Þjóðviljinn - 27.01.1977, Síða 7

Fimmtudagur 27. janúar 1977 ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA — 7
A ÐAGSKRA
Útfærsla mannúðar-
lögsögunnar
I útfærslumálinu gerðust tveir
merkiratburðirundir lok ársins
1976.
Bretar hurfu (I bili?) út úr is-
lenskri landhelgi og viður-
kenndu þannig útfærsluna I tvö
hundruð milur. Fjármálaráð-
herra vor, Mattimatt, stóð þó i
enn meiri útfærsluverkum, þvi
hann færöi sjóndeildarhring
sinn alla leið til Filippseyja.
Sjálfsagt hefur sú för kostað
drjúgan skilding, en þvi fé þótti
mér samt vel variö er ég frétti
af ræðu ráðherrans. Hann boö-
aði nefnilega alheimi úr pontu
ráöstefnuhallarinnar i Manilla,
aðöllum þjóðum bæri aö færa út
mannúðarlögsögu sina og iáta
hana spanna heim allan. Orða-
lagið var kannski dálitið annað,
en þetta virtist mér vera inni-
haldiö.
Þótti mér, sem fleirum, timi
til kominn aö heyra slikt úr is-
ienskum ráðherrabarka, þvi
undarlega hefur landhelgisút-
færsluþjóðin mikla verið hóg-
vær i sambandi við útfærslu
mannúöarlandhelgi Islands.
Hefur mér virst sú skoðun vera
rikjandi að okkur kæmi ekkert
viö þótt einhverjir niggarar úti i
Afriku væru að svelta i hel; hitt
væri alltannað mál, að við rétt-
um hver öðrum hjálparhönd hér
innanlands, t.d. ef einhverjir
hrektust frá heimilum vegna
eldgosa.
Satt að segja eru islendingar
orðnir heimsfrægir fyrir viðhorf
sin til þróunaraöstoðar, og má
vart á milli sjá hvor hefur veitt
okkur meiri frægö hin stóra
fiskveiðilandhelgi eða hin pinu-
litla mannúðarlandhelgi.
Hefur litillæti okkar gagnvart
mannúðarlandhelginni m.a.
komið fram I einstaklega
nánasarlegum framlögum til
þróunarhjálpar, svo ekki sé
minnst á það blygðunarlausa
athæfi aö við höfum allt fram á
þetta ár þegið þróunaraðstoö
frá Sameinuöu þjóðunum.
(Einnig þótti mörgum undar-
legthve „þjóöin stolta” var fljót
að gleypa við aðstoð frá Norður-
löndum eftir Vestmannaeyja-
gosið. Töldu margir að þá
peninga hefði betur mátt nota I
að metta sveltandi munna).
Mér er tjáð að fulltrúar Is-
lands á alþjóðavettvangi hafi
veriðfarnirað gerast undirleitir
og skammrauðir i kinnum, af
þvi aö þurfa stöðugt að hlýöa á
neyðarlegar athugasemdir um
hina sveltandi þjóð, Islendinga,
sem þurfa á þróunaraðstoð að
halda.
Var málum vist svo komið að
islenskir diplómatar voru hættir
að þora að fara i kokkteilboö af
þessum sökum, og i heimi diplo-
mata er slikt hið sama og hung-
ursneyð I Afriku; semsé neyðar-
ástand.
En nú var öllum raunum bægt
á bug. Fjármálaráðherra vor
hafði lagt á sig langa ferð til að
brýna alheim til baráttu gegn
hungri og fátækt. Heimkominn
hlyti hann að beita sé fyrir þvi
að Island færi nú loks að færa Ut
mannúöarlögsöguna, hungruð- f
um I öðrum heimshlutum til -
hagsbóta.
Við biðum þvi með spenningi
eftir fjárlagafrumvarpinu, til að
sjá hvort framlag Islands til
þróunaraöstoðar yrði 5- eöa 10-
faldaö.
En, ó vér einfaldir, eina veru-
lega aukningin, sem brýningar-
maður alheimsins lagði til að
yrði á framlagi tslands, var
fólgin i þvi að hækka framlagið
til IDA (Alþjóöaframfarastofn-
unarinnar), þeirrar alþjóða-
stofnunar sem hefur orðið fyrir
hvað mestri gagnrýni,að undan-
skildum náfrænda hennar Al-
þjóðabankanum. (Mun ástæða
þessarar aukningar á IDA-
framlaginu vera sú að okkur
vantar lán frá frændanum: Al-
þjóðabanka). Annars var ein-
göngu um hin venjulegu fram-
lög til alþjóðastofnana að ræða,
og aðeins hluti af þeim framlög-
um hefur nokkuð með þróunar-
starfsemiað gera. Það sem við
getum kallað „frjálst framlag”
Islands tilþróunaraðstoðar nam
ifjárlagafrumvarpinu aðeins 12
miljónum króna. Með særing
um tókst þó áður en yfir lauk að
fá framlagið hækkað I 25
miljónir.
Þetta var allt og sumt, 25
miljónir króna. Varla nóg til að
standa undir kostnaði við ferö
ráðherrans til Filippseyja, þvi
fylgdarlið hans var eigi litið.
Minna en reksturskostnaður
sendiráðsins i Kaupmannahöfn,
minna en reksturskostnaður
sendiráösins i Brússel, minna
en 1/2 prómill af rikisútgjöldum
ogþar með óendanléga langt frá
þeim 0,7% af þjóðartekjum,
sem við höfum sett okkur sem
takmark.
Hvernig f ósköpunum stóö á
þvi að Mattimatt gat, eftir
Filippseyjaræðuna miklu, kom
ist upp með þessi ósköp?
Hvað varð um
herferð gegn hungri?
Á siðasta áratug voru hér á
landi stofnuö ákaflega athyglis-
verð samtök undir nafninu:
Herferð gegn hungri. Að
þessum samtökum stóöu marg-
iraf helstu máttarstólpum þjóö-
félagsins, auk þess sem þó
nokkur hópur ungs fólks lagöi
samtökunum lið. En nú er langt
siðan nokkuð hefur heyrst til
þeirra samtaka. Þess vegna
spyr ég: Hvað varð um þessi
samtök? Hvers vegna lognuðust
þau út af? (Formlegir forsvars-
menn mega gjarna svara).
Ég spyr vegna þess, að ég tel
stóran hluta skýringarinnar á
þvi hve ráðamenn geta leyft sér
blygöunarlausa framkomu i
þessum málum vera að þaö
vantar tilfinnanlega einhvern
vakandi þrýstihóp, sem meö
upplýsingadreifingu og áróðri
getur haft áhrif á almennings-
álitið.
Fjármálaráðherra og
kumpánar hans geta haldiö
stórar ræður um mannúð i út-
landinu og siðan lagt til að að-
stoð Islands við þróunarlöndin
verði nánast engin, sökum þess
að aigin samtök eru með þeim
aðilum sem telja slikt athæfi svi-
virðilegt.
Ef til hefðu verið virk bar-
áttusamtök áhugafólks um mál-
efni þróunarlanda, i ætt við það
sem t.d. gerist á Norðurlöndum,
hefði li'klega mátt særa ráða-
menn til dulitið meira örlætis.
Þróunarsamtök.
A grundvelli þessa tel ég það
ákaflega brýnt, að farið veröi að
huga að stofnun einhverskonar
samtaka, sem tekið gætu upp
merki Herferðar gegn hungri,
ellegar aö Herferðin yrði vakin
upp af dásvefninum.
Ef eitthvað má marka þá
reynslu sem nágrannaþjóöir
okkar hafa yrðu slik samtök
fyrst og fremst samtök ungs
fólks. Þess vegna væri ekki ó-
eðlilegt að Æskulýðsnefnd
Alþýöubandalagsins tæki máliö
upp innan samtaka eins og
Æskulýðssambands Islands, og
á þeim grundvelli yrði reynt aö
virkja ungt fólk til starfs á þess-
um vettvangi. T.d. væru fram-
Eftir
Engilbert
Guðmundsson,
Akranesi
v haldsskólarnir einkar heppileg-
ur vettvangur þessa starfs.
En hvert ætti hlutverk slikra
þróunarsamtaka að vera?
Um margt er að ræða, en ég
vil hér nefna nokkur atriði, sem
ég tel koma sterklega til greina.
1. Að skipuleggja fræöslustarf
um málefni þróunarlandanna,
t.d. með útgáfu timarita og
fræðandi skemmtiefnis.
2. Að skipuleggja aimennt
félagsstarf á þessum grund-
velli, hugsanlega meö samvinnu
við hliðstæðar hreyfingar er-
lendis, svo sem Mellemfolkeligt
Samvirke i Danmörku, en þau
samtök senda t.d. árlega þús-
undir sjálfboðaliða til tima-
bundinna starfa i vinnubúöum i
þró una r löndunum.
3. Að annast samskipti við
rikisvald og alþjóðastofnanir
T.d. mætti hugsa sér að sllk
samtök tækju við starfsemi,
sem nú heyrir undir rikisvaldið,
svo sem stofnunina Aðstoð
Islands við þróunarlöndin, og
FAO-skrifstofuna. Einnig væri
eðlilegt að slik samtök sem
veita hjálp i neyðartilvikum,
svo sem Rauða Krossinn og
Hjálparstofnun Þjóðkirkjunnar
(Undirr. er það áhyggjuefni að
sjá að Hjálparstofnun Þjóð-
kirkjunnar er nú farin að snúa
sér meir að verkefnum hér inn-
anlands).
Tilgangurinn með samtökun-
um væri náttúrulega að fá al-
menning til að gefa málefnum
þróunarlandanna meiri gaum,
og sem afleiðingu þessa'aukna
áhuga, að fá Islenska rikiö til að
margfalda framlag sitt til þró-
unarhjálpar.
(Til að við gætum staðið kinn-
roöalausir i þessum málum
þyrfti aðstoð Islands viö þró-
unarlöndin að vera i námunda
við 1 miljarð I stað þeirra aumu
25 miljóna sem um er að ræða.
Kaffiskattur og
visindastörf.
En það er fleira en stofnun
áhugasamtaka um þróunarmál
sem mér er áhugamál að sósfal
• istar taki á sinar heröar. Ég tel
t.d. að forysta Alþýðubanda-
lagsins ætti að beita sér fyrir aö
fá viðurkennd sem forgangs-
verkefni i úthlutun fjár til vis-
indarannsókna verkefni sem
beinast að þróunarhjálp, eöa
rannsóknir á þvi hvernig Islend-
ingar geti oröið þróunar-
löndunum að sem mestu liði.
1 framhaldi af þvi mætti fara
að huga aö sérstöku námi i
þróunarfræöum, sem svo mætti
kalla, þ.e. menntun sérstakra
þróunarsérfræðinga. Slikar
hugmyndir eru nú t.d. mjög til
umræðu á hinum Norðurlöndun-
um. 1 þvi sambandi væri aö
sjálfsögðu eðlilegt, að við tækj-
um að okkur að mennta
ákveðinn fjölda af mönnum frá
þróunarlöndunum, einkum
þeim löndum sem hafa mögu-
leika til efnahagsþróunar á
grundvelli fiskveiöa, þvi þar er-
um við sérfræðingar.
Annað stórt verkefni er ein-
faldlega að beita sér fyrir þvi aö
fjárframlög Islands verði
margfölduð. í þvi sambandi
verður að viöurkenna þá leiðu
staðreynd, að niðurlæging
• Islands var engu minni á timum
Vinstristjórnarinnar siðustu en
á timum Mattamatt.
Varðandi þessi fjárframlög
dettur mér i hug sú aðferð sem
danir nota til að fjármagna
stóran hluta af sinni þróunarað-
stoð. Þeir hafa lagt á innTÍuthing
kaffis ákveðið gjald sem rennur
i svonefndan kaffisjóð (Kaffe-
fonden). Fé úr þessum sjóði er
siðan notað tii að fjármagna
þróunaraðstoð. Má segja að þar
með sé verið að skila aftur dá-
litlu af þeim verðmætum sem
arðrán iðnrikjanna á hinum
þriðja heimi flytur ár hvert til
Evrópu og USA.
Auðvitað er þetta vond leið,
einsog söluskattur á nauðsynja-
vörur er alltaf. En ef þessi leið
ein (eða önnur álika) er fær til
að fá fé til þróunaraðstoðar, tel
ég hana fyllilega réttlætanlega,
jafnvel þótt islenskt launafólk
verði þar með að borga meira
fyrir uppáhellinguna.
En upphaf og endir þessa alls
er að við verðum aö hindra að
afstaða Islands til þróunar-
hjálpar veröi jafn hraksmánar-
leg i framtiðinni og hún er I dag.
Auðvitað verður afstaða okkar
aumingjaleg svo lengi. sem nú-
verandi þjóðskipulag helst, en
fyrr má nú rota en dauðrota.
Myndin sýnir Þóri Þorvarftarson deiidarstjóra leiftbeina fyrstu þátttakendunum, Freysteini Sigurðs-
syni og Pétri Þorgrimssyni með vöruuppröðun o.þ.h.
Otollaður bjórkassi fór amk.
13 sinnuni
í gegnum
gæsluhlið!
Nýjung í starfi
Samvinnuskólans
A vegum Samvinnuskólans að
Bifröst og Kaupfélags Borg-
firðinga er ný hafið námskeið
fyrir nemendur skólans i
verslunarstörfum.
Þetta námskeiö fer fram á þann
hátt aö tveir nemendur dvelja i
Borgarnesi i vikutima og stunda
þar verklegt nám i verslunar-
störfum og verslunarrekstri i
sölubúöum kaupfélagsins.
Er námskeiðið skipulagt sam
eiginlega af kennurum skóians og
verslunarstjórum Kaupfélags
Borgfirðinga.
Þetta námskeið er nýjung i
starfi Samvinnuskólans sem
miöar i fyrsta lagi að þvi að gera
nemendur hæfari til starfa i
verslunum að námi loknu og i
öðru lagi að auka tengsl hins bók-
lega náms viö dagleg störf I at-
vinnulifinu.
| Frá þvi er skýrt i einu dag-
blaðanna i gær, að bjórkassi
nokkur hafi gleymst i bil lög-
rcglumanns úr Keflavik I 13 daga
áður en hann kom honum tii skila,
en þessi kassi kemur nokkuð við
sögu i svokölluðu Guðbjartsmáli.
Nú væri ef til vill ekkert við
þetta að athuga ef ekki hagaði svo
til, aö alla þessa þrettán daga,
sem ótollaður bjórkassinn var i
einkabil lögreglumannsins, fór
billinn daglega undir stjórn eigin-
konu lögreglumannsins um hliöið
á Keflavikurflugvelli, en þar
vinnur konan og þannig háttar tii,
að amk. tveir lögreglumenn eru i
senn á vakt i hliðinu að vellinum
til þess að fylgjast með þvi að þeir
sem um það fari hafi ekki með sér
þar I gegn ötollaðan varning!
Hvað skyldu þeir vera margir
bjórkassarnir sem hægt er að aka
meö út um „gæslu’-hliðin að vell-
inum án þess svo mikið sem til-
raun sé gerð til að leita þeirra?
Og ýmislegt annaö er þar falt af
ótolluðum varningi. Eða skyldi
aldrei vera leitað i sumum bilum,
en þeim mun oftar i öðrum?