Vísbending


Vísbending - 31.01.1991, Blaðsíða 5

Vísbending - 31.01.1991, Blaðsíða 5
B ISBENDING Það hafa þeir gert vegna þess að lægri verðbólga hefur verulega lækkað kostnaðinn við að eiga lausafé. í kjölfar minnkandi verðbólgu og lægri verðbólguvæntinga hafa heimili og fyrirtæki því byggt upp lausafjáreign sína, sem hafði rýrnað mjög í verðbólgu liðinna ára. Þetta er hins vegar næsta viðkvæmt jafnvægi. Jafnskjótt og verðbólgan vex og/eða trú heimila og fyrirtækja á að verðbólgan haldist lág dofnar munu þessir aðilar minnka lausafjáreign sína. Hið uppsafnaða lausafé mun þá að hluta koma fram í eftirspurn eftir vöru og þjónustu. Þá vex þensla og verðbólguhjólið snýst hraðar á nýjan leik. Þegar á allt er litið, eru því miklar lfkur á því, að verðbólgan fari nokkuð vaxandi á þessu ári,einkum síðari hluta þess. Virðist ekki fjarri lagi að ætla að verðbólgan verði kominn yfir 15% í árslok 1991. Horfur í verðlags- og efnahags- málum Dr. Agúst Einarsson: Fyrir nokkrum árum kom einn af framkvæmdastjórum alþjóðadeildar Shell á aðalfund Skeljungs hf. Shell er með stærstu félögum í Evrópu og órói var sem oft áður á olíumörkuðum. Hinn hollenski gestur var vitanlega spurður hvort olíuverð myndi lækka eða hækka á næstunni. Svarið var einfalt: "Já". Líklega er ráðlegt að svara með svipuðum hætti þegar spurt er um horfur í verðlags- og efnhagsmálum hérlendis á nýbyrjuðu ári. Engin spá er betri en forsendurnar, sem liggja til grundvallar. Oft hefur verið hægt að framreikna stærðir miðað við álíka þróun og var á síðustu árum, en sjaldan hefur sú aðferð átt minna við en einmitt núna. Aðstæður eru hinar sérkennilegustu. Verðbólga er minni en í áraraðir, gengið stöðugt allt síðasta ár fyrir utan innbyrðis breytingu gjaldmiðla, jafn- vægi á fjármagnsmarkaði, jafnvægi á vinnumarkaði og ríkissjóðshalli fjár- magnaður innanlands. Þetta er allt árangur þeirrar efnahagsstefnu sem var mótuð í kjarasamningum VSÍ og ASÍ í febrúar 1990. Þessi efnahagsstefna var kölluð núlllausn, en gengur nú almennt undir nafninu þjóðarsátt, þótt vissulega séu ekki allir landsmenn sáttir við hana. Að komast á lygnan sjó Þjóðarsátt hafði það markmið að sigla þjóðarskútunni á lygnan sjó út úr stórsjóum verðbólgu og þenslu. Síðustu 10 ár hefur verðbólga hér verið allt að 5 falt hærri en í nágrannalöndum og stundum enn meiri. Það hefur dregið mátt úr atvinnulífinu og offjárfestingar, umframeyðslá, léleg áætlanagerð og ábyrgðarleysi settu svip á efnahagslífið og komu í veg fyrir hagvöxt síðustu ár. Þessum málum má vel lfkja við alkóhólistann sem drekkur nær stöðugt. Smátt og smátt leiðir það til þess að starfið líður fyrir drykkjuna. Þannig fór fyrir okkur. Við sýndum hér áður fyrr verulega meiri hagvöxt en aðrar þjóðir. Drykkjumaðurinn getur aðeins valið milli þess að hætta að drekka eða deyja, og vilji hann hætta þá kostar það mikið persónulegt álag og venjulega sérhæfða meðferð. Þannig þurfti íslenskt þjóðarbú að ganga í gegnum harðar aðgerðir á síðasta ári og þessu er alls ekki lokið. Það líður ekki öllum vel meðan á þessu stendur en ekki er hætt nauðsynlegri meðferð vegna þess að manni líður illa. Þessi meðferð eða þjóðarsáttin hefur skilað árangri en þetta er aðeins upphafið að varanlegri lækningu. Næsti þáttur þjóðarsáttar Ekki dugar að liggja við stjóra í lygnum sjó heldur verður að sækja fram til aukins hagvaxtar á nýjan leik. Við höfum dregist aftur úr á liðnum árum en gleymum því ekki, að íslendingar eru með ríkustu þjóðum í heimi og óvíða eru lífskjör betri. Svartsýni hefur stundum gætt í skrifum manna um þessi mál og miklu minna er gert úr stöðu okkar í alþjóðlegum samanburði en ástæða er til. Þótt síðustu 3 ár hafi dregið í sundur með okkur og öðrum þá eru öll skilyrði til staðar til að vinna þennan mun upp aftur og enn erum við meðal best settu þjóða heims í efnhagslegu tilliti. Forsenda þessa er að verðbólgan haldist lítil áfram og jafnvægi ríki milli hinna ýmsu stærða í efnahagslífinu. Verðlagshorfur þessa árs fara algerlega eftir því hvernig til tekst í öðrum þætti þjóðarsáttarinnar. Hinir hófsömu kjarasamningar stærstu aðilanna á vinnumarkaði, sem eru grundvöllur þjóðarsáttar, spruttu vitanlega ekki úr engu. Á undan hafði samdráttur og aðhald í peningastjórnun skapað svigfúm til slfkra aðgerða og full alvara fylgdi fastgengisstefnunni í þetta sinn. Það að svo vel gekk í fyrsta þætti var ekki eingöngu kjarasamningum að þakka heldur einnig því, að verðlag á sjávarafurðum hækkaði í erlendri mynt um 20% á liðnu ári. Þetta skiptir höfuðmáli hjá þjóð sem er verulega háð utanrfkisverslun, en um helmingur gjaldeyristeknanna kemur frá sjávarútvegi. A þessu ári eru horfur um útflutningsverðlag í besta falli að verð haldist, en verðhækkanir verða varla meiri á næstunni. Um 11 % lækkun dollars á síðasta ári hefur sett mark sitt á útflutningsverslunina en samdráttur hefur orðið á útflutningi til dollarasvæða en veruleg aukning í Evrópu. Ekki er ósennilegt að meðalgengi verði nær óbreytt á þessu ári eins og á því síðasta, þótt dollar falli lfklega eitthvað enn. Þrátt fyrir það verður útflutningur líklega með svipuðu sniði og í fyrra að frátöldum loðnuafurðum. Atvinnuvegir og vandamál Veruleg framleiðniaukning verður í sjávarútvegi í kjölfar samnýtingar kvóta og nokkurrar minnkunar fiski- skipaflotans vegna kvótakerfisins á næstu árum. Uppstokkun í landbúnaði er nauðsynleg til að bæta lífskjör neytenda og bænda sé litið til lengri tíma. Fátt bendir til að slík endurskipulagning hefjist á þessu ári, þótt öll hagfræðileg rök styðji slíkt. Vandinn er pólitískur og tengist m.a. ójöfnum atkvæðisrétti og vel byggðum varnarmúr um núverandi kerfi. Á næstu árum verður að taka á ríkisfjármálum og lífeyrisskuld- bindingum. Það og önnur atriði sem áhrif hafa á verðlagsþróunina á þessu ári fara verulega eftir þeim pólitfsku áherslum sem rfkisstjórn mun marka. Kosningar eru í vor og fram að þeim tíma verður aðallega haldið í horfinu. Hvort ný stjórn beri gæfu til að stokka upp landbúnað og ríkisfjármál og leyfa frjálsum, ferskum straumum að leika um efnahagskerfið í enn ríkara mæli skal ósagt látið. Mikilvægt er að peningamark-

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.