Dagblaðið Vísir - DV - 26.02.2000, Blaðsíða 32

32
LAUGARDAGUR 26. FEBRÚAR 2000 JL>"V
(f^enningarverðlaun DV
Ingvar E. Sigurðsson leikari:
- leikarinn sem leiðist raunsæið
Ingvar E. Sigurðsson er óumdeilt
meðal fremstu leikara íslands í dag.
Síðan þessi krangalegi náungi út-
skrifaðist úr Leiklistarskólanum
árið 1990 hefur hann leikið margar
ólíkar persónur í ólíkum verkum á
leiksviðum, sjónvarpi og i kvik-
myndum allt frá því að túlka svan í
mannslíki í samnefndu leikriti yfir
í goðsagnakenndar persónur eins og
Pétur Gaut eða Bjart í Sumarhúsum
og Pál í Englum alheimsins. Tveir
þeir síðarnefndu koma nokkuð við
sögu menningarverðlauna að þessu
sinni með ólíkum hætti þó og það er
freistandi að spyrja Ingvar hvernig
baráttan við Bjart hafi gengið.
Allir þekktu
hinn rátta Bjart
„Ég varð að taka þetta verkefni
að vissu leyti á sálfræðinni og finna
Bjart á mínum eigin forsendum. Ég
fann fljótt að Bjartur er Eifskaplega
sterkur í hugum fólks. Menn sögðu
við mig; þú ert of grannur, of ungur,
of þetta eða hitt. Þess vegna varð ég
að sannfæra sjálfan mig og allra
aðra um að minn Bjartur væri rétt-
ur.“
Sjálfstætt fólk í leikgerð Kjartans
Ragnarssonar skiptist í tvo þætti og
skiptu allir leikarar utan einn um
hlutverk milli fyrri og seinni hluta.
Ingvar lék Bjart í fyrri hlutanum en
í seinni hlutanum var það Amar
Jónsson sem tókst á við Bjart með-
an Ingvar lék ýmis smærri hlut-
verk.
„Við erum afskaplega ólíkir leik-
arar og höfðum ekkert samráð eða
samvinnu um það hvernig skyldi
túlka Bjart í leikgerðunum tveimur.
Auðvitað var uppfærslan öll mikið
samvinnuverkefni en ég vann mína
karaktersköpun i samvinnu við
leikstjórann fyrst og fremst.“
Óhætt mun að fullyrða að Ingvar
hafi ekki áður á 10 ára ferli sínum
tekist á við persónu sem er þjóðinni
jafnhugstæð og Guðbjartur Jónsson
í Sumarhúsum. En er hann ekki
ánægður með það hvernig til tókst?
„Það var mikil ánægja meðal okk-
ar sem tókum þátt í þessu að það
skyldi takast að kveikja í fólki með
þeim hætti sem raun varð á.“
Mér leiðist raunsæis-
leikhús
Sýning Þjóðleikhússins á Sjálf-
stæðu fólki var mjög sjálfstætt verk
þar sem leiklistin naut sín og hefð-
bundið raunsæi var víðs íjarri. Ótt-
uðust menn ekkert að áhorfendur
byggjust við baðstofu á sviðinu?
„Fólk er orðið vant þessu leikhús-
formi og tekur því vel. Raunsæis-
leikhúsið er frekar ungt í leiklistar-
sögunni, nokkurs konar tískufyrir-
brigði sem ég vona að sé á undan-
haldi. Mér finnst raunsæisleikhús
leiðinlegt nema helst þegar við fjöll-
um um nútimann."
Það er óhætt að segja að síðastlið-
ið ár hafi verið nokkurs konar upp-
skeruár fyrir Ingvar. Annars vegar
var hann önnum kafinn á leiksvið-
inu þar sem Sjálfstætt fólk bar
einna hæst en i lok ársins var
einnig frumsýnd kvikmynd Frið-
riks Þórs, Englar alheimsins, eftir
sögu Einars Más Guðmundssonar
þar sem Ingvar lék Pál, aðalsögu-
hetjuna. Myndin hefur fengið mjög
lofsamlega dómáog meiri aðsókn en
algengt er um islenskar myndir hin
síðari ár.
„Svona ár koma ekki oft á ferli
leikara. Þessar tvær persónur,
Bjartur og Páll, fylgdu mér allt árið
því báðir eru mjög sterkir hvor á
sinn hátt.“
Um þessar mundir eru 10 ár síð-
an Ingvar útskrifaðist úr Leiklistar-
skóla íslands og fyrsta hlutverkið
hans á sviði Þjóðleikhússins var
ekkert smáræði en þá lék hann Pét-
ur Gaut á yngri árum. I þeirri sýn-
ingu lék Amar Jónsson einmitt á
móti honum en hann var Pétur sem
gamall maður.
Fyrsta hlutverk Ingvars eftir út-
skrift var eitt þriggja hlutverka í
leikritinu Ég er meistarinn eftir
Hrafnhildi Hagalín sem sýnt var 90
sinnum í Borgarleikhúsinu. Þar var
mótleikari hans Elva Ósk Gísladótt-
ir sem nú leikur á móti honum í
Komdu nær eftir Patrick Marber
sem sýnt er í Þjóðleikhúsinu.
„Það var mjög góð reynsla fyrir
mig að fá að leika sama leikritið 90
sinnum svona nýútskrifaður. Mað-
ur lærir mikið á því.“
Hef verið heppinn
Hér mætti einnig nefna hina róm-
uðu sýningu Kæru Jelenu sem Ingv-
ar lék eitt aðalhlutverkið í þegar
hann var nýútskrifaður. Er eitt-
hvert hlutverk á þessum 10 ára ferli
Ingvar Sigurðsson hefur tekist á við fjölda persóna á 10 ára leikferli, bæði á leiksviði, sjónvarpi og í kvikmyndum.
sem er honum sérstaklega hug-
stætt?
„Ég hef verið mjög heppinn að
því leyti að ég hef fengið að takast á
við mörg ólík hlutverk. Stundum
hefur gengið vel en stundum hafa
líka orðið slys sem er ágætt því
maður lærir ekkert minna af þeim.
En það er ekkert eitt sem mér finnst
standa upp úr.“
Ingvar segir að það sé frábært að
fá viðurkenningu eins og þessa þeg-
ar hann hafi nýlokið við tvö stór
verkefni.
„Þetta er góður tími fyrir mig.“
Um þessar mundir er Ingvar að
leika i sýningu Þjóðleikhússins á
Komdu nær eftir Patrick Marber en
segist að öðru leyti hafa frekar hægt
um sig. Þó er hann nýbúinn að leika
í einum af fimm hlutum í nýrri
kvikmynd sem heitir Villiljós og er
gerð eftir handriti Huldars Breið-
Qörð. Ingvar leikur í tveimur hlut-
um af fimm sem tengja myndina
samgn en fimm leikstjórar eiga að
leggja krafta sína að verkinu.
„Þetta verður vonandi allt í lagi
en að öðru leyti vil ég gjarnan fá að
láta lítið á mér bera um tíma og
hugsa minn gang og leggja höfuðið í
bleyti.“
-PÁÁ
Friðrik Þór Friðriksson kvikmyndagerðarmaður:
Ég sé kassann örugglega aldrei aftur
- höfundur „Englanna" rifjar upp fyrstu skrefin
Þegar Friðrik Þór Friðriksson var rétt um tví-
tugt, nemandi í Menntaskólanum við Sund, gerði
hann „heimildamynd með sannsögulegu ívafi“,
eins og hann orðar það, um lífið í skólanum og
fékk hana sýnda í íslenska ríkissjónvarpinu. Þetta
var árið 1975, það var enn eftir fjórðungur af öld-
inni og Friðrik langaði til að verða kvikmynda-
gerðarmaður. Skömmu seinna setti hann saman
umsókn um skólavist í fínasta kvikmyndaskóla á
Ítalíu, í Cinecitta i Róm, og sendi í suðurveg.
„Ég hafði mikið dálæti á ítölskum kvikmynda-
gerðarmönnum eins og Fellini og vildi gjaman fá
áhrif frá þeim og þess vegna sótti ég um þennan
skóla," segir Friðrik þegar hann rifjar þetta upp í
samtali við DV.
Umsókninni fylgdi dálítill pappakassi með ýms-
um gögnum og nokkmm átta millímetra spólum
sem höfðu að geyma verk umsækjandans. Um-
sóknin komst aldrei á leiðarenda og kassinn mun
hafa verið boðinn upp sem óskilamunur á flugvell-
inum í Róm.
Ritarinn sem varð skólastjóri
„Seinna átti ég leið um Róm og hellti mér yfir
ritara skólans vegna þessa máls en þar ypptu
menn öxlum og sögðust hafa þarfari verkum að
sinna en sendast út á flugvöll eftir umsóknum út-
lendinga og fannst ekkert athugavert við þetta.
Ég sat svo í panel fyrir Evrópsku akademíuna
fyrir fáum árum og þá sat við hlið mér skólastjóri
þessa skóla sem var þá hinn sami ritari og hafði
verið þegar ég sótti um. En ég sé kassann áreiðan-
lega aldrei aftur.“
Friðrik er því sjálfmenntaður kvikmyndagerð-
armaður í heíðbundinni merkingu orðsins. Hann
segist heldur ekki hafa mikla trú á skólanámi á
þessu sviði þótt hann hafi á sínum tíma sótt um
fleiri skóla en þann ítalska.
Hægt að kenna stafsetningu
„Það eru yfirleitt ekki góðir kvikmyndagerðar-
menn sem eru að kenna öðrum heldur menn sem
ekki hafa getað sannað sig úti á markaðnum, þó
auðvitað séu til hugsjónamenn á þessu sviði. Kvik-
myndaskólar eru dálítið eins og skólar fyrir rit-
höfunda. Það er hægt aö kenna mönnum stafsetn-
ingarreglur og stílbrögð en það er ekki hægt að
kenna þeim að skapa. Það að hafa ekki lært til
fulls þessar reglur hefur hjálpað mér til að komast
undan ýmsum hefðum."
Friðrik sýndi fyrstu kvikmynd sína í ágúst 1981.
Það var Brennu-Njáls saga sem sýnd var fyrir
fullu húsi í Háskólabíói en aðeins ein sýning.
Mynd þessi er löngu sögufræg en hún sýnir vand-
Friðrik Þór Friöriksson er sjálfmenntaöur kvikmynda-
gerðarmaður sem frumsýndi fyrstu mynd sína fyrir tæp-
um 20 árum. Mynd hans, Englar alheimsins, fær um
þessar mundir betri aðsókn en dæmi eru um til margra
ára.
aða hátíðarútgáfu bókarinnar brenna til
ösku.
Njáll, djöflar og englar
Þó Brennu-Njáls saga næði ekki at-
hygli fjöldans hafa margar kvikmyndir
sem Friðrik Þór hefur gert síðan hlotið
afar góðar viðtökur. Sú mynd hans sem
mesta aðsókn hefur hlotið er Djöflaeyjan
sem hann gerði 1996 eftir sögu Einars
Kárasonar en um 85 þúsund manns koma
að sjá hana á íslandi á einu ári.
Um þessar mundir er mikið ævintýri í
gangi á þessu sviði þar sem Englar al-
heimsins hefur náð slíkum vinsældum að
fá dæmi eru um slíkt af íslenskri mynd á
seinni árum. Englar alheimsins hafa ver-
ið tæpa tvo mánuði í sýningu og að sögn
Friðriks eru áhorfendur þegar orðnir ríf-
lega 70 þúsund. En það í samræmi við
það sem hann bjóst við?
„Maður vonar alltaf að margir komi en
ég hef svo oft haft rangt fyrir mér að ég
er hættur að reyna að reikna þetta út.
Maður gerir bara eins vel og maður getur
og svo eru það áhorfendur sem annaðhvort koma
eða ekki. Þetta er mjög ánægjulegt og greinilegt að
þetta er mynd sem fólk er að sjá oftar en einu
sinni.“
Englar alheimsins hefur aðeins verið sýnd í
Gautaborg utan íslands en meðframleiðendur
Friðriks að myndinni eru meðal annars Svíar. Síð-
an á eftir að selja myndina um allan heim en að
sögn Friðriks hafa kvikmyndir hans á seinni
árum yfirleitt verið seldar til 20-26 landa.
„Markaðurinn hefur reyndar verið að stækka
með hverri mynd. Þetta getur tekið nokkur ár.
Það er t.d. núna verið að taka Djöflaeyjuna til sýn-
inga vestur í Bandaríkjunum, fjórum árum eftir
Englar alheimsins er gerð eftir sögu Einars Más
Guðmundssonar og byggist á sannsögulegum
fyrirmyndum.
að hún er gerð. Þetta er í samræmi við að menn
telja eðlilegt að fjármagn sem lagt er í kvikmynd
skili sér til baka á um það bil 7-10 árum.“
Ekki eftir neinu að bíða
íslenska kvikmyndasamsteypan, fyrirtæki Frið-
riks Þórs, ræður orðið lögum og lofum í íslenskri
kvikmyndagerð og kemur með einum eða öðrum
hætti að flestum kvikmyndum sem framleiddar
hafa verið á íslandi hin síðari ár. Friðrik vill líkja
þessu við fiskeldi eða áþekkan iðnað þar sem
framleiðsla verður að vera jöfn og stöðug. En hvað
gerist næst?
„Næst fórum við í að framleiða mynd eftir Gísla
Snæ Erlingsson sem heitir Ikingut og fjallar um
grænlenskan dreng sem rekur til fslands á miðöld-
um. Svo ætlar Hal Hartley að vinna með okkur
mynd sem heitir Monsters og við erum að fram-
leiða kvikmynd Maríu Sigurðardóttur, Regínu,
sem er barnamynd, reyndar dans- og söngvamynd.
Næsta mynd okkar sem kemur í kvikmyndahús er
Fíaskó eftir Ragnar Bragason, frmnraun hans á
þessu sviði sem verður fnnnsýnd 10. mars nk.“
En hvenær sest Friðrik aftur í leikstjórastól-
inn?
„Það getur vel orðið í haust. Það eru nokkur
verkefni í sigtinu en Fálkar, eftir handriti Einars
Kárasonar, er fullíjármagnað svo það er ekki eftir
neinu að bíða.“ -PÁÁ
Bjartur og Páll hafa
fylgt mér allt árið
JD'V LAUGARDAGUR 26. FEBRÚAR 2000
enningarverðlaun DV«
X
Linda Björg Árnadóttir fatahönnuður:
Þrautseigja, sjálfstraust og áræði
- Crylab hannar fyrir allan heiminn
Linda Björg Árnadóttir fatahönnuður fær menningarverðlaun DV fyrir hönn-
un aö þessu sinni.
„Það er mikilvægt að fólk geri sér
grein fyrir því að hér er um að ræða
risavaxna iðngrein þar sem miklir
peningar eru í umferð og þama eru
mikil tækifæri. Það þarf að byggja
upp virðingu fólks og skilning á
hönnun sem er ekki fyrir hendi, né
heldur þekking á faginu sem slíku.
Þess vegna finnst mér gaman að fá
þessa viðurkenningu fyrir hönnun
því það er skref í átt til þess að auka
skilning fólks.“
Þetta segir Linda Björg Ámadótt-
ir, handhafi menningarverðlauna
DV fyrir hönnun að þessu sinni.
Linda hefur ekki setið auðum hönd-
um frá því hún lauk námi í fata-
hönnun í Frakklandi fyrir þremur
árum. Hún hefur stofnað þegar að
loknu námi sitt eigið hönnunarfyr-
irtæki, Crylab þar sem eru hannað-
ar fatalínur og einstakar flíkur sem
eru sýndar og seldar á tiskusýning-
um víða um heim. Linda og félagar
hennar beina einkum sjónum sín-
um á Bandaríkjamarkað og eru með
umboðsmenn þar og í Bretlandi en
einnig hafa flíkurnar verið sýndar í
London, París og Tokyo við góðar
undirtektir.
Boðið til Tokyo
„Við erum með góðan umhoðs-
mann í Ameríku sem hefur yfir að
ráða svokölluðu „showroom" þar
sem fótin okkar eru til sýnis og
sölu. Okkur var nýlega boðið að
taka þátt í stórri tískusýningu í
Tokyo svo við getum ekki verið
annað en ánægð með undirtektim-
ar.“
Linda lauk námi frá textíldeild
Myndlista- og handíðaskólans áður
en hún fór til Frakklands og lærði
þar hönnun í tvö ár.
„Það er fjöldi fólks sem lærir fata-
hönnun en gefst síðan upp þegar
það kemur heim aftur eða ætlar út
á vinnumarkaðinn því hér heima á
íslandi er enginn fataiðnaður og
erfitt ef ekki ómögulegt að fá vinnu
við að hanna föt hér.“
Þetta átti þó ekki við Lindu sem
datt aldrei í hug annað en berjast
áfram að íslenskum víkingshætti og
skapa sér sín eigin tækifæri frekar
en leggja árar í bát.
Þrautseigja númer eitt,
tvö og þrjú
„Það sem þarf í þessu fagi en
þrautseigja númer eitt, tvö og þrjú.
Síðan kemur sjálfstraust og áræði
en hæfileikar eru miklu neðar á list-
anum,“ segir Linda.
Crylab er til húsa á Laugavegi 26
en fötin sem Linda hannar eru t.d.
seld í versluninni Kron á Laugavegi
og að sögn Lindu stendur til að
auka úrvalið þar og gefa þannig ís-
lendingum kost á að fata sig í ríkara
Fötin frá fyrirtæki Lindu, Crylab, eru
seld undir vörumerkinu SVO í Jap-
an, Evrópu og Ameríku.
mæli upp frá SVO en það er vöru-
merkið sem fötin eru seld undir.
„Við framleiðum fötin þar sem
það er hagkvæmast og höfum látið
framleiða þau að miklu leyti í
Frakklandi. Það er almennt séð
ódýrast að láta framleiða föt 1 Asíu
og þangað hljótum við að stefna í
framtíðinni en til pess að það sé arð-
bært þarf magnið að vera meira en
við ráðum við að sinni. Auk þess
eru vegalengdir mjög miklar og ým-
islegt þess háttar sem flækir málið.“
Linda segir að ef íslenskur fata-
iðnaður sé samkeppnishæfur við v
iðnað annars staðar þá muni SVO-
fötin verða saumuð hér heima og
telur reyndar að aukin umsvif muni
verða á vegum Crylab hér heima
innan skamms. -PÁÁ
Snorra á Húsafelli, sögu frá 18. öld, að stíga yfir
gljúfrið og skrifa sögulega skáldsögu, þar sem
Snorri var fræðileg bók skrifuð af þeim léttleik
sem fremur einkennir skáldskap."
Heilahvelin hætt að rífast
Stúlka með fingur, sem Þórunn fékk
Menningarverðlaun DV fyrir, er íjórða skáld-
saga hennar. Hún segist ætla á næstu árum
að fást við bæði skáldskap og sagnfræði. Hún
er að skrifa ævisögu íslenskrar konu sem er
búsett í Svíþjóð og hefur lagt drög að skáld-
sögu sem er laus við fortíðina en hún vill
ekki segja frekar frá á þessu stigi.
„Ég fann lengi spennu milli sagnfræðinnar
og skáldskaparins því þetta eru ólíkir heim-
ar. Sagnfræðingar tortryggja skáldskap og
listamenn fræðin. Nú finnst mér að ég hafi
náð sáttum milli þessara tveggja heima í
mér, mér finnst þeir báðir jafnmerkilegir.
Heilahvelin í mér eru hætt að rífast.“
Þórunn hefur nýlega fengið styrk til að
skrifa ævisögu þjóðskáldsins Matthíasar
Jochumssonar en hún segir aö það verði
nokkurra ára verk sem hún verði að vinna
að með hléum.
„Ég fékk áhuga á fortíðinni gegnum sögu-
legar skáldsögur og kvikmyndir. Mín leið til
fortíðarinnar hefur alltaf verið í gegnum list-
ina. Eftir að ég heillaðist af fortíðinni gat ég
lagt á mig lestur fræðirita til að komast bet-
ur þangað. Sögulegar skáldsögur eins og Á
hverfanda hveli og ævisögur eins og Veröld
sem var eftir Stefan Zweig höfðu mikil áhrif
á mig. Ég held að ég hafi orðið nærsýn af því
að lesa Á hverfanda hveli á nóttunni sem
barn.“
Systurnar eru jafnfallegar
Þórunn segir að verðlaun fyrir skáldsögu
eftir að hafa fengið tilnefningu til verð-
eins og kjósandi milli flokka. En eru ekki
allir flokkar að leysast upp um þessar
mundir, skil og landamæri?"
Þórunn segir að það hafi verið algjör til-
viljun að hún lagði fyrir sig sagnfræði, hún
hafi ekki haft neinn metnað til að verða
skáld eða sagnfræðingur.
„Ég leit á prófskírteinið mitt eftir stúd-
entspróf og sá að hæstu einkunnirnar voru
í sögu og ensku og ákvað þvl að læra þær
greinar í háskólum. Síðan skrifaði ég cand.
mag. ritgerð sem sóst var eftir að gefa út í
ritröð því slíkt efni vantaði og eftir það fór
bókaboltinn að rúlla.“
Ljóðboltinn rúllar
Það er til skemmtileg saga af því hvern-
ig Þórunn steig sín fyrstu skref á skálda-
brautinni. Einhvern tímann í kringum 1980
orti hún sitt fyrsta ljóð sem var ættjarðar-
þula af þeirri gerð sem þá var alls ekki í
tísku.
„Ég sýndi Gunnari Karlssyni prófessor
ljóðið. Hann sýndi Silju Aðalsteinsdóttur
konu sinni það og hún birti það i Tímariti
Máls og menningar. Það var síðan tekið
upp í ritsafn sem hét Ljóð ungskálda. Þetta
var fyrsta og eina ljóðið sem ég hafði ort.
Ég hafði ekki einu sinni reynt að koma því
á framfæri en það komst í ljóðaúrval. Eftir
þetta fór ég að skrifa hjá mér ljóðhugmynd-
ir.“
Þar sem þrjár götur mætast
Annað mikilvægt skref í átt frá sagn-
fræði til skáldskapar segist Þórunn hafa
stigið þegar hún skrifaði bók með Megasi
sem hér Sól í Norðurmýri og var skáldævi-
saga.
„Maðurinn minn, Eggert Þór Bemharðs-
son, vaknaði einn morgun eldsnemma og
*
í
;
Þórunn Valdimarsdóttir rithöfundur:
r Heilahvelin í mér eru hætt að rífast
Þórunn Valdimarsdóttir, sagnfræðingur og
rithöfundur, segist alltaf hafa haft hálfgerða
vantrú á verðlaunum. Eins og sagnfræðingi
sæmir horfir hún til fortíðar eftir skýringum og
telur ótímabæran dauða silfurhestsins og silf-
urlampans líklega skýringu.
„Ég ólst upp við að verðlaun væru tortryggi-
leg. Hef með tímanum lært að það fer eftir fólk-
inu sem situr í nefndunum hverju sinni hvers
virði þau eru,“ segir hún yfir kaffibolla á Borg-
inni eftir afhendinguna.
„Skáldsagan Stúlka með fingur er um klass-
ískt efni, það er að segja fortíðina, ég spila i
þessari skáldsögu á hljóðfæri fortíðar. Það er
þess vegna sem þessi saga fellur í kramið. ís-
lendingar hafa sýnt það síðustu ár að þeir hafa
mikla þörf fyrir að kafa i fortíð sína.“
Þórunn segist hafa ferðast til síðustu alda-
móta í a.m.k. 3-4 ár í vinnu sinni. Eins og aðr-
ir fara í Álverið hefur hún farið til fortíðar í
vaktavinnu sem sagnfræðingur.
„Það lá lengi á mér eftir að ég skrifaði um
launa fyrir sagnfræði styrki hana í þeirri
trú að hún geti sinnt þessum tveimur
greinum í senn.
„Það er viss geðklofi að sinna bæði
skáldskap og fræðum í einu. Fræðin fyrir-
líta skáldskapinn og skáldskapurinn tor-
tryggir sagnfræðina. Þetta eru systur og
þeim kemur alls ekki vel saman. Ég hef
loksins náð að sætta þessar andstæður
innra með mér og finnst þær loksins báðar
jafnfallegar. Lengi stökk ég milli þeirra
sagði að ég ætti að skrifa bók með Megasi.
Ég hafði þekkt Megas lengi og hugsaði með
mér að ég mundi gera þetta ef ég hitti hann
þennan dag. Ég mætti honum síðan á mjög
magískum stað þar sem þrjár götur mætast
i miðbæ Reykjavíkur, Skólavörðustígur,
Bankastræti og Laugavegur. Megas hjálp-
aði mér að stíga fyrstu skrefin í áttina að
skáldskapnum frá sagnfræðinni,“ segir
Þórunn að lokum.
-PÁÁ
I