mundi hver
maður sem á því væri vera al-
gerlega þyngdarlaus jafnvel þó
að hraðaaukningin samsvar-
aði hálfri þriðju aðdráttarafls-
einingu (jarðarinnar), Svo að
tekið sé enn skýrara dæmi, má
geta þess, að dvergsólin Síríus
B hefur við yfirborðið 20,000
falt aðdráttarafl móts við að-
dráttarafl jarðarinnar.
Elckert fer hrað-
væri fyrij hendi, vandinn var
ekki annar en sá, að afla nægr-
ar orku, og' svó for, sem jafnan
gerist um tæknileg vandamál,
að þetta var leyst En jafnvel
þó að öllu efni alheimsins yæri
breytt í orku, mundi það ekki
nægja til að ná hraða Ijóss-
ins.
Það virðist augljóst, að þá er
gejmferðatæknin hefur náð því
stigi, að öll vandamál eru leyst,
nema þau sem sjálf náttúrulög-
málin setja, (og það má bú-
ast við að að því komi, þó að
langt eigi í land ennþá), muni
verða unnt að senda rannsókn-
arleiðangur til hinna nálægari
sólna, sem ekki yrðu lengur
en tíu til tuttugu ár báðar leið-
Ef það á fyrir 'okkur að liggja,
að komast til annarra sólkerfa,
gæti verið að læknisfræðinni
mætti þakka það, engu síður
or. eðlisfræðinni. Því lengri
sem ævi manns verður því
stærri hluta af heiminum
rxjnundi hann megna að skoða.
Afstæðiskenn-
ingin óhaggan-
leg?
Áður en skilizt er við þetta
efnj, er eftir að svara tveim-
ur spv.rningum, sem hljóta að
vakna. Hin fyrri er sú, hvort
það sé áreiðanlegt, að aldrei
verði nomizt fram úr ljóshrað-
anum. Afstæðiskenningin er
hvort sem er aðeins kenning.
Gæti ekki verið að á henni
fyndust einhverntíma veilur,
I júlí 1958 komst bandaríska ,ger\’itunglið Könnuður fjórði
á Ioft. Hér sést bandaríski vísindaniaðurinn James van Allen
benda á kort þar sem á er teiknuð braut Könnuðar. I hinni
liendinni lieldur hann á Ukani af Júpítereldflauginnl sem
bar gervitunglið á loft.
ai en
Hraðaaukning geimfars
sem félli niður á slíkan hnött
mundi vera meiri en byssu-
kúlu ■'tm skotjð er úr fallbyssu,
en til þess mundi enginn finna
sem í geimfarinu væri
Ef unnt reyndjst að fram-
leiða jafngildi aðdráttarsviðs,
og hafa stjórn á því, 'mundi
vera fenginn ágætur aflvaki
fyrir geimskip, sem ásamt til-
svarandi orkulind mundi gera
fært að ná allt að því Ijós-
hraða á tiltölulega skömmum
tíma. Ekki mundi þetta þó
nægja til að sigra þau tak-
mörk, sem lögmál afstæðis-
kenningarinnar setja Allar
rannsóknir, sem hingað til hafa
verið gerðar benda til þess, að
enginn hlutur geli farið hrað-
ar en ljósið Þessi takmörk eru
óhagganleg, og allt annars eðl-
is en takmörk hraða hljóðsins,
sem fyrrum virtist vera þrösk-
uldur fyrir mjög hröðu flugi.
Það var aldrei neinn efi á því
að unnt mundi að fljúga hraðar
ei) hljóðjð íer, ef næg orka
ir, frá sjónarmiði þeirra sem
heima sætu, en miklu styttri
tími frá sjónarmiði ferðamann-
anna.
Eins opr borg-
ríki Aþenu
En til þess að komast hin*-
ar lengri leiðir um ^eimjnn til
rannsókna á heimi þessum,
mundi þurfa margra alda ferða-
lag, if til vill svo skipti millj-
ónum ára. Ekki yrði unnt að
stofna til slíkra ferðalaga nema
menn fengjust til þess sem
fúsir væru að fara í slíka ævi-
langa útlegð Ekki þyrfti þetta
þó að vera nein þrekraun eða
hrakningur, þvi geimskip þetta
eða smástirni mundi vera all-
miklu stærra en borgríki
Aþenu, og þægindin miklu
meiri að öllu leyti, en íbúar
hins frægd borgríkis áttu við
að búa, og höldum við þó, að
þeir hafi Hfað góðu lífi, og
vitum að ótrúlega mörgum
þeirra varð mikið úr ævi
sinni.
Mannsævin get-
ur lengzt
Þá má geta þess, að nú sem
stendur miðum við hugsanlega
lengd hnattflugs við lengd
mannsævinnar, en enginn er
kominn til að segjá, að hún
geti ekki orðið miklu meiri en
nú gerist, að hún verði ekki
einhvem tíma miklu lengri
en þessi níutíu ti] hundrað ár,
sem nú virðist vera hámark.
eins og á kenningu Newtons,
sem álitin var fullkomin í
margar aldii, unz afstæðis-
kenningin kom fram?
Tilraunir tii að svara þessu
mundu leiða út í heimspekileg-
ar bollaleggingar, þar sem ekki
kenndi botns, og mundu fela
i sér hugmyndir slikar sem hin
hinztu rök rúms og tíma. Það
er vafasamt hvort nokkur nú-
lifandi maður er fær um að
svara þessu að nokkru gagni,
við hljótum að fela það fram-
tíðinni, Nú sem stendur er
ekki unnt að fullyrða annað
en að hugmyndin um hraða
sem yfirstigi ljóshraðann eigi
heima í l>ví þokusæla hillinga-
landi, þar sem ætla mætti að
fyndist hin fjórða vídd, land-
ið sem dr. Rhine hefur verið
að leitast við að finna með til-
raunum sínum.
Geimför frá
öðium hnöttum
Hin spurningin er sú, hvern-
ig á því standi, að ekki hafi
komið geimskip hingað til
hnattarins, fyrst líkur benda
til að til séu ótal margir byggð-
ir hnettir, og vafalaust viti
bornar verur á sumum þeirra.
Því er til að svara, að þó
að firnamargir séu hnettirnir,
eru þó fjarlægðirnar milli
þeira enn þá afskaplegri. Það
tekur óratíma að komast á
milli, jafnvel þó að íarið sé
með allt að því hraðá ljóssins,
og viðstaða á hnetti sem rann-
saka ætti mundi clcki verða
stutt í sannleika mundi það
taka fjölda ára þó ,að til Þess
væri fjöldi manna. Þess vegna
er auðséð, að jafnvel þó að
mikill fjöldi af þroskuðum
þjóðfélögum væri til innan
Vetrarbrautarinnar, mætti ekki
búast við heimsókri||a£ geim-
fari nema örsjátdan.'ri
Og jafnvel þó< áð s’io reyn-
ist að hraði ljóssins sé ekkj.
hinn mesti hraði sem til er,
mundi það ekki breyta þessu
svo máli skipti. Maður gengur
á strönd, og hann nær að ganga
nokkurn spöl á nokkrum mín-
útum, en hvc langan tíma tek-
ur það hann að rannsaka hvert
sandkorn ú ströndinni? Það
getur vel verið að geimurinn
sé allur settur fljúgandi geim-
skipum á víð og dreií, sem séu
að rannsaka og mæla, eða kort-
leggja hann, en þó svo væri, er
fckki líklegt að þessi reiki-
stjarna, sem er á útjaðri vetr-
arbrautarinnar, einmitt þar
sem stjörnurnar eru strjálastar,
hafi fengið nókkra heimsókn á
þeim örfáu þúsundum ára, sem
sagan nær yfir.
En svo engu sé gleymt, má
minna á mann nokkurn "Charl-
es Front 'að nafni, sefn varði
til þess ævj sinni að Ieita I
dagblöðum að nægilega vott-
festum sönnunum fyrir því, að
ferðamenn utan úr geimi hefðu
komið hingað. Þessar vottfestu
sannanir ná frá frásögnum af
fljúgandi drekum í Kína til
hinna fljúgandi diska nútím-
ans. Fyrst ekki er unnt að
sanna, að þessar sýnjr séu
ekki hlutir utan úr geimnum,
er skynsamlegast að fullyrða
ekki neitt, en bíða átekta. Það
virðist sennilegast að ekki
séu nú sem stendur neinar. viti
gæddar verur á plánetunum í
þessu sólkerfi, svo vitibornar
að þær gætu ráðið fram úr
slíkum vanda, sem geimferðir
eru. Ef svo væri ekki mætti
sannarlega búast við gestum.
Ættum við
ekki að verða
fyrri til ?
En saga jarðarjnnar nær yf-
ir mjlljónir og aftur milljónir
ára, og hver veit hvað kann að
hafa gerzt á þeim tíma á hnött-
unum hérna í nágrenninu, —s
löngu áður en hér voru sprottn-
ar fram viti gæddar verur. Eng-
inn veit nema geimfar hafi
komið hingað ótal sjnnum á
fyrri jarðöldum, og tekið með
sér héðan skýrslur um brenn-
heit úthöf, eða þessj klunna-
legu dýr úr sjónum sem gengu
á land og fóru að lifa á landi,
eða af risavöxnum skriðdýr-
um, sem lifðu miklu síðar. Sum
af þessum förum kunna að
hafd komið frá plánetunum,
systrum jarðarinnar, en lang-
flest frá öðrum sólkerfum, á
langferð sinni í leit að öðrum
hnöttum. Og því skyldu þau'
ekki geta komið aftur?
Jafnvel þó að mannkyn
jarðarinnar komist aldrci tjl
annarra sólkerfa, munu ibúar
annarra sólkerfa koma hjngað
einhvernlíma á öllum þeim
milljónum ára, sem * vændum
eru. Einangrun er ekki hag-
kvæm, hvorki milli þjóða né
milli hnatta. En væri ekki
meira gaman að vera fyrri til,
að verða sá sem kemur sam-
bandinu á, verða uppgötvar-
inn, ekki hinn uppgötvaði?
(M, E. þýddi)