Helgarpósturinn - 05.06.1997, Síða 22

RMMTUDAGUR 5. JÚNÍ1997
22
Brian Wilson
Wouldn’t lt Be Nice
Bloomsbury 1996
Sjáffsævisaga Brians
Wilson
Brían Wilson er öllum sem fylgj-
ast meö poppsögunni vel kunnur.
Hann er af mörgum talinn einn
besti upptökustjóri sögunnar. Brian
Wilson er einnig höfuöið á bak viö
hljómsveitina Beach Boys sem nó
hefur starfað í um þrjátíu ár. Auk
lagasmíöanna hefur Wilson veriö
aöal bas.sa- og hljómborösleikari
sveitarinnar frá upphafi.
Nú hefur Brian skrifaö ævisögu
sína þar sem hann rekur langan og
viöburöaríkan feril sinn. Brian rekur
æsku sína, sem var oft á tíöum erf-
iö, enda faöir hans, Murry Wilson,
afar stjórnsamur. Þaö var reyndar
Murry sem ýtti hljómsveitinni Beach
Boys úr vör en í henni voru einnig
tveir bræöur Brians, þeir Carl og
Dcnnis (sá síöarnefndi er látinn).
Meö árunum versnaöi andlegt
ástand Brians og þunglyndi og eit-
urlyfjaneysla uröu sífellt stærri
þættir í lífi hans, en þaö var ekki
fyrr en áriö 1980 sem hann sneri
þeirri óheillaþróun viö, enda lá þá
fyrir aö hann yröi rekinn úr hljóm-
sveitinni.
Brian Wilson skilar góöu dags-
verki meö þessari ævisögu og hann
gerir um leiö tilraun til þess aö gera
upp viö erfiöa æsku sína og sjálfan
sig. Raunar minnir bókin stundum á
risavaxna tímaritsgrein (tæplega
400 stöur) en þaö er líklega vegna
þess hversu léttur og meðfærilegur
stíll hennar er.
Þá hefur bókin hvarvetna hlotiö
mikla hrifningu gagnrýnenda og það
er hiklaust hægt aö mæla meö
henni.
Bókin er 398 síöur, fæst hjá
Máli og menningu og kostar 1.795
krónur.
Oliver Sacks
The Island of the
Colorblind
Vintage 1997
Eyja hinna litblindu -
ferðasaga
Oliver Sacks er taugasjúkdóma-
fræöingur sem auk vísindastarfa
hefur getiö sér frægð fyrir ritstörf.
Meöal frægustu bóka Sacks eru
trúlega An Anthropologist on Mars,
The Man Who Mistook His Wife for
a Hat og Awakenings, en sú síöast-
nefnda hefur veriö kvikmynduö eins
og flestir þekkja trúlega. Oliver
Sacks er fæddur á Bretlandi, þar
sem hann var alinn upp til þess aö
veröa læknir, en foreldrar hans og
tveir af þremur bræörum hafa lagt
læknavísindin fyrir sig.
í þessari nýjustu bók sinni, The
Island ofthe Colorblind, rekur
Sacks heimsóknír sínar til Mikró-
nesíu sem er eyjaklasi í Kyrrrahaf-
inu rétt fýrir austan Rlippseyjar.
Meginhluti bókarinnar fjallar um
heimsókn Sacks til eyjunnar Pingel-
ap, sem telur aöeins nokkur hundr-
uö íbúa. Ibúarnir höföu veriö um
eitt þúsund rétt fýrir aldamótin
1800 þegar hvirfilbylur gekk yfir eyj-
una og olli miklu manntjóni og þeir
sem komust af voru aöeins um tutt-
ugu. Vegna innbyröis skyldleika
eyjaskeggja kom upp augnsjúkdóm-
ur sem hrjáir 12% íbúanna, en
hann veldur því aö menn greina
enga liti í umhverfinu. Þetta var eitt
rannsóknarefna Sacks í feröinni til
Míkrónesíu.
The Island of the Colorblind er
ævintýraleg feröasaga, enda hefur
Sachs næmt auga fyrir öllu þvi sem
er áhugavert í umhverfinu. Hafi
menn kunnaö aö meta fyrri bækur
Sachs þá er nær öruggt aö þeir
veröa ekki fýrir vonbrigðum meö
þessa.
Bókin er 298 síöur, fæst hjá
Máli og menningu og kostar 975
krónur.
Alvara
Bókabúð
Máls
og menningar
er opin
frá 10 til 22
alla daga
vikunnar
Robert Wright:
The Moral Animal
Why We Are The Way We
Are
Abacus 1996
Þróunarsáffræði
mannskepnunnar
Robert Wright skrifaöi af
hvaö mestri skynsemi um bókina
The Bell Curve þar sem Charles
Murray og Richard J. Herrn-
stein reyndu aö færa tölfræöileg-
ar sönnur á aö svertingjar væru
verr gefnir en hvitir, sem aftur
fara halloka gegn Asíubúum.
Verkfæri Wrights er þróunarsál-
fræöi sem, í stuttu og einfölduöu
máli, færir þróunarkenningu
Darwins, en hún tók til líffræöi-
legrar þróunar, yfir á andlegt líf
manneskjunnar.
Wright svarar hversdagslegum
spurningum eins og þeirri hvers
vegna karlar hafa tilhneigingu til
aö vera fjöllyndari en konur meö
því aö skoöa forsendurnar. Hann
bendir á aö í öndveröu tileinkuöu
karlmenn sér konur á sambæri-
legan hátt og dýr merkja sér
svæöi eöa hreiöurstæöi. Tilgang-
ur karlsins var aö eignast af-
kvæmi og kvenna aö fá vernd í
meögöngunni og fyrir afkvæmi
sitt. Konan lætur karlinn hafa fyr-
ir sér því aö hún þarf fullvissu
um aö hann yfirgefi hana ekki
þegar samförunum er lokiö.
Samskipti kynjanna eru aö-
eins einn þáttur í bók Wrights.
Hann ræöir trúarþörfina, sjálfs-
blekkinguna (þó ekki í samhengi
viö trúna), félagslega viöurkenn-
ingu og sjálfsmoröstilhneigingar.
Wright er blaðamaöur og
stundum þegar þeir fara á vett-
vang fræöa og vísinda veröur ár-
angurinn hálfkák í besta falli en
gervivísindi í versta falli. Wright
tekst ágætlega aö sneiöa hjá
ódýrum alhæfingum og lesand-
inn er hvattur til aö máta eigin
vitund viö þá greiningu sem
hann kemur meö. Neöanmáls-
greinar og heimildaskrá gefa les-
andanum einnig tækifæri til aö
kanna fræöilegan grundvöll þró-
unarsálfræöinnar. En til þess
þarf vitanlega nokkra nennu.
Bókin kostar 1.795 kr. og
fæst hjá Máli og menningu.
Ríkisstjórnin um upplýsingasamfélagið...
Internetid
efli lýdrædi,
Jafnretti...
Ilok maímánaðar féll dómur
fyrir alríkisdómi á Manhatt-
an í New York-’borg, þar sem
komizt var að þeirri niður-
stöðu, að dómar dómstóla
væru almannaupplýsingar. Af
þeirri ástæðu einni væru dóm-
ar og meðfylgjandi dómsskjöl
ekki háð sérstökum útgáfurétti
bókaforlaga almennt eða for-
leggjara, sem hefðu sérhæft
sig í útgáfu á laga- og dóma-
textum. Ef þessi niðurstaða er
yfirfærð á ísland væri ekki
hægt að veita tilteknu bókafor-
lagi réttinn til að gefa út ís-
lenzka lagasafnið eða dóma
Hæstaréttar og annarra dóm-
stóla landsins.
í pistli hér í HP sl. fimmtudag
fjallaði ég um svipað vandamál
vegna birtingar laga á Internet-
inu og færði einkum rök fyrir
því, að lög landsins væru og
gætu ekki verið til sölu í skjóli
samninga við ráðuneyti um
birtingu. Hér var verið að
gagnrýna dómsmálaráðuneyt-
ið fyrir að ráðskast með al-
mannaeign og það gegn gjaldi.
Gjaldtaka ráðuneytisins á sér
eicki stoð í veruleikanum. í
grundvallaratriðum á Manhatt-
an-dómurinn við hérlendis. í
raun ber samfélaginu skylda til
að nýta nýja tækni með því að
gera dóma og málsskjöl að-
gengileg á netinu.
Dómar eru almannaeign
Bandaríski dómurinn þykir í
sumum kimum Bandaríkjanna
allrótækur. Málið snerist um
það, að fyrirtækið Hyperlaw,
sem gefur út efni á CD-ROM-
diskum, má samkvæmt niður-
stöðunni skanna alla dóma,
sem West Reporters, stærsta
útgáfufyrirtæki dóma í Banda-
ríkjunum, hefur tekið saman,
án þess að það teljist brot á út-
gáfurétti.
Dómarinn sagði, að West
gæti gert kröfu til þess að eiga
útgáfurétt (höfundarrétt) á
niðurröðun dómanna, tilvísun-
um, athugasemdum og vali á
dómum til birtingar. En bóka-
forlagið getur ekki átt einka-
rétt á uppkveðnum dómi sem
slíkum.
Hérlendis er þegar búið að
kveða upp úr um það, að ís-
lenzk lög eru ekki til sölu, með
því að starfsmönnum Alþingis
hefur verið falið að koma laga-
safninu í vefrænt form. Hæsti-
réttur er byrjaður að huga að
netinu, en að öðru leyti skilst
mér að dómstólar landsins séu
vart farnir að hugsa sér til
hreyfings. Ekki er ástæða til að
ætla, að hérlendis verði dóm-
stólaslagur um útgáfurétt
dóma, enda gilda sömu grund-
vallaratriði um almannaeðli
dóma og laga.
Ríkisstjórnin hefur þegar
lagt sitt af mörkum til þess að
gera ísland að því, sem kallað
er „opið samfélag", þótt betur
megi, ef duga skal. Þetta var
gert með setningu upplýsinga-
laganna. Næsta stórverkefni er
að stuðla að því, að upplýs-
ingabyltingin nái víðtækri fót-
festu hér á landi — með lág-
marksafskiptum stjórnvalda
þó. Sú samfélagsmynd, sem
við nefnum gjarnan „upplýs-
ingasamfélagið", er sífellt að
Fiölmiðlar
Halldór Halldórsson
skrifar
færa sig upp á skaftið hérlend-
is og er það vel.
Almenninpur hafi aðgang
að upplýsingakerfum ríkis
í „Framtíðarsýn ríkisstjórnar
íslands um upplýsingasamfé-
lagið“ segir m.a. í kafla um
meginmarkmið:
„Landsmenn hafi greiðan að-
gang að upplýsingasamfélag-
inu. Kostir þess verði nýttir til
þess að efla lýðræði og auka
lífsgæði, til hagsbóta fyrir al-
menning og íslenskt atvinnulíf.
Upplýsingatækni verði beitt á
öllum sviðum, hvort sem er
við nýsköpun, helbrigðismál,
vísindi, listir og menningu eða
á öðrum sviðum daglegs lífs.“
Aftar segir um almenning:
„Jafnrétti borgaranna verði
eflt með fulltingi upplýsinga-
tækninnar. Svigrúm almenn-
ings til að hafa áhrif á lagasetn-
ingu og þjóðfélagsskipan, inn-
an þess ramma sem lýðræðis-
skipanin setur, verði aukið eft-
ir því sem auðið er.“
I þessu stefnumótandi plaggi
starfshóps ríkisstjórnarinnar
er margt athyglisvert (og ann-
að, sem vekur spurning-
ar), en ánægjulegast er
að sjá þá áherzlu, sem
lögð er á aðgang almennings
að upplýsingakerfum ríkisfyr-
irtækja á netinu í því augljósa
augnmiði að gera borgurunum
kleift að taka afstöðu til mála á
grundvelli þekkingar.
En eins og dæmið um að-
gang að lagasafninu, sem rætt
var um í síðasta pistli, sýnir,
eru ávallt sömu hætturnar á
ferðinni. Aðgangur að laga-
safninu var og hefur um skeið
verið háður gjaldi. Það mun
breytast. En hvað með dóma
Hæstaréttar og annarra dóm-
stóla? Verður almenningur
rukkaður fyrir almannaeign,
sína eigin eign? Og hvað með
upplýsingakerfi ráðuneytanna
og ríkisfyrirtækja? Munu geð-
þóttaákvarðanir ráða því
hvaða efni verður aðgengilegt?
Verður e.t.v. gripið til þess að
setja gjald á almannaupplýs-
ingar stjórnarráðsins?
Ef það yrði upp á teningnum
væri lagður steinn í götu „upp-
lýsingasamfélagsins".
Vert er að leggja áherzlu á
það, að upplýsingabyltingin er
ekki einungis tæknilegt fyrir-
bæri. Bandaríkjamenn nota
gjarnan orð eins og „upplýs-
ingahraðbrautin11, sem hefur
beina tæknilega tilvísun. í Evr-
ópu rekst maður oftar á hug-
tök á borð við „upplýsinga-
samfélagið". Þetta hugtak vís-
ar fremur til félagslegra þátta,
stjórnsýslu og þjóðfélagslegra
breytinga.
Hvað sem því líður eru hvor
tveggja hugtökin góð til síns
brúks.
l *
„Aðgangur að lagasafn-
inu var og hefur um
skeið verið háður
gjaldi. Það ntun breyt-
ast. En hvað með dóma
Hæstaréttar og annarra
dómstóla? Verður al-
menningur rukkaður
fyrir almannaeign, sína
eigin eign? Og hvað
með upplýsingakerfi
ráðuneytanna og ríkis-
fyrirtækja? Munu geð-
þóttaákvarðanir ráða
því hvaða efni verður
aðgengilegt? Verður
e.t.v. gripið til þess að
setja gjald á almanna-
upplýsingar stjórnar-
ráðsins?“
&\\J
■
6S*.?.................i
"4TZ.._____

Bók sem
skipti
ir máli
Vigdís Grímsdóttir rithöfundur
„Bókin sem skiptir mig máli núna er enn-
þá í handriti.
Hún fjallar um ástina, valdbeitinguna,
uppvöxtinn, frelsið, fjötrana og líkamsdýrk-
unina. Hún fjallar um konuna sem á sér ekki
viðreisnarvon af því hún er föst í viðjum
klisjunnar um sjálfa sig, í viðjum þeirrar
staðreyndar að konan er ekkert nema leik-
soppur örlaga sem samfélagið hefur gert
henni og hún hefur sjálf samþykkt.
Bókin er ekki þokkafull, fyndin, björt og
bjartsýn.
Hún er svört, meiðandi, ágeng og falleg.
Hún er um lífið eins og konur vilja ekki lifa
því en gera það samt.
Hún er um konuna, endalok hennar og
fall.
Hún er um mig og þig.
Bókin heitir Nema ástin og er eftir Frið-
riku Benónýs.
Hún er ekki komin út.
' Hvers vegna haldið þið að svo sé?“