Vísir - 11.03.1969, Side 13

V1S IR . Þriðjudagur 11. marz 1969.
IJ
Páll Magnússon, löqttæðingur:
Herstöðvar NATO á Islandi
era verður eftirfarandi kröfur
'!jr í því máli:
) Að hinn mislukkaði herstöðva-
samningur frá 5. maí 1951 verði
sem fyrst tekinn til endurskoðun-
ar, með eða án uppsagnar.
b) Að hafizt verði handa um full-
ar efndir á öryggisfyrirmælum 5.
gr. samningsins, sem alveg hafa
verið vanræktar hingað til.
c) Að breytt veröi ósanngjörnum
ákvæðum samningsins um bóta-
skyldur íslands á tjóni, sem her-
stöðvarnar geta haft í för með sér.
d) Að NATO-ríkin greiði rétt-
mæta ársleigu fyrir hemaðarleg af
not sín af landinu.
Af því að herstöðvamál okkar
hefur verið talsvert á dagskrá aö
undanfömu, finnst mér ekki vera
úr vegi aö athuga lítillega hinn 18
ára gamla herstöövasamning okk
ar frá 5. maí 1951.
Vegna legu íslands í Atlants-
hafi og hernaöarlegrar þýðingar
þess í stórveldastríöi, urðu Bretar
að hernema landið árið 1940, í
'ikjóli þess, sem nefnt er neyðar-
réttur. Hernámið fór fram með
heim hætti, aö Bretar settu heriið
á land í höfuðborg okkar og byggðu
hermannaskála víöa í borginni og
nágrenni hennar og gerðu, er frá
leið. herflugvöll í miðri Reykja-
vík. Árið eftir settist svo banda-
rískur her að í herstöðvunum í stað
Breta og árið 1941 fengu Banda-
ríkjamenn leyfi til að gera full-
kominn herflugvöl-1 í næsta ná-
gnenni Keflavikur. Með þessu var
ísland gert að herstöð til varnar
þeim þjóðum, sem þá voru í stríði
við Þjóðverja. En þetta hlaut jafn
framt að hafa í för með sér, aö
ísland og þá fyrst og fremst höfuö
borg þess, gæti orðiö orustuvöllur,
þar sem fómað yrði lífi og eignum
verulegs hluta þjóöarinnar, ef til
alvarlegra átaka kæmi um her-
stöðvamar. Auövitað gátu íslend-
ingar neitað um þetta leyfi, en lfk-
legt er, að herstöðvamar hefðu
engu að síður verið hafðar hér á-
fram og þá án þess að við fengjum
þar nokkru um ráðið, svo hér var
vissulega úr vöndu að ráða.
Árið 1945, að stríðinu loknu, ósk
uðu Bandaríkin að hafa hér áfram
háldandi hersetu, vegna hins ugg
vænlega kalda stríös milli austurs
og vesturs, og urðu harðar deilur
með þjóð okkar um það, hvort far
ið skyldi að vilja þeirra í því efni.
Árið 1949 var Norður-Atlantshafs
bandalagið, öðm nafni NATO, stofn
að, og gerðist ísland, eins og kunn-
ugt er, aðili að því. 1 bandalaginu
eru nú þessi 15 ríki:
Bandaríkin, Belgía, Bretland,
Danmörk, . Frakkland, Grikkland,
Holland, ísland, Ítalía, Kanada,
Luxembourg, Noregur, Portúgal,
Sambandslýðveldið Þýzkaland og
Tyrkland.
Með aðild okkar að NATO varð
sáttmáli bandalagsins raunvemlega
okkar varnarsamningur, því með
honum skuldbatt NATO sig til að
verja ísland. Við vorum komnir á
varnarsvæði NATO. Við vörpuðum
að vfsu um leið hlutleysi okkar fyr-
ir borð, en tryggðum jafnframt ör-
yggi okkar, eftir þvf sem unnt var,
að áliti meiri hluta Alþingis.
Eftir þetta sótti NATO um það,
að fá aö hafa herstöövarnar hér
áfram sér tii vamar. Fyrir okkur
var þetta að sjálfsögðu allt annað
mál og margfalt hættulegra en þátt
*akan í NATO. Með áframhaldandi
herstöðvum í landinu, var árásar-
hættunni beint að því, ogþáeinkum
að þeim mikla fjölda fbúa þess, er
búa í nágrenni herstöðvanna. Land
ið gat með þessu orðið omstusvæði
hvenær sem var, en þau örlög
reyna öll ríki að forðast í lengstu
lög, þótt þau séu aðilar að hern-
aðarbandalagi. — Og eins og Þórir
Baldvinsson gerði rækilega grein
fyrir í Morgunblaðsgrein sinni, 23.
f. m., eru herstöðvarnar okkur nú
verri en engar og aðeins til þess
fallnar að bjóða hættunni heim.
Fyrri hluti
Heiti herstöðvasamningsins. sem
gerður var að tilhlutan NATO, 5.
maí 1951, milli Bandaríkjanna og
íslands, er því samkvæmt framan-
sögðu algert rangnefni og mjög vill
andi. Það hljóðar svo:
„Varnarsamningur milli lýðveld-
isins íslands og Bandaríkja Ame-
ríku á grundvelli Norður-Atlants-
hafssamningsins.“
Með þessu rangnefni er gefið í
skyn, að herstöðvamar séu hér
fyrst og fremst í þágu íslendinga
og þeim til varnar. Og í ..Inngangs-
orðum“ samningsins er þetta árétt
að með enn berari orðum, þar segir
orðrétt:
„hefur Norður-Atlantshafsbanda-
lagið farið þess á leit við ísland
og Bandaríkin, að þau geri ráð-
stafanir til, að látin verði í té
aðstaða á íslandi til varnar land-
inu og þar með einnig til varnar
svæöi því, sem Norður-Atlants-
hafssamningurinn tekur til.“
Ekki getur hjá þvi fariö, að ájykt
að sé af þessu, að samningurinn sé
geröur aðallega í þágu íslendinga
og þeim til varnar. Enda er þeim,
með 2. gr. samningsins gert að
leggja ókeypis til allt land, sem
herstöðvarnar þurfa á að halda.
Og ennþá skýrar kemur þetta sjón
armið fram í „Viðbæti“ samnings-
ins, því samkvæmt honum át ísland
að þola bótalaust verulegan hluta
af öllu því tjóni á eignum og
mannslífum, sem hér getur oröið,
er minnst varir í sambandi við
starfsemi herstöðvanna, Sem dæmi
um þetta má taka það tilfelli, að
herþota félli niður í miðri Reykja-
vík og grandaði þar eignum og
mannslífum í stórum stíl. Einn slík
ur atburður skeði á Skarði í Lands
sveit 28. marz 1968, er herþota
hrapaði þar niður innan sand-
græðslugirðingar. Flugmaðurinn
bjargaðist í fallhlíf, en flugvélin
sprakk í tætlur, er sprenging varð
í eldsneyti hennar, og gróður og
giröing eyðilagðist á 20 þúsund
fermetra svæöi. Sem betur fór
skeði þetta á bersvæði. Tjónið var
metið á 90 þúsund krónur, en yfir
menn setuliðs Bandaríkjanna vís-
uðu reikningnum til ríkisstjórnar
okkar, samkvæmt fyrrnefndum
bótasamningi, og kváðu hana eiga
að bæta tjónið, — og við það situr
snn.
Örðugt er að gera sér rétta grein
fyrir þessum mistökum við samn-
ingsgeröina fyrir 18 árum, því við-
horf og afstaða til málsins er nú
nokkuð önnur en þá var. En þau
mistök gátu og geta enn valdið
okkur óútreiknanlegu og óbætan-
legu tjóni, og það án þess að til
átaka komi um hergtöðvarnar, það
sýnir atburöurinn á Skarði. Það er
því meira en tímabært að taka
samninginn, með eða án uppsagnar,
til rækilegrar endurskoöunar og
breytinga, og ætti þá, í stað nú-
verandi rangnefnis, að koma yfir-
skriftin:
'Samilingur milli Bandaríkja Ame
ríku og Islánds iirh herstÖBvár á ls-
landi tH vamar ríkjum Noröur-At-
lantshafsbandalagsins.
Samkvæmt tilgangi og markmiöi
NATO með herstööinni, er þetta
rétt heiti á samningnum og mun-
inn sjá menn, ef þeir fara að bera
það saman viö núverandi heiti
hans, sem sést hér að framan.
Ertu að byggja?
Víltu breyla?
Þarftu að taga
GRENSÁSVEGI 22-24'
SÍMAR: 30280-32262
UTAVER
j^Wub&íGöíM
Um þjónusíu við
bifreiðaeigendur
Þættinum hefur borizt eftir-
farandi bréf frá Félagi bifreiöa-
innflytjenda:
„Greinarkom yðar s.l. föstu-
dag um varahlutaskort kemur
oss ekki á óvart og munu því
miður niargir bílaeigendur yerða
fyrir enn meiri óþægindum af
varahlutaskorti ef ekki verður
unnið hið bráðasta að lagfær-
ingu þessara mála.
Eins og öllum er kunnugt,
sem fylgzt hafa með þessum
málum, gerðist sá einstæði at-
burður á Alþingi við gengisfell-
ingamar að meö Iögum var
bannað að hækka birgöir.
Hvað skyldi húseigandinn
segja, ef hann hefði keypt eða
byggt íbúð fyrir 10 árum fyrir
kr. 1 milljón og söluverð hennar
væri í dag kr. 2 milljónir. Nú
væri þessum húseiganda algjör
nauösyn vegna breyttra heim-
ilisástæðna, t.d. veikinda, að
selja sína íbúð á kr. 1 milljón,
þótt sannanlegt væri að sams
konar ibúð gæti hann ekki
fengið fyrir minna en kr. 2
milljónir.
Birgðir í þjónustufyrirtæki
eins og bifreiðainnflytjenda,
þurfa og eiga að vera fyrir hendi,
en þegar samkvæmt lögum er
fyrirskipaö að þær skuli dragast
saman um helming, frá því sem
þær voru fyrir gengisbreyting-
una 1967, hlýtur annað hvort
að þurfa að auka fjármagn til
varahlutakaupanna eöa þær
dragast saman. Eins og öllum er
kunnugt er aukið rekstrarfjár-
magn illfáanlegt og dýrt ef
fengist.
Eftir síðari gengisbreyting-
una verða bifreiðasalar aö selja
tvo hluti til að kaupa einn í
staðinn, t.d. hafi verið til hægra
og vinstra bretti er nú aöeins
hægt að kaupa annað fyrir þaö
fé sem fæst fyrir sölu tveggja.
Félag vort skrifaöi ýtarlega
greinargerð til verölagsskrif-
stofunnar 8. janúar s.l., þar
sem bent var á þau vandkvæði
sem skapazt hafa og verða
munu á næstunni með varahluta-
útvegun f hvers konar vélar og
tæki.
Fundir hafa veriö haldnir með
verðlagsstjóra um málið og
eftir hans ósk, athugun látin
fara fram í nokkrum fyrirtækj-
um um rekstrarafkomu vara-
hlutadeilda árið 1967.
Athugun þessi leiddi í Ijós
allmikinn hallarekstur allra
þessara aðila, enda, hvemig er,
hægt að búast við að bifreiða-
salar geti gefið þjónustu og selt
varahluti með álagningu sem
var aðeins einn þriðji af því
sem verðlagsnefndir Danmerkur
og Svíþjóðar telja hæfilegt þar?
Til viðbótar annarri endaleysu
í málum þessum má svo benda
á að verzlunarálagning á bif-
reiðavarahlutum hefur verið
lækkuö um einn þriðja síðan
1967.
Mál þetta er nú til athugunar
hjá verðlagsskrifstofunni og
væntum vér að þessi athugun
leiði í Ijós að svo geti þetta ekki
gengið til lengdar.
Bifreiðareigandinn, hvort sem
hann notar bílinn í einkarekst
ur eða hefur hann sem atvinnu
tæki, verður eðlilega sár og leið
ur yfir að varahlutir skuli ekki
vera tll, en eina björgin er þá
að sérpanta hann, en það hefur
mikinn aukakostnað í för með
sér, svo ekki sé talað um það
tjón, sem hann hlýtur af stöðv-
un farartækisins. Augljós má
einnig vera sú aukna slysahætta
sem skapast vegna ónógs við-
halds bifreiða.
Vonandi finnst lausn á þessu
máli fljótlega, því ef ekld, þá
munu mlkil vandræði skapast,
jafnt fyrir bifreiðaeigendur og
þau fyrirtæki, sem sölu bifreiða
varahluta annast.
Þess skal getið að lokum að
viöræður hafa farið fram við
FÍB um þetta ástand og vonandi
kemur einhver skilningur þaðan.
Virðingarfyllst
Félag bifrelöainnflytjenda“.
Þökk fyrir bréfið. Þar eð við
deildum hart á lélega þjónustu
varahlutasala, þá fannst okkur
rétt að birta bréf innflytjenda í
heild, og heyra sjónarmið þeirra
í þessu máli, sem skiptir marga
svo miklu.
Þrándur £ Götu.
STYÐJUM
bAgstadda
Bíafra
söfnun
Rauða kross
r
Islands
Allir bankar og spari-
sjóðir taka við fram-
lögum.
\
Framlög til Rauða
krossins eru frádrátt-
arhæf til skatts.
I NÝTT NÝTT úr íslenzkri ull. Verð kr. 545,— fermetrinn af
Á 1 rúllunni. Húsgagnaáklæði — Mikið úrvaL
GOLFj lEPPI |f $$§*£% Kjörgarði, Sími 22209. • ■