Þjóðviljinn - 03.11.1962, Side 7

jp j cra* v.jl&jJ jlív N
Laugardagur 3. nóvember 1962

Atlaseldflaugar á færibandi í bandariskri verksmiðju.
Sídustu mánuði hafa farið
fram miklar umræður um þá
stefnuyfirlýsingu bandarisku
ríkissjórnarinnar í kjarnorku-
málum, sem R. McNamara
landvarnarmálaráðherra flutti
16. júní, en þessi ræða hans
er sögð hafa verið nær sam-
bljóða þeirri, sem hann flutti
á ráðstefnu Atlanzhafsríkjanna
í Aþenu. Ráðherrann komst
svo að orði: Uppi er alls konar
ágreiningur innan Atlanzhafs-
bandalagsins, sem setja verður
niður með því að komast að
sameiginlegri niðurstöðu innan
samtakanna til að varðveita
styrk þeirra og einingu ....
sakir þess að Bandaríkin verða
æ berskjaldaðri fyrir árás með
kjamorkuvopnum, er því hald-
ið fram, að þau muni veigra ,
sér við þátttöku i vörnum Evr-
ópu og þess vegna mega sín
síður til að bægja frá slíkri
árás . . . Því hefur verið hald-
ið fram, að getan ein til að
beita kjamorkuvopnum skipti
máli andspænis aukinni stork-
un með kjarnorkuvopnum, og
að kjamorkuafli óháðra þjóða
nægi einsamall til varnar þjóð-
um Evrópu . . . . Ég held, að
allar þessar röksemdir séu
haldlausar. Ég held, að rétt sé
að setja fram sjónarmið Banda-
ríkjanna, eins og þau hafa ver-
ið birt bandamönnum okkar.
„Svo virtist sem ráðherrann
teldi að hyggja yrði að þess-
ur þremur atriðum við íhugun
þessara mála:
1. Atíanzhafsbandalagið ræð-
ur yfir nægum kjamorkuvopn-
um til að bjóða byrginn hverj-
um þeim, sem rís gegn þvi.
2. Þessi styrkur þeirra dreg-
ur úr horfunum á kjarnorku-
styrjöld. 1 skjóli hans verður
upp tekin hemaðarstefna, sem
miðuð er við varðveizlu þjóð-
félagsbyggingar bandalagsríkj-
anna, ef til styrjaídar kemur.
3. Þjóðfélagsbygging banda-
lagsríkjanna gæti orðið fyrir
miklum skakkaföllum af völd-
um kjarnörkustyrjaldar.
Af hugleiðingum sinum dró
R, McNamara landvarnarmála-
ráðherra þá élyktun, að setja
beri allan kjarnorkuherafla landa
Atlanzhafsbandalagsins undir
eina yfirstjórn. Auk Bandaríkj-
anna hafa ekki önnur þeirrc
en Bretland og Frakklantl
kjamorkuvopn, Þess vegna hef-
ur verið litið á ræðu McNam-
ara sem tilmæli til þeirra um
að setja kjarnorkuherafla sinn
undir yfirstjóm Bandaríkjanna.
I Vestur-Evrópu hefur skipt
í tvö horn um þær undirtekt-
ir, sem' ræðan hefur hlotið. Að-
eins verður vikið að ummæl-
um tveggja blaða. I forystu-
grein Sunday Timcs 24. júnf
sagði: „McNámara gerir ráð
fyrir pólitískum einhug At-
lanzhafsbandalagsins: meðsam-
hentutn hemaðarlegum undir-
búningi er honurn umhugað um
að hafa sem mest afl að baki
þess. Við engar þess háttar
forsendur miðar de Gaulle
hershöfðingi. Honum er það
trúaratriði, að Frakkland eigi
sjálft að ráða örlögum sínum,
að jafn mikið tillit sé tekið
til raddar þess sem hvers ann-
ars aðildarríkis: það hafnar
stöðu sem annars flokks her-
veldi án kjarnorkuvopna. Það
mundi fremur taka þann kost
að hallast að hlutleysisstefnu
sem leið til þjóðlegs sjálfstæð-
is en að fallast á engilsaxnesk
yfirráð. . . . Mál er þegar
á að íhuga tilhögun kjamorku-
herja innan Atlanzhafsbanda-
lagsins, sem hefur innan vébanda
sinna tvo mikla félaga, Norð-
v.r-Ameríku og Evrópu, eins
og Heath hefur spáð. — Ekk-
ert síðra en jafnræði þessára
tveggja getur orðið við þörf-
um á þessu æðsta sviði land-
vamanna".
Undir fyrirsögninni „Ekkert
skjól að kjarnorkumergðinni“
fjallaði Observer í forystugrein
um þessa ræðu R. McNamara
landvarnarmálaráðherra 24.
júní. í forystugreininni sagði:
„Er það hagur sérhvers lands,
sem á því hefur ráð að kom-
ast yfir kjarnorkuvopn? Þessi
spuming liggur til gmndvallar
þeim ákaflega alvarlegu um-
ræðum. sem nú fara fram í
heyrenda hljóða milli Washing-
ton og Parísar um sjálfstæða
eða þjóðlega kjamorkuheri, —
en London horfir á og tekur
tvíræða afstöðu. en umheim-
urinn leggur eyrun við.
Afstaða Bretlands er tvíræð
sökum þess, að ekki er ljóst.
að hvaða marki við höfum
frjálsar hendur um meðferð ógn-
arvalds okkar, þessari þversagn-
arkenndu stöðu veldur, að tæki
okkar til að koma kjamorku
vopnum á áfangastað hafa ver-
ið „felld inn í“ útbúnað Banda-
ríkjanna, sem er miklu öflugri.
þótt tækin séu enn í hinzta
legi undir brezkri stjóm, (eins
og talsmenn ríkisstjómarinnar
og stuðningsmenn minna stöku
sinnum á). Að dómi ýmissa
AFERLENDUM
VETTVANGI
í ræðu sinni um Kúbu
22. október sagði for-
seti Bandaríkjanna:
,,Við lifum ekki lengur
í heimi, þar sem hleypa
verður af skoti, til þess
að talið verði, að um svo mikla ógnun við ör-
yggi einnar þjóðar sé að ræða, að það teljist
skapa hámarkshættuástand. Kjarnorkuvopn hafa
slíkan eyðingarmátt og eldflaugar eru svo fljót-
ar í förum, að aukinn möguleiki á notkun þeirra
verður að teljast bein ógnun við friðinn. — Árum (
saman hafa Sovétríkin og Bandaríkin gert sér
grein fyrir þessari staðreynd og umgengizt kjarn-
orkuvopn af mikilli varúð, og aldrei hreyft við
því jafnvægisástandi, sem tryggði, að þau yrðu
ekki notuð, nema því aðeins, að um mikla hættu
væri að ræða.“ (Þýðing Morgunblaðsins). Við
lestur þessara orða rifjaðist upp sú stefnuyfir-
lýsing Bandaríkjanna í kjarnorkumálum, sem R.
McNamara, landvarnarmálaráðherra flutti í ræðu
sinni í Ann Arbor 16. júní 1962.
Bandaríkjamanna hafa þau
verið svo rækilega felld inn í
tgskjabúnað þeirra, að það jafn-
gilti þvi í reynd, að þau séu
orðin hluti af kerfi banda-
manna. Ósennilegt sé þess
vegna, að við riotum þau
nokkru sinni upp á eigin spýt-
ur. En de Gaulle staðhæfir,
eins og margir brezkir tals-
menn, að nota megi þau án
tillits til óska Bandaríkjanna.
De Gaulle hershöfðingi öf-
undar okkur af þessari aðstöðu.
Það er sjónarmið hans, að ekk-
ert ríki skuli eiga öryggi sitt
undir öðru ríki. Spumingunni:
Eigið þið ráð á kjamorkuvopn-
um? svarar hann í reynd: já,
ef við tengjum iðnaðarmátt
vom iðnaðarmætti annarra
ríkja Vestur-Evrópu, einkum
Vestur-Þýzkalands."
Horfurnar á, að herir Vestur-
Þýzkalands, — skipts lands með
Iöng landamæri, handan hverra
búa 16 milljónir Þjóðverja,
sem mörgum hverjum er ekki
gefið um kommúnistastjórn
sina, — ráði yfir kjamorku-
vopnum, (jafnvel þótt nefndir
verði evrópskir herir,) vekur
hroll í brjósti margra manna,
i Vestur-Þýzkalandi sem ann-
ars staðar. En ef réttmætt er
það sjónarmið de Gaulle, að
ekkert ríki skuli eiga öryggi
sitt undir öðru ríki, þegar á
reyni, hlýtur það að gilda jafnt
um skipt ríki og lítil ríki sem
ísrael, — og raunar þegar öllu
er á botninn hvolft um sér
hvert stórt eða smátt ríki í
Asíu, Afríku og Suður-Ameríku.
En á þetta sjónarmið rétt á sér?
Það er án efa rétt, að það sé
helzta skylda sérhverrar ríkis-
stjómar að tryggja öryggi
þjóðar sinnar. Til skamms
tíma munu vart hafa þótt á-
höld um, að þessi skylda yrði
því aðeins rækt, að viðaðar
Brezka cldflaugin Blue Streak. Hætt var við framleiðslu á þessu
vopni eftir að búið var að verja til þess yfir 1200 milljónum kr.
væru að nægilegar birgðir nýj-
ustu vopna, — það var hinn
grandvari Clement Attlee, sem
lét hefja framleiðslu brezkra
kjamorkusprngja 194;7, og fáir
voru þeir hérlendis eða erlend-
is, sem töldu þá ákvörðun orka
tvímælis,
Byltingar í hernaði og milli-
ríkjamálum hafa fylgt í
kjölfar tæknibyltingar, síð-
an sú ákvörðun var tekin.
Komið héfur fram staða,
sem er án fordæmis og
krefst yfirvegunar kenningar-
innai um fullveldi, eins og
hún hefur verið um margar
aldir.
Um þessar mundir er stöðug-
leiki í alþjóðlegum málum um
heim allan kominn undir til-
viljunarkenndu jafnvægi milli
tveggja stórra iðnvelda. Sagt
verður, að það hafi komizt
á fyrir tilviljun, því að það
var yfirlýstur tilgangur þeirra
að fara hvort fram úr öðru f
yígbúnaðarkapphlaupinu. En
þau búa yfir svo geigvænlegu
afli, að það hefur leitt til
mestu gagnkvæmrar varfæmi í
beinum samskiptum, eins og
fram hefur komið i allri Ber-
línardeilunni, og jafnvel í ó-
beinum samskiptum þeirra,
eins og birzt hefur í því undar-
lega fyrirbrigði að umdeildum
löndum sem Kóreu og Viet-
r.am hefur verið skipt eftir
lmum kortagerðarmanna og
að þau hafa haldizt skipt.
Sakir þessa jafnteflis í kjam-
orkumálum er bæði Banda-
ríkjunum og Ráðstjómarríkjun-
um hagur að því að telja frá
Framhald á 8 .síðu.
//
25 ár undir oki vinnufriðar"
„Verkalýðssamtökin og meðlimir þeirra verða sífellt
að vera á verði og reiðubúin að afhjúpa falskenningar,
í mörgum tilfellum studdar af hægrisinnuðum foring]-
um verkalýðssamtakanna sjálfra, um stéttasamvinnu í
formi „þjóðarkapítalisma11, almenningshlutafélag“ og Sið-
væðingarhreyfingar og annarra þess háttar fyrirbrigða.
Öll miða þau að því að viðhalda og auka arðránsmögu-
leika auðvaldsskipulagsins, sem þegar hefur sýnt sig að
vera óhæft að valda við’fangsefnum vorra tíma“.
Þetta er kafli úr ályktun er
lá fyrir þingi Alþjóðasambands
málmiðnaðarverkamanna er
haldinn var í Berlín, 1. til 6.
þ. m.
Um það hvernig fer fyrir
þeim verkalýðsamtökum, er
brjóta gegn þessum grundvall-
arreglum stéttabaráttunnar,
mætti taka sem dæmi verka-
lýðssamtökin í Sviss og þá sér-
staklega Málmiðnaðar- og úr-
smiðasambandið.
Hinn 21 júlí s. 1. birtist i
svissneska dagblaðinu „Voix
Ouvriére“ grein undir yfir-
>kriftinni „25 ár undir oki
,vinnufriðar“ “ og verða hér
teknar nokkrar glefsur úr
þeirri grein.
„Það var fyrir 25 árum, hinn
19. júlí 1937 að einhver svart-
asti kaflinn í sögu svissneskrar
verkalýðshreyfingar var skrif-
aður.
Þann dag undirritaði Málm-
iðnaðar- og úrsmiðasambandið,
FOMH, og samtök atvinnurek-
enda hinn svokallaða sáttmála
um „vinnufrið“, sem kvað svo
á, að aðilar slcyldu leysa öll
ágreiningsmál sem upp kynnu
að koma á friðsamlegan hátt
og halda fullum friði meðan
sáttmálinn væri í gildi. Sátta-
tilraunir skyldu fara fram i
fjórum stigum, fyrst innan
verksmiðjunnar, þaðan til sam-
bandsins, næðist ekki sam-
komulag þar, þá til sérstakrar
sáttanefndar og síðasta stigið
var svo gerðardómur og var
niðurstaða hans óáfrýjanleg.
Þessi sáttmáli hefur haít
varanleg áhrif og mótað alla
svissnesku verkalýðshrcyfin^-
una síðan hann tók gildi, enda
mjög lofsunginn af samtökum
atvinnurekenda og hægri for-
ingjum verkalýðsins.
En hvað sem líður lofi at-
vinnurekenda um sáttmólann,
segja kjör verkalýðsins þó aðra
sögu. Eftir 25 ára „vinnufrið"
hefur fagmaður í málmiðnaði
aðeins 4,33 franka á timann,
aðrir verkamenn 3,62 franka
og konur 2,55 franka, hér er
því ekki af miklu að státa eins
og framfærslukostnaðurinn er
hér hár.
Þess ber óg að bæta að þessi
laun eru greidd á miklum
blómatíma fyrir atvinnurekst-
urinn, annars gefur sáítmálinn
engar tryggingar í launa-
greiðslum.
Þá verður einnig að geta
þess að bilið milii launa karla
og kvenna er óhæfilega langt.
Bein afleiðing af sáttmálan-
um um „vinnufrið“ er að fé-
lagsmálalöggjöf Sviss stendur
langt að baki annarra iðnþró-
aðra landa. Þá eru réttindi
verkamanna og fulltrúa þeirra.
á vinnustað minni enn annars-
staðar er orðin venja, nema á
þeim fáu stöðum þar sem
verkamennirnir hafa brotið af
sér ok sáttmálans.
Sannleáísurinn er sá, að sái£-
málinn um „vinnufrið", sem í
framkvæmd hefir afnumið
verkfallsréttinn og lamað sókn-
armátt verkalýðsins, hefur orð-
ið stórkostlegur hemill á kjara-
baráttuna, svo að lífskjörin eru
á engan hátt í samræmi við
þá velmegun er svissneskur at-
vinnurekstur hefur búið við
síðast liðin 20 ár.
Það eru því engin undur
þótt málpípur atvinnurekenda
hafi varla nógu sterk orð til
að láta í ljós áægju sina með
sáttmálann og hafi talið sig
þess umkomna að láta einstöku
mola hrjóta af nægtaborði sínu
til vexkalýðsins.“
Það sem hér að framan er
tekið úr þessari. svissnesku
grein sýnir ljóslega, að vinnu-
friðurinn, þó góður sé, getur
verið of dýru verði keyptur. Sú
verkalýðsforysta er gerir lang-
varandi friðarsamninga við at-
vinnurekendavaldið getur ekki
gert þá nema á kostnað verka-
lýðsins, því atvinnurekendur
halda ekki þá samninga lengur
en þeir telja sig hafa allan
hagnaðinn af þeim.
Björn Bjarnason.
i