Þjóðviljinn - 25.08.1974, Blaðsíða 4

4 StDA — ÞJÓDVILJINN Sunnudagur 25. ágúst 1974.
Verður Haag-dómurinn
stefnu okkar til framdráttar?
Eins og frá var greint i
siðasta bréfi verður ekki
annað sagt en störfum 2.
nefndár hafi miðað tals-
vert áfram og allvel
horfi um giftusamleg
endalok þess máls, sem
okkur tslendinga skiptir
langmestu, 200 milna
auðlindalögsögu. Marg-
ir töldu að viðfangsefni
hinna starfsnefndanna
tveggja væru bæði ein-
faldari og auðveldari
viðfangs, en sannleikur-
inn er sá, að þau ætla að
verða býsna torleyst.
Hafsbotnsstofnun
1. nefnd hafréttarráöstefnunn-
ar fjallar um nýtingu auöæfa
hagsbotnsins og fyrirhugaöa
Hafsbotnsstofnun. Undanfariö
hefur oröiö æ ljósara, aö veruleg-
ur ágreiningur er um hlutverk
stofnunar þessarar, sem á að
stuöla aö framförum i þróunar-
löndum. Þróunarlöndin vilja aö
Hafsbotnsstofnunin hafi mikil
völd og hafi sjálf með höndum
sem mesta starfsemi, allt frá vis-
indarannsóknum til vinnslu og
sölu málma, eftir því sem að-
stæöur framast leyfa. Þróöuð iðn-
aöarríki vilja mörg að stofnun
þessi veiti fyrst og fremst
vinnsluleyfi, gegn hóflegu gjaldi,
rikjum þeim eöa fyrirtækjum
sem uppfylla ákveðin skilyröi og
fær eru talin um að stunda rann-
sóknir og vinna þau auðæfi, sem
kunna að finnast. Liggja nú fyrir
1. nefnd þrjú skjöl um þetta efni,
sum alveg nýkomin fram, frá
Bandarlkjunum, 8 Efnahags-
bandalagsrfkjum og „77 rikja
hópnum”, en I honum eru öll þau
lönd, sem talin eru eða telja sig
þróunarlönd, og munu þau nú
vera 102 að tölu. Umræður um
skjöl þessi fara fram næstu daga,
og bendir margt til þess aö þær
geti oröiö býsna haröar.
3. nefnd
Helstu verkefni 3. nefndar eru
aö ná sem vlötækustu samkomu-
lagi um alþjóöareglur varöandi
mengunarmál og visindalegar
rannsóknir.
Töluveröur ágreiningur hefur
veriö og er enn um mengunar-
varnir. Skiptast riki þar aöallega
I tvo hópa. Annars vegar eru þró-
unarlöndin og allmörg strandriki
(Island þar á meðal), sem berjast
fyrir ótviræöri mengunarlögsögu
og tiltölulega miklum réttindum
strandrikja innan hennar. Á önd-
verðum meiöi eru flest siglinga-
rlki, sem telja óæskilegt aö veita
strandrikjum slikan rétt, þar eð
frjálsum siglingum kunni aö stafa
hætta af.
Hinn 31. júlí bar ísland ásamt 9
öörum rikjum (Kanada, Fiji,
Ghana, Guyana, Indlandi, Iran,
Nýja Sjálandi, Filippseyjum og
Spáni) fram tillögu um mengun-
arlögsögu á hafinu. Er I tillögunni
gert ráö fyrir, aö strandriki hafi
rétt til þess aö setja reglur um
varnir gegn mengun hafsins inn-
an 200 mílna auðlindalögsögu, og
einnig aö framfylgja þeim regl-
um. Þetta eru þau tvö atriöi, sem
mestur ágreiningur er um i
nefndinni. Ríki, svo sem Banda-
rlkin, Bretland og Sovétrlkin auk
fleiri siglingaþjóða, vilja ekki fela
strandrikinu þetta vald, heldur
skuli þaö vera heimariki skipa,
sem hafi eftirlit með þvi aö þau
hliti settum reglum um mengun-
arvarnir á för sinni um höfin.
Þetta telja flest strandrlki alls-
endis ófullnægjandi og raunar
fráleitt.
Um sjálfa mengunarlögsöguna
er hins vegar ekki lengur deilt.
Flestriki viröast hafa sætt sig viö
aö sú lögsaga verði að viöáttu
hin sama og fyrirhuguð 200 mflna
auðlindalögsaga. íslenska nefnd-
in hefur lagt áherslu á, aö tryggja
veröi rétt strandrikis innan
mengunarlögsögunnar til þess að
setja reglur um skipaferöir og
siglingar, og jafnframt sé þaö
strandrikiö sem hafi rétt til að
framfylgja þessum reglum og
koma fram refsingumq ef meng-
unarlög strandrikisins hafa veriö
brotin.
:Enn viröist nokkuö langt i land
til aö samkomulag náist innan
nefndarinnar um þessi atriði. En
aö þvi er unnið, að finna eölilegt
jafnvægi milli þeirra tvenns kon-
ar hagsmuna, sem þarna er um
aö ræöa, réttar strandrikisins til
aö vernda fiskistofna og strendur,
og þeirrar nauðsynjar aö hindra
sem minnst frjálsar siglingar um
heimshöfin með óþarflega flóknu
kerfi mengunarreglna.
Visindalegar
rannsóknir
Ekki gætir teljandi ágreinings
um stjórn og framkvæmd vis-
indalegra rannsókna f landhelgi
strandrlkja. öðru máli gegnir um
auölindasvæðið og úthafiö. Þar
eru skoðanir enn mjög skiptar
milli stórveldanna og fleiri rikja
annars vegar, sem telja viðtækt
frelsi til rannsókna forsendu þess
aö aflað verði nauðsynlegrar
þekkingar, og þeirra rikja hins
vegar, sem halda fram rétti
strandrikja til viðtækrar lögsögu i
þessum málum á auðlindasvæð-
inu. Leggja siðarnefndu rikin á-
herslu á, að visindalegar rann-
sóknir séu að sjálfsögöu nátengd-
ar hagnýtingu þeirra auðæfa,
sem á auölindasvæöinu kunna aö
vera.
Samkomulag hefur náðst um
nokkur atriöi, svo sem um vis-
indalegar hafrannsóknir, en við-
kvæmustu deiluefnin eru meö öllu
óleyst og viröast óleysanleg, þar
til úr kann aö verða skorið meö
atkvæöagreiðslu.
Kemur
Haagdómstóllinn
okkur að gagni
1 sambandi viö mörg helstu
mál, sem þessi ráöstefna fjallar
um, viröist alvarlegasta ágrein-
ingsefnið vera það, hvaöa aðili
eigi aö. hafa siðasta oröið um
framkvæmd þeirra alþjóðalaga
og reglna, sem settar kunna aö
veröa. Á þaö aö vera strandrikið,
eöa eiga þaö að vera svæðastofn-
anir, alþjóðastofnanir og að lok-
um alþjóöadómstóll? Inn i þetta
alvarlega deilumál hefur bland-
ast aö undanförnu dómur al-
þjóöadómstólsins i Haag i málum
Breta og Vestur-Þjóðverja gegn
okkur Islendingum. Höfum við is-
lensku sendinefndarmennirnir
meö formann okkar I broddi fylk-
ingar, unnið að þvi að vekja at-
hygli á pessum fáránlega dómi,
og orðið þess greinilega varir, að
bæöi Afrikumenn og fulltrúar
fleiri þróunarlanda eru þar mjög
hlutnæmir. Teljum við ekki aö-
eins llklegt, heldur nokkurn veg-
inn öruggt að þessi dómur öld-
unganna, sem mörgum finnst
vera eins konar grafarraust frá
horfinni tið, veröi til þess aö gera
mörg strandriki ennþá andvigari
þvi en ella aö hllta um lifshags-
munamál sin úrskuröi alþjóðlegs
geröardóms, þar sem kynnu
aö eiga úrskuröarvald lögspek-
ingar meö forneskjulegan hugs-
unarhátt nýlenduvelda og ann-
arra gamalla drottnara. Kann þvi
svo aö fara um það er lýkur aö
Haag-dómurinn snúist okkur til
góös, þótt ekki væri það tilætlun
hinna hálærðu dómara.
Hvað er þá orðið
okkar starf?
Eins og ljóst má vera af þvi,
sem ég hef sagt I þessum pistli og
hinum næsta á undan (um starf 2.
nefndar), er enn ágreiningur rikj-
andi um allmörg mikilvæg atriði.
Þegar tillit er tekiö til hinnar
löngu fundasetu hér og allrar •
þeirrar undirbúningsvinnu, sem
áöur hafði fariö fram, er ekki
nema von að margur spyrji:
Leiöir þetta þinghald til nokkurr-
ar niöurstöðu? Er ekki alltaf ver-
iö aö spila sömu lönguvitleysuna,
sem aldrei gengur upp? Borgar
þaö sig að verja umtalsveröum
fjármunum til að taka þátt I þess-
ari spilamennsku öllu lengur?
Ég svara þessum spurningum
hiklaust á þessa leiö: Ég held aö
samkomulag náist i næsta áfanga
um ýmsa mikilvæga þætti þess-
ara mála, en siðan sker atkvæöa-
greiösla úr, þar sem ekki hefur
tekist aö jafna ágreining. Ég er
þeirrar skoöunar að atkvæöa-
greiösla muni sýna, aö sú stefna
sem íslendingar fylgja I megin-
málum eigi miklu fylgi að fagna,
væntanlega meira en 2/3 atkvæða.
Svo mikið held ég sé óhætt aö
fullyröa, aö varla verði samþykkt
sem alþjóöalög ákvæði um nein
þau atriöi sem brjóta I grundvall-
aratriöum I bága við stefnu okkar
og hagsmuni. Ég er bjartsýnni I
dag á árangur þessarar merki-
legu tilraunar til setningar
alþjóölaga, en ég var fyrir einu
ári. Astæöurnar eru þær, sem nú
skal greina:
Eins og ég hef skýrt frá áöur,
hefur fylgið viö 200 sjómilna auð-
lindalögsögu vaxið hraðfara
undanfarin misseri, ekki sist
þessa mánuði, sem ráðstefnan
hér hefur staöiö. Héöan af þarf
einungis að koma i veg fyrir þaö
aö inn I reglurnar um auölinda-
lögsögu veröi smeygt ákvæöum,
sem draga úr eða takmarka
fullan yfirráðarétt strandrikis
yfir auölindum. Þá er þaöog sýnt,
aö fáist ekki niðurstaða á næsta
ári I siðasta lagi, grlpa ýmsar
þjóöir til einhliða aðgeröa, og
geta aö sjálfsögöu af þvi hlotist
margskonar deilur þjóða i milli
og jafnvel alvarlegar skærur.
Þetta er mönnum fyllilega ljóst,
og flest rlki telja miklu máli
skipta aö um málefni sjávar og
sjávarbotns megi I framtiðinni
rlkja alþjóölegar reglur I staö
skipulagsleysis eöa margvislegra
sérreglna einstakra þjóða, sem
leitt gætu til sifelldra árekstra og
átaka. Hér er þvl mikið I húfi
fyrir fjölmargar þjóöir. Jafnvel
stórveldin, sem _stundum hafa
látiö I það skina, aö þau myndu
hafa aö engu reglur, sem settar
yröu gegn vilja þeirra og hags-
munum, vilja áreiðanlega tölu-
vert til þess vinna, aö koma I veg
fyrir að samþykktar veröi meö
2/3 atkvæða alþjóðreglur sem þau
teldu sig siöan nauðbeygö að
brjóta. Til að komast hjá að lenda
t þessari aöstööu, held ég að þau
vilji teygja sig nokkuð langt til
samkomulags, eins og hin breytta
afstaða þeirra til 200 milna auö-
lindalögsögu ber ljósan vott um.
Kjötskorturinn í algleymingi
GILS
GUÐMUNDSSON
SKRIFAR
FRÁ
CARACAS
19. ágúst 1974