Lesbók Morgunblaðsins - 07.10.1928, Blaðsíða 2

314
LESBÖK MORGUNBLAÐSINS
og fagnaðarlætin. Á hækkandi
flugi sveif loftfarið út yfir
Bodenvatnið og fylgdu því
fjórar Dornier-flugvjelar. Var
nú flogið yfir Lindau og síð-
an yfir Bregenz og Konstanz
og alstaðar var því tekið með
dynjandi fagnaðarópum. Loft-
skeytastöð þess tók þegar til
starfa er það hófst á flug og
sendi stöðugt skeyti um það
hvernig gengi, hvernig grindin
væri reynd, hvernig vjelarnar
reyndust og öll áhöld innan-
Þegar hinn danski biskup og
kirkjusöguritari Ludvig Harboe
dvaldi á íslandi á árunum 1741
—-’45, kyntist hann þar ung-
lingspilti, sem var framúrskar-
andi rómfús og hafði ágætar
námsgáfur. Varð biskupinn svo
hrifinn af honum, að hann bauð
foreldrum hans að taka hann
að sjer og sjá um hann. Leyfðu
foreidrarnir það og svo fór
drengurinn, Jón Eiríksson, með
Harboe til Kaupmannahafnar
1745.
Jón var fæddur 31. ág, 1728
að Skálafelli í Skaftafellssýslu
og var fermdur þegar hann var
9 ára gamall. Árið 1743 kom
hann í Skálholtsskóla og þar
kyntist Harboe honum og sá
þegar hvað í honum bjó.
1748 kom hann í Kaupmanna-
hafnarháskóla og las þar fyrst
guðfræði, heimspeki og málvís-
indi, en sneri sjer seinna að lög-
fræði eftir áskorun B. W. Lux-
dorph, hins ágæta lögfræðings.
Meðan hann las lögfræði, gaf
hann út á latínu ýmsar ritgerð-
ir um norrænar fornminjar og
borðs. Alt gekk vel.
1 rökkrinu um kvöldið kom
loftfarið heim aftur og gekk
því ágætlega að lenda og
þurfti engrar hjálpar. Segist
dr. Eckener vera ánægður
með reynsluförina. Þeir höfðu
farið upp í 1400 metra hæð
og gátu hæglega flogið 120
kílómetra á klukkustund.
Myndin er tekin af loftfar
inu þegar það er dregið út úr
skála sínum og rjett áður en
það slepti landfestum.
stofnaði ásamt öðrum tímaritið
,,Lærde Efterretninger“.
*
Hæverska og gagnrýni á eig-
in verk einkendi fljótt alt, sem
hann gerði, og þess vegna skor-
aðist hann undan að veita við-
töku ýmsum vísindalegum virð-
ingamerkjum, sem honum voru
boðin. Aftur á móti vann hann
með fádæma kappi að öllum
þeim þýðingarmiklu verkefnum,
sem honum voru falin, og vann
alt af slíkri vandvirkni og sam-
viskusemi, að það var öðrum fyr-
irmynd.
Island átti tryggan son þar
sem Jón Eiríksson var. Til þess
að vekja áhuga fyrir velferð ís-
lands, bæði í Danmörku og á
íslandi, gaf hann út 1769 „Út-
drátt úr ritgerð P. Vídalíns um
framfarir lslands“ og varð það
til þess að nefnd var skipuð árið
eftir til þess að rannsaka ástand-
ið á íslandi. Um þetta leyti var
það líka í ráði að gera Jón að
stiptamtmanni á íslandi, en það
fórst fyrir aðeins vegna þess að
Danir þóttust ekki mega missa
hann vegna hins ótrúlega dugn-
aðar hans, þekkingar og stjórn-
semi. En í þess stað var hann
gerður að ráðunaut í öllum ís-
lenskum málum, og aldrei hefir
verið unnið með jafn miklum á-
huga að því að rjetta við hag Is-
lands eins og þá.
Jón lagði mesta áherslu á það
að opna augu íslendinga fyrir
landkostum Islands. Hann stofn-
aði t. d. 1799 hið íslenska Bók-
mentafjelag, og var formaður
þess frá stofnun til dauðadags
síns. Sjálfur ritaði hann margar
greinir um þjóðhagsfræði og
hagkvæmar leiðbeiningar og
hvatti aðra til að gera hið sama.
Hann skrifaði bók um það, hvert
verslunarfyrirkomulag væri best
á Islandi. Hann gaf út margar
bækur eftir íslenska rithöfunda
og hann skrifaði nákvæma æfi-
sögu Þormóðs Torfasonar, hins
fræga landa síns. Yfirleitt var
hann vakinn og sofinn í því að
vinna að menningu íslendinga
og útbreiða þekkingu á Islandi.
En fyrir Danmörk vann hann
líka á mörgum sviðum. 1759—
’71 var hann prófessor í lög-
fræði við Sóreyjarskóla, síðan
gegndi hann ýmsum embættum
og átti sæti í mörgum nefndum,
er bæði höfðu mentamál og land-
búnaðarmál til meðferðar. En
mest var þó um það vert, er hann
var gerður að yfirbókaverði við
konunglega bókasafnið 1781.
*
• Þegar hann kom að safninu,
var þar alt í mestu óreglu. En
hann kom reglu á. Hann byrjaði
á því að skrásetja safnið og
hann gaf út yfirlit yfir hið gamla
handritasafn og vakti með því
eftirtekt á því, hverja fjársjóðu
safnið átti í handritum. En Jón
hafði einn galla. Hann vildi gera
alt sjálfur. Hann vann nótt og
dag í safninu, í súg og kulda á
veturna og í steikjandi hita-
mollu á sumrin. Hann hlífði sjer
aldrei og þess vegna hlaut þetta
að enda með skelfingu.
I minningarriti um Jón Eir-
íksson farast, Chr. Bruun bóka-
verði svo orð:
— Vorið 1783 veiktist Jón af
ofþreytu. Hann náði sjer þó aft-
——<m>--
Jón Eiríksson.
Tveggja alda afmæli-
Hinn 31. ágúst voru liðin 200 ár frá því að
Jón Eiriksson fæddist. — í tilefni af því flytur
»Roskilde Dagblad« hinn 17. september eftirfarandi
grein, ritaða af Vidar Bruun.